همشهری آنلاین- زهرا رفیعی: تصویر اخیر از گربه پالاس در ارتفاعات مازندران ثبت شده است؛ یکی از گربهسانان کوچکجثه ایران که زندگی مخفیانهای دارد و دیدن آن در طبیعت کار سادهای نیست.
فرشاد اسکندری، عکاس و متخصص حیات وحش، درباره چرایی دشوار بودن مشاهده این گربه میگوید: گربهسانان بهطور کلی حیواناتی بسیار مخفیکار هستند و معمولا شبگردند؛ بنابراین دیدن آنها دشوار است. از سوی دیگر، زیستگاه این حیوانات معمولا در مناطق دورافتادهای قرار دارد که سکونت انسانی در آنها وجود ندارد، چراکه این گونهها از انسان گریزان هستند.
اما شاید جذابترین بخش ماجرا فقط خود گربه نباشد؛ بلکه واکنش مردم به دیدن تصویر آن باشد. اسکندری میگوید که برای او جالب است چنین تصاویر و اتفاقاتی حالا برای مردم جذاب شده است. به گفته او، شاید حدود ۱۰ سال پیش ثبت تصویر چنین گونهای واکنش عمومی چندانی ایجاد نمیکرد، اما امروز مردم نسبت به آن واکنش نشان میدهند، خبر را دنبال میکنند و از دیدنش خوشحال میشوند. از نگاه این عکاس و متخصص حیات وحش، این اتفاق یک پیشرفت و نشانهای امیدوارکننده است.
خانه گربه پالاس در کوهستان است
ایران در گذشته میزبان گربهسانان بزرگی مانند شیر ایرانی و ببر مازندران بود؛ گونههایی که دیگر در طبیعت ایران حضور ندارند. امروز در کنار گونههای بزرگی مانند پلنگ و یوزپلنگ، گربهسانان کوچکجثه نیز بخشی از تنوع زیستی کشور را تشکیل میدهند. فرشاد اسکندری میگوید: گربه پالاس بیشتر در مناطق کوهستانی و صخرهای زندگی میکند و بیشترین پراکنش و جمعیت ثبتشده آن در حوزه رشتهکوه البرز گزارش شده است. البته محدوده حضور این گونه به البرز محدود نمیشود و گزارشهایی از مشاهده آن در بخشهایی از فلات مرکزی ایران، استان یزد و خراسان جنوبی نیز وجود دارد. با این حال، هنوز تصویر دقیقی از جمعیت این گونه در ایران وجود ندارد. یکی از دلایل این مسئله، ضعف پایگاه داده درباره برخی گونههای حیات وحش، بهویژه گوشتخواران و گونههایی است که زندگی مخفیانهای دارند.
اسکندری میگوید: بیشترین آمارهای موجود درباره حیات وحش ایران مربوط به علفخوارانی مانند کل و بز است، اما درباره گوشتخواران به دلیل سبک زندگی مخفی آنها، نمیتوان به مشاهده مستقیم تکیه کرد. برای شناسایی و بررسی این گونهها باید از ابزارهای نوین و فناوریهایی مانند دوربینهای تلهای استفاده کرد؛ همان ابزاری که امکان ثبت تصاویر این گربه را فراهم کرده است. همین دشواری مشاهده، برآورد جمعیت گربه پالاس را نیز دشوار میکند. حتی درباره یوزپلنگ، که یکی از حساسترین گونههای حیات وحش ایران است و تنها زیرگونه آسیایی آن در کشور باقی مانده، هنوز ابهامها و پرسشهای زیادی درباره جمعیت و وضعیت آن وجود دارد؛ بنابراین درباره گربهسانی کوچک، مخفیکار و کوهستانزی مانند گربه پالاس، این دشواری بیشتر است.
حفاظت از یک گربه، از حفاظت طبیعت شروع میشود
تصویر یک گربه زیبا میتواند برای چند روز در فضای مجازی وایرال شود، اما حفاظت از چنین گونهای به چند عکس و ویدئو محدود نمیشود. گربه پالاس برای ادامه حیات به زیستگاه سالم، طعمه کافی و امنیت نیاز دارد؛ عواملی که بخش زیادی از آنها به رفتار انسان وابسته است. به گفته اسکندری، حفاظت یک مجموعه زنجیرهوار است و همه اجزای آن به یکدیگر متصلاند. شاید تصور کنیم برای حفاظت از یک گونه باید مستقیما خود حیوان را نجات دهیم، اما در عمل، حفاظت از زیستگاه یکی از مهمترین کارهایی است که میتوان انجام داد.
او میگوید: آتشسوزیهای طبیعت نمونهای روشن از همین زنجیره است. بخشی از آتشسوزیها نتیجه بیدقتی و بیاحتیاطی انسان است. وقتی افراد برای سفر وارد طبیعت میشوند، نحوه حضورشان میتواند امنیت زیستگاه را کاهش دهد. روشن کردن آتش، رها کردن آن و اطمینان نداشتن از خاموش شدن کاملش، میتواند به گسترش آتش و از بین رفتن زیستگاه منجر شود؛ موضوعی که شاید در نگاه اول ارتباط مستقیمی با یک گربهسان نداشته باشد، اما در نهایت مستقیما بر زندگی آن اثر میگذارد. همچنین حمایت از پژوهشهای حیات وحش نیز یکی دیگر از مسیرهای حفاظت است. شناخت دقیقتر گونهها، بررسی زیستگاه، تخمین جمعیت و شناخت تهدیدهای آنها بدون پژوهش و استفاده از ابزارهای علمی امکانپذیر نیست.
وقتی حذف یک موجود کوچک، یک زنجیره را به هم میزند
اما داستان حفاظت فقط به آتش و تخریب مستقیم زیستگاه ختم نمیشود. گاهی کاری که انسان انجام میدهد، در ظاهر ارتباطی با یک گربهسان ندارد، اما در زنجیره طبیعت اثر خود را نشان میدهد. این متخصص حیات وحش میگوید: گربه پالاس معمولا از جوندگان کوچک تغذیه میکند. بنابراین هر تغییری که جمعیت این طعمهها را تحت تأثیر قرار دهد، میتواند روی این گربه نیز اثر بگذارد. اسکندری برای توضیح این زنجیره به فعالیتهای کشاورزی اشاره میکند؛ جایی که انسان ممکن است برای کنترل موجوداتی که آنها را مضر میداند، اقداماتی انجام دهد که در نهایت به طعمههای طبیعی این گربه آسیب بزند. بسیاری از این اتفاقها شاید در ظاهر هیچ ارتباطی با یکدیگر نداشته باشند؛ اما واقعیت این است که اکوسیستم از مجموعهای از همین ارتباطهای