همشهری آنلاین – مریم سرخوش: مهدی پیرصالحی،معاون وزیر بهداشت و رئیس سازمان غذا و دارو با تشریح وضعیت دارو در کشور، از شرایط دشوار تأمین دارو در سایه محدودیتهای ارزی، تحریم، بسته بودن مسیرهای بانکی و افزایش هزینههای حملونقل سخن گفت و تأکید کرد که با وجود همه این فشارها، اجازه داده نشده تأمین دارو به یک بحران فراگیر تبدیل شود؛ هرچند برخی کمبودها همچنان وجود دارد و در مورد تعدادی از داروهای حیاتی، تأمین از مسیرهای جایگزین هزینههایی چند برابر قیمت معمول به کشور تحمیل میکند.
پیرصالحی در نشست خبری امروز با اشاره به محدود بودن منابع سلامت در کشور گفت: در کشورهای پیشرفته سهم سلامت از تولید ناخالص داخلی گاهی از ۱۰ درصد نیز فراتر میرود، در حالی که این سهم در ایران حدود ۴ درصد است.
به گفته این مسئول کاهش تولید ناخالص داخلی هم باعث شده نظام سلامت با منابع محدودتری در برابر نیازهای رو به افزایش جامعه قرار بگیرد.
انتخاب دارو بر اساس هزینه ـ اثربخشی
او با اشاره به تغییر نیازهای مردم در سالهای اخیر عنوان کرد: افزایش سطح آگاهی، دسترسی گسترده به شبکههای اجتماعی و حتی استفاده از هوش مصنوعی باعث شده مردم از جدیدترین داروها و دستاوردهای پزشکی جهان مطلع شوند و انتظار دسترسی به آنها را داشته باشند؛ در حالی که بسیاری از این داروها و تجهیزات، هزینه بسیار بالایی دارند.
رئیس سازمان غذا و دارو در ادامه با تاکید بر این که نظام سلامت نمیتواند تمام داروهای جدید و گرانقیمت جهان را تحت پوشش قرار دهد، بیان کرد: تصمیمگیری درباره ورود داروها به فهرست رسمی کشور باید بر اساس اثربخشی بالینی و مطالعات اقتصادی انجام شود.
به گفته پیرصالحی هزینه ـ اثربخشی به معنای کماثر بودن یک دارو نیست؛ ممکن است دارویی بسیار مؤثر باشد، اما هزینه استفاده از آن به اندازهای بالا باشد که با همان منابع بتوان تعداد بیشتری بیمار را با درمانهای دیگر تحت پوشش قرار داد. بنابراین چنین دارویی ممکن است در اولویت پوشش نظام سلامت قرار نگیرد.
به گفته او، این موضوع یکی از چالشهای مهم نظام سلامت است؛ زیرا از یک سو خانواده بیمار خواهان دسترسی به جدیدترین درمانهاست و از سوی دیگر منابع بیمهای و مالی کشور محدود است.
بدهی بیمهها و اختلال در زنجیره تامین دارو
اما مشکل دارو فقط به ارز و واردات محدود نمیشود. رئیس سازمان غذا و دارو یکی از جدیترین مشکلات امروز زنجیره دارویی را بدهی سازمانهای بیمهگر عنوان کرد و گفت: بدهی بیمهها به نظام سلامت به بیش از ۷ تا ۸ ماه رسیده است.
او با اشاره به پرداختی بیمه سلامت بیان کرد: پرداخت مطالبات داروخانهها در آستانه رسیدن به یکسال قرار گرفته و آخرین پرداخت مربوط به شهریور سال گذشته بوده است. استمرار این وضعیت میتواند گردش مالی زنجیره دارو را مختل کند؛ چراکه داروخانه، شرکت پخش، تولیدکننده و تأمینکننده همگی برای ادامه فعالیت به بازگشت منابع مالی نیاز دارند. به گفته او، پایداری زنجیره تأمین دارو فقط به تأمین ارز وابسته نیست و پرداخت بهموقع مطالبات نیز بخش مهمی از این زنجیره است.
