همشهری آنلاین - مجید جباری: نشست تخصصی «سه شهر، سه روایت از بحران آب؛ مشهد، اصفهان و همدان» با حضور محمد علایی رئیس کمیسیون آب و محیط زیست اتاق بازرگانی خراسان رضوی، محمدعلی طرفه مدیرعامل و رئیس پیشین هیات مدیره شرکت آب منطقهای اصفهان و بیتا روحی رئیس کمیته بازسازی و بازتوانی کمیسیون پیشگیری و مدیریت بحران کلانشهرهای کشور برگزار شد در این نشست کارشناسان و متخصصان حوزه آب و محیط زیست از سه جغرافیای متفاوت، تصویر مشترکی از ریشه ها و پیامدهای بحران آب در ایران ارائه کردند.
برداشت ۱۳۰ درصدی از دشت مشهد
محمد علایی با تشریح وضعیت منابع آب مشهد گفت: دشت مشهد فقط با بیش از ۶ هزار حلقه چاه مجاز و بسیاری چاه غیر مجاز و برداشت بیش از حد از آبهای زیرزمینی در شرایط بحرانی قرار دارد. در حالی که استانداردهای جهانی برداشت حدود ۴۰ درصد آب تجدید پذیر را مجاز میدانند و قوانین داخلی نیز سقف ۷۵ درصدی را در این زمینه تعیین کرده، میزان برداشت در این دشت به حدود ۱۳۰ درصد رسیده است.
رئیس کمیسیون آب و محیط زیست اتاق بازرگانی خراسان رضوی هشدار داد: پیامد این روند در قالب افت شدید سطح آبهای زیرزمینی، شور شدن منابع آب، خشک شدن قنوات و چشمه ها و فرونشست زمین نمایان شده است. اکنون بیش از ۸۵ درصد دشت مشهد با پدیده فرونشست مواجه است و در برخی نقاط، افت سطح آبهای زیرزمینی به چند متر در سال میرسد.
او شیوه حکمرانی آب را ریشه اصلی بحران آب دانست و گفت: کاهش تدریجی نقش مردم در مدیریت منابع آب و پررنگ کردن مدیریت دولتی، اقتصاد آب و ساز و کارهای سنتی حفاظت از منابع آبی را تضعیف کرده است.
علایی با تاکید بر اینکه برون رفت از وضعیت موجود با مشارکت واقعی مردم، کشاورزان و بهره برداران در مدیریت منابع آب، افزایش بهره وری و بازچرخانی گسترده پساب امکانپذیر است، گفت: تنها در مشهد امکان صرفه جویی و باز تخصیص صدها میلیون مترمکعب آب از طریق اصلاح شیوه های مصرف وجود دارد و این رقم می تواند به بیش از دو برابر منابع آبی مورد نیاز مشهد برسد.
توسعه فراتر از ظرفیت آب در اصفهان
مدیرعامل پیشین آب منطقه ای اصفهان نیز در این نشست از زاویه دیگری به بحران آب پرداخت و گفت: توسعه در حوضه زاینده رود طی دهه های گذشته بر پایه برخی منابع آبی برنامه ریزی شد که بخشی از آنها هرگز محقق نشده است. از طرف دیگر، اجرای طرح های انتقال آب از سرشاخه های کارون از دهه ها قبل آغاز شد و همین موضوع زمینه توسعه بیشتر شهرها، صنایع و کشاورزی را فراهم کرد. اما در ادامه، بخشی از طرح های تامین آب به سرانجام نرسید و از سوی دیگر مصرف نیز افزایش یافت.
محمدعلی طرفه با اشاره به شکاف میان منابع و مصارف آب در حوضه زاینده رود گفت: افزایش جمعیت، گسترش صنایع بزرگ، توسعه کشاورزی و برداشت های بیش از پیش بینی ها باعث شد منابع موجود پاسخگوی نیازها نباشد.
