همشهری آنلاین، شقایق عرفی نژاد: از اول تا هفتم شهریور ۱۴۰۵ این نمایشها با ۵۴ هزار و ۳۷۰ مخاطب ۴۳ میلیارد تومان بلیت فروختهاند، در حالی که فروش کل سینمای ایران در همین مدت با ۲۱۱ هزار تماشاگر ۳۰ میلیارد تومان بوده است. پردیس سینمایی کوروش، سالن نمایش اریکه ایرانیان و پردیس بام نیایش به ترتیب با ۵۸۰۰، ۵۲۰۰ و ۴۸۰۰ مخاطب تئاتر کمدی در ردههای نخست پرمخاطبترین سالنهای تئاتر بودهاند. هرچند باید در نظر گرفت قیمت بلیت این نمایشها از ۳۰۰ تا یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان است. در حالی که بلیت سینما ۱۸۰ هزار تومان فروش میرود. در مقابل فیلمها در روز چندین سئانس اکران میشوند، اما نمایشها تنها یک اجرا دارند.
۱. آنچه به اسم تئاتر آزاد میشناسیم، نمایشی است کمدی و سبک که شوخیهایش هم اغلب فقط کلامی است. مبنا و پایه شکلگیری این گونه تئاتر اقتصادی است و جز پول و سرگرم کردن و خنداندن تماشاگر کارکرد دیگری برای خود قائل نیست.
۲. تئاتر آزاد اصولا از سالها پیش از زمانی که نمایش اندیشمند و رو به جلوی لالهزار با کارهایی از عبدالحسین نوشین و حسین خیرخواه و ...جایش را به آتراکسیون و نمایشهای خندهآور داد، در واقع کارش را شروع کرد. پس از انقلاب هم از اواخر دهه شصت سینما- تئاتر گلریز علاوه بر فیلم، نمایشهای کمدی روی صحنه میبرد که البته با نمایشهای کمدی که در سالنهای رسمی اجرا میشدند، تفاوتهای بسیاری در مضمون و اجرا داشت. امروز هم این نمایشها در پردیسهای سینمایی که ترکیبی از مرکز خرید و سینما هستند، اجرا میشوند و همیشه استقبال خوبی از آنها شده است.
۳. بنابراین نه این نمایشها پدیده جدیدی هستند و نه فروش بالایشان مسئله تازهای است. اما برای اولین بار است که فروش این نمایشها حتی از فیلمهای کمدی هم به شکل واضحی بالاتر بوده است. همین حالا ۵۱ تئاتر کمدی آزاد در تهران در حال اجرا هستند و این غیر از نمایشهای کمدی است که در سالنهای خصوصی روی صحنهاند. همین تعداد بالای این دست نمایشها نشان از اقبال تماشاگر به آن است و شاید در روزهایی که دو جنگ را در کمتر از یک سال تجربه کردهایم و همچنان هم سایه جنگ روی سرمان است، باید منتظر تعداد بیشتری از این کمدیها هم باشیم، چراکه ایرانیان دست کم در سالهای متأخر همیشه با هر سختی شوخی کردهاند و جک ساختهاند و برای فراغت از دشواریها هم به کمدی چه در شکل فیلم و چه تئاتر پناه بردهاند.
۴. در کمدیهای آزاد کمتر با خط قرمزها روبهرو میشویم و همین فضای بازتر این نمایشها، شوخیهای اغلب بالای ۱۸ سالشان، خندههای دورهمی و همینطور مشارکت آزاد تماشاگران در اجرا طوری که گاه حتی وارد صحبت با بازیگر میشوند، تماشای آن را به یک سرگرمی جمعی تبدیل کرده است. به این معنا که به جز اجرا، شرایط محیطی هم تبدیل به یک جاذبه میشود.
۵. فیلمهای کمدی در این سالهای گذشته از یک الگوی روایی شامل چند آدم نادان، رقصهای مردانه، شوخیهای جنسی، خیانت و اغلب بازسازی فضای دهه شصت به اضافه پژمان جمشیدی و یا محسن کیایی استفاده کردهاند. در حالی که تماشاگر تئاتر آزاد با شکل و داستانهای جدیدتری (اگر بشود نام داستان را روی آن گذاشت) مواجه است.
۶. جالب این جاست که در حالی که فیلمهای پرفروش کمدی از بازیگران شناخته شدهای که تماشاگر تقریبا همیشه به آنها روی خوش نشان داده استفاده میکنند و حتی نمایشهای سالنهای رسمی هم چه کمدی و چه غیرکمدی از استفاده از آنها غافل نیستند، کمدیهای آزاد بازیگران ناشناس خود را دارند و آنچه تماشاگر را به سالن اجرا میکشاند، دیدن بازیگر مشهور محبوبش نیست.
۷. این دست نمایشهای کمدی، اغلب باعث نگرانی اهالی تئاتر بودهاند. آنها که سالها برای تئاتر ارزشمندی که تولید فکر میکند و اندیشهای را میان میآورد، زحمت کشیدهاند، نگرانند این تئاترهایی که هیچ آوردهای به جز یکی دو ساعت سرگرمی و خنده آن هم از نوع ساده و سخیفش ندارد، ضربهای برای تئاتر جریان اصلی باشد. اما چنین نگرانی به نظر بیپایه میرسد. تئاتر ارزشمند چه کمدی و چه غیرکمدی، هزاران سال است جریان دارد و نیرویی قدرت ایستایی در برابرش را نداشته است. دوم این که اساسا تئاترهای آزاد نوعی جداگانهای از نمایش هستند و همیشه هم مخاطب خودشان را داشتهاند که اغلبشان حتی یک تئاتر در سالنهای اصلی نمایش ندیدهاند. اما به هر حال وجود سالنهای خصوصی که برای هر اجرا هزینههای هنگفت دریافت میکنند، باعث شده این سالنها به جای این که کارکردی به سود تئاتر داشته باشند، محلی برای درآمدزایی شوند. گروههایی که در این سالنها اجرا میروند، به دنبال دلیلی برای جذب تماشاگر بیشتر، به شوخیهایی شبیه همان تئاترهای آزاد، رقص، داستانهایی خالی از فکر و فرمی تهی از خلاقیت میروند. نمونهاش یکی دو نمایش که همین روزها با یک بازیگر مشترک روی صحنهاند و صحنههای رقص و شوخی آنها را بلاگرها در شبکههای اجتماعی همرسانی میکنند.
نظر شما