۴۴ کارخانه آسیبدیده و ادامه تأمین دارو در جنگ
رئیس سازمان غذا و دارو همچنین از آسیب به زیرساختهای دارویی کشور در جریان جنگ خبر داد و گفت: در جریان جنگ ۴۰ روزه، ۴۴ کارخانه و ۷ داروخانه آسیب دیدند و ۵۰ نفر از فعالان این حوزه شهید یا مجروح شدند.
به گفته پیرصالحی، در میان یکی از داروسازان در داروخانه و 2 همکار شرکت پخش در همان محل فعالیت خود شهید شدند. همچنین بخشی از انبار شرکت پخش دارو در همدان از بین رفت و مقادیری دارو و شیرخشک در این حادثه آسیب دید. البته که با وجود این آسیبها سازمان غذا و دارو، شرکتهای دارویی و تجهیزات پزشکی از نخستین روزهای جنگ تعطیل نشدند و نیروهای مسئول تأمین دارو به فعالیت خود ادامه دادند تا نظام دارویی کشور در شرایط بحرانی با اختلال گسترده مواجه نشود.
داروهای حیاتی در تنگنای تحریم
یکی از جدیترین چالشهای فعلی، به گفته پیرصالحی، تأمین برخی داروهای حیاتی است؛ داروهایی که تعداد مصرفکنندگانشان ممکن است زیاد نباشد، اما برای همان بیماران نقش حیاتی دارند. برخی از این داروها الزاماً باید از کشورهای اروپایی تأمین شوند و بسته بودن مسیرهای بانکی باعث شده نزدیک به یک سال تأمین برخی از آنها با مشکل مواجه باشد. در چنین شرایطی، تأمین از مسیرهای جایگزین انجام میشود و در برخی موارد قیمت تمامشده دارو به ۷ تا ۸ برابر قیمت معمول میرسد.
فاکتور ۱۳ از جمله این موارد است که به گفته رئیس سازمان غذا و دارو، به دلیل نبود جایگزین، با وجود قیمت بالا ناچار به تأمین آن شدهاند؛ چراکه موضوع مستقیماً با جان بیماران ارتباط دارد.
پیرصالحی در عین حال تأکید کرد: اصرار بر مصرف یک برند خاص در شرایط جنگ و تحریم میتواند احساس کمبود را تشدید کند. در مواردی که امکان جایگزینی وجود دارد، میتوان از برندهای دیگر یا حتی داروهای دیگری از همان گروه درمانی استفاده کرد تا فشار بر زنجیره تأمین کاهش پیدا کند.
۴ میلیارد دلار صرفهجویی با داروهای بایوتک
در میان این فشارها، تولید داخل همچنان یکی از مهمترین نقاط اتکای نظام دارویی کشور است. پیرصالحی با اشاره به توسعه داروهای بایوتک در ایران گفت: تولید این داروها از دهه ۸۰ تاکنون حدود ۴ میلیارد دلار صرفهجویی ارزی برای کشور به همراه داشته است. این دستاورد فقط یک موفقیت صنعتی نیست، بلکه در شرایط تحریم و محدودیت ارزی، نقش مهمی در پایداری تأمین دارو دارد و تقویت ظرفیت تولید داخل میتواند وابستگی کشور به واردات را کاهش دهد.
پرداخت ۱.۳ میلیارد دلار ارز ترجیحی
رئیس سازمان غذا و دارو درباره وضعیت منابع ارزی هم توضیح داد: در سالهای گذشته معمولاً حدود ۵ میلیارد دلار سهمیه ارزی برای حوزه غذا و دارو در نظر گرفته میشد، اما در پایان سال کمتر از ۴.۵ میلیارد دلار آن محقق میشد. در دو سال گذشته نیز حدود ۶۰۰ میلیون دلار عقبافتادگی ارزی ایجاد شده است. سهمیه ارزی امسال هم حدود ۴.۵ میلیارد دلار تعیین شده، اما سازمان غذا و دارو در تلاش است با توجه به عقبافتادگیهای گذشته، این رقم را به بیش از ۵ میلیارد دلار افزایش دهد.
او ادامه داد: با هماهنگی بانک مرکزی و سازمان برنامه، به جای توزیع مساوی سهمیه ارزی در طول سال، بخش بیشتری از ارز در چهار ماه نخست سال اختصاص پیدا کرده تا نیازهای دارویی و تجهیزات پزشکی زودتر تأمین شود.