او با تاکید بر اینکه خشکی زاینده رود به غیر از اینکه مسئله محیط زیستی باشد، پیامدهای دیگری هم داشته است. فرونشست زمین، تهدید آثار تاریخی اصفهان، تشدید تنشهای اجتماعی و کم آبی شدید تالاب گاوخونی از جمله تبعات این وضعیت است.
مدیرعامل پیشین آب منطقهای اصفهان راهکار اصلی را مدیریت تقاضا عنوان کرد و گفت: ادامه توسعه بدون توجه به ظرفیت واقعی منابع آبی امکان پذیر نیست و سیاست های آینده باید بر بهره وری، بازچرخانی و کاهش مصرف تمرکز داشته باشد.
ریشههای بحران آب در همدان
سومین روایت این نشست به همدان اختصاص داشت. شهری که در تابستان ۱۴۰۱ یکی از شدیدترین بحران های آب شهری کشور را تجربه کرد.
رئیس کمیته بازسازی و بازتوانی کمیسیون پیشگیری و مدیریت بحران کلانشهرهای کشور با اشاره به ریشه های شکل گیری بحران آب همدان گفت: آنچه در سال ۱۴۰۱ رخ داد، نتیجه یک روند طولانی بود و نمیتوان آن را صرفا به یک سال کم بارش نسبت داد. از دهه ۷۰ ضرورت اجرای طرح های تامین و انتقال آب برای همدان مطرح بود و در دهه ۸۰ نیز پیگیری های متعددی برای تکمیل این پروژهها انجام شد، اما بخشی از این برنامهها به نتیجه نرسید. همزمان، خشکسالی های پیاپی و کاهش بارندگی ها به صورت تجمعی بر منابع آب شهر فشار وارد کرد تا جایی که در تابستان ۱۴۰۱ به بخشی از شهر و مراکز حساس از جمله بیمارستان ها با تانکر آبرسانی شد.
بیتا روحی یکی دیگر از عوامل تشدید کننده بحران آب در شهر پر آبی مثل همدان را ضعف زیرساختهای شهری دانست و تصریح کرد: شبکه فاضلاب همدان از سالها قبل نیازمند تکمیل و توسعه بوده اما این روند با کندی پیش رفته است. ضمن اینکه مطالعات انجام شده نشان میدهد تعداد زیادی قنات و مسیرهای زیرزمینی آب در محدوده شهر وجود دارد که در گذشته نقش مهمی در تعادل هیدرولوژیک منطقه ایفا می کردند. توسعه شهری و بیتوجهی به برخی ملاحظات فنی باعث شده بخشی از این ظرفیت ها کارکرد گذشته خود را از دست بدهند.
او با اشاره به فرسودگی شبکه آب همدان افزود: بخشی از خطوط انتقال و توزیع آب شهر عمر بالایی دارند و شکستگی ها و هدررفت آب در برخی نقاط به یک چالش جدی تبدیل شده است. یکی دیگر از ضعفهای مهم مدیریت آب در همدان، نبود سامانه های هوشمند کنترل و پایش شبکه و همچنین وابستگی به منابع محدود تامین آب بود که تاب آوری شهر را در برابر بحران کاهش داد.
رئیس کمیته بازسازی و بازتوانی کمیسیون پیشگیری و مدیریت بحران کلانشهرهای کشور با بیان اینکه مدیریت بحران تنها به تامین منابع جدید آب محدود نمیشود گفت: اصلاح الگوی مصرف، کاهش تلفات شبکه، بازسازی زیرساختهای فرسوده، توسعه سامانههای هوشمند مدیریت آب و استفاده از تجهیزات کم مصرف در ساختمانها باید به صورت جدی در دستور کار قرار گیرد.
روحی تاکید کرد: تجربه همدان نشان داد که افزایش تاب آوری شهرها در برابر تنش آبی، نیازمند برنامه ریزی بلند مدت، حکمرانی کارآمد و مشارکت عمومی است و بدون این موارد، احتمال تکرار چنین بحران هایی در سایر شهرهای کشور نیز وجود دارد.
نظر شما