تکامل زبان انسان با شب‌نشینی کنار آتش

همشهری آنلاین- فاطمه عباسی: آتش فقط برای گرم شدن و پختن غذا نبود، بلکه یک فضای امن و روشن در دل تاریکی شب به وجود آورد. حالا دانشمندان فکر می‌کنند این گردهمایی‌های شبانه پای آتش، ممکن است پاسخ یکی از بزرگ‌ترین معماهای بشریت را در خود داشته باشد: ما چگونه حرف زدن را یاد گرفتیم؟

ما می‌دانیم که حیوانات باهوشی مثل شامپانزه‌ها هم با هم ارتباط برقرار می‌کنند، اما زبان آن‌ها در مقابل زبان پیچیده انسان بسیار ابتدایی است. چرا فقط انسان توانست به چنین توانایی شگفت‌انگیزی برای صحبت کردن دست پیدا کند؟ نظریه‌های قدیمی می‌گفتند شاید برای ساختن ابزار یا شکار گروهی به زبان نیاز داشتیم، اما این دلایل کافی به نظر نمی‌رسند.

حالا فرضیه جدیدی مطرح شده که آتش را کلید این ماجرا می‌داند. وقتی اجداد ما دور آتش جمع می‌شدند، اتفاقات جالبی می‌افتاد:

اول اینکه، روزشان طولانی‌تر می‌شد. دیگر با غروب خورشید همه چیز تمام نمی‌شد و ساعت‌ها وقت برای معاشرت و تعامل به دست می‌آوردند. نکته جالب اینجاست که نور ملایم و قرمز رنگ آتش، برخلاف نور آبی روز، خواب را به هم نمی‌زند. پس آن‌ها می‌توانستند تا دیروقت بیدار بمانند، با هم حرف بزنند و داستان تعریف کنند، بدون اینکه سلامتی‌شان به خطر بیفتد.

دوم و مهم‌تر اینکه، در نور لرزان و رقصان شعله‌ها، ارتباط برقرار کردن با حرکات دست و صورت خیلی سخت می‌شد. در این محیط نیمه‌روشن که سایه‌ها دائم جابجا می‌شدند، صدا به ابزار بسیار مطمئن‌تری برای انتقال پیام تبدیل شد. کسی که می‌توانست با استفاده از کلمات و آواها، منظور خود را واضح‌تر به دیگران بفهماند، در چنین شرایطی مزیت بزرگی داشت.

این ایده نمی‌گوید که آتش به تنهایی باعث خلق زبان شده است. قطعاً عوامل بسیار زیادی در این تکامل پیچیده نقش داشته‌اند. اما این نظریه یک قطعه مهم را به پازل اضافه می‌کند. آتش فضایی را به وجود آورد که در آن، توانایی صحبت کردن به یک ویژگی بسیار سودمند تبدیل شد. آن شب‌نشینی‌های گرم و صمیمی، شاید همان جایی بود که کلمات برای اولین بار جان گرفتند و سنگ بنای تمدن بشری را گذاشتند.