پیرصالحی درباره پرداختهای ارزی در سال جاری هم بیان کرد: تاکنون حدود ۱.۳ میلیارد دلار ارز ترجیحی پرداخت شده و انتظار میرود طی چند روز آینده حدود ۲۵۰ میلیون دلار دیگر نیز پرداخت شود. در بخش ارز غیرترجیحی نیز حدود ۸۰۰ تا ۸۵۰ میلیون دلار تخصیص یافته که شرکتهای دارویی و تجهیزات پزشکی در چهار ماه نخست حدود ۶۵۰ میلیون دلار آن را خریداری کردهاند؛ کمبود نقدینگی شرکتها همچنان مانع استفاده کامل از این منابع است.
او درباره اعتبار ۷۰۰ میلیون دلاری ذخایر استراتژیک نیز توضیح داد: این رقم به معنای ورود پول نقد به سازمان غذا و دارو نیست، بلکه منابع در خزانه و بانک مرکزی قرار دارد و متناسب با واردات دارو و تجهیزات پزشکی تخصیص پیدا میکند.
بیماران خاص؛ تأمین هست، اما نه همیشه بدون دردسر
در حوزه بیماران خاص، پیرصالحی از تأمین فاکتور ۸ بیماران هموفیلی خبر داد و گفت: در این زمینه مشکل خاصی وجود ندارد؛ با این حال، در مورد نوع خاصی از فاکتور ۸ که تنها یک شرکت اروپایی تأمینکننده آن است، محدودیتهایی ایجاد شده و سازمان در حال بررسی مسیرهای جایگزین برای تأمین آن است. در مورد بیماران تالاسمی نیز داروهای مورد استفاده بیماران نمونه ایرانی دارند و موجود هستند، اما برخی بیماران به دلیل شرایط خاص خود خواهان داروی خارجی هستند. در مواردی که نمونه خارجی وجود ندارد یا قیمت آن بسیار بالاتر است، بیمهها نیز نمونه ایرانی را تحت پوشش قرار میدهند.
پیرصالحی همچنین از تأمین و توزیع فیبرینوژن خبر داد و درباره فاکتور ۱۳ هم عنوان کرد: با وجود ماهها کمبود و نبود جایگزین مناسب، مذاکرات طولانی با شرکت تأمینکننده انجام شده و در نهایت برای حفظ جان بیماران، دارو با وجود قیمت بالا تأمین شده است.
چرا قیمت دارو بالا میرود؟
افزایش قیمت دارو نیز بخش دیگری از توضیحات رئیس سازمان غذا و دارو بود: قیمت دارو کنترلشده است و در کمیسیون قیمتگذاری بررسی میشود. از ابتدای امسال دو مرحله افزایش قیمت گروهی -۱۶ فروردین و اواسط خرداد- انجام شده و حدود دو سوم داروها در این دو مرحله قیمتگذاری شدهاند.
به گفته پیرصالحی، افزایش قیمت دارو تنها ناشی از تصمیم تولیدکننده نیست؛ افزایش قیمت مواد اولیه، مواد جانبی، بستهبندی، محصولات پتروشیمی، آلومینیوم و هزینههای حملونقل همگی بر قیمت تمامشده اثر میگذارند. یکی از نمونههای قابل توجه، هزینه حمل است و این در حالی است که هزینه حمل یک کانتینر از کشورهایی مانند چین و هند که پیشتر حدود ۲ تا ۳ هزار دلار بود، در برخی موارد به ۳۰ هزار دلار رسیده که با ارز آزاد پرداخت میشود و مشمول ارز ترجیحی نیست. از سوی دیگر، افزایش هزینه انرژی در جهان و رشد قیمت مواد اولیه در کشورهایی مانند هند و چین نیز هزینه تولید را افزایش داده است.
رئیس سازمان غذا و دارو تأکید کرد: باید میان توان اقتصادی مردم و استمرار فعالیت کارخانههای داروسازی تعادل ایجاد شود؛ زیرا اگر تولید داخلی به دلیل زیانده بودن متوقف شود، همان دارو باید با چند برابر قیمت از خارج وارد شود و فشار نهایی میتواند بیشتر باشد.
داروهای اهدایی؛ توزیع شد، بخشی غیرقابل مصرف بود
در جریان جنگ، بخشی از داروها نیز از کشورهای دیگر به ایران اهدا شد. پیرصالحی در این باره هم عنوان کرد: مسئولیت دریافت داروهای اهدایی طبق قانون بر عهده هلالاحمر است و سازمان غذا و دارو در تقسیم و توزیع آنها همکاری کرده است. بخش عمده داروهای قابل مصرف با سهمیهبندی میان استانها و بیمارستانها توزیع شد. با این حال، تعداد محدودی از اقلام به دلیل نداشتن مجوز مصرف یا قرار نداشتن در فهرست دارویی ایران قابل استفاده نبودند و بخشی نیز همچنان باقی ماندهاند.
نکته عجیب فروش اینترنتی دارو
فروش اینترنتی دارو نیز از دیگر موضوعات مورد اشاره رئیس سازمان غذا و دارو بود. به گفته پیرصالحی، ضابطه فروش اینترنتی دارو به امضای وزرای بهداشت و ارتباطات رسیده و کمیته مربوط نیز تشکیل شده است. سازمان غذا و دارو هم با اصل فعالیت پلتفرمها مخالف نیست، اما معتقد است فعالیت آنها در حوزه سلامت باید تحت نظارت و تنظیمگری قرار گیرد.
به گفته این مسئول در حال حاضر، سازمان غذا و دارو بر فعالیت پلتفرمهای فروش اینترنتی دارو نظارت کامل ندارد و منع شده است. همین موضوع میتواند زمینهساز تخلفاتی مانند گرانفروشی، عرضه داروهای خارج از فهرست و فروش داروهای تقلبی شود.
معاون وزیر بهداشت با اشاره به مکاتبه وزیر بهداشت با رئیسجمهور درباره این موضوع گفت: اگر قرار است پلتفرمها در حوزه دارو فعالیت کنند، باید ضوابط مشخصی برای آنها وجود داشته باشد و مسئولیت سلامت این فعالیت نیز مشخص باشد.
او همچنین از مسدود شدن چندین هزار صفحه مجازی به دلیل تبلیغات غیرمجاز دارو و فرآوردههای سلامت خبر داد، اما گفت صرف بستن صفحات بازدارندگی کافی ندارد؛ زیرا ایجاد یک صفحه جدید در شبکههای اجتماعی بسیار آسان است.
صادرات دارو؛ ۱۲۰ میلیون دلار، اما هنوز دور از ظرفیت واقعی
در حوزه صادرات نیز رئیس سازمان غذا و دارو از صادرات حدود ۱۲۰ میلیون دلاری دارو در سال گذشته خبر داد؛ رقمی که اگرچه نسبت به سالهای قبل افزایش داشته، اما از نگاه او هنوز با ظرفیت واقعی صنعت دارویی و تجهیزات پزشکی ایران فاصله زیادی دارد.
پیرصالحی با اشاره به اینکه بخشی از تجهیزات پزشکی ساخت ایران در کشورهای دیگر با نام و بستهبندی غیرایرانی عرضه میشود، بر ضرورت تقویت برند «ساخت ایران» در بازارهای جهانی تأکید کرد و گفت: هدف این است که توانمندی دارویی و تجهیزات پزشکی کشور نه فقط برای تأمین نیاز داخلی، بلکه برای حضور پایدار در بازارهای جهانی به کار گرفته شود.
در مجموع آنچه رئیس سازمان غذا و دارو از وضعیت دارو ارائه میدهد، تصویری دوگانه است؛ از یک سو، زنجیره تأمین در یکی از سختترین شرایط ارزی، تحریمی و جنگی همچنان فعال مانده و تولید داخل، بهویژه در حوزه بایوتک، بخش مهمی از بار تأمین را بر دوش میکشد؛ اما از سوی دیگر، بدهی بیمهها، کمبود نقدینگی شرکتها، محدودیتهای بانکی، افزایش چندبرابری هزینه حمل و دشواری تأمین برخی داروهای حیاتی، این زنجیره را در وضعیتی شکننده قرار داده؛ وضعیتی که به گفته رئیس سازمان غذا و دارو، برای عبور از آن هم تأمین ارز و هم گردش منظم منابع مالی و تقویت تولید داخل ضروری است.
نظر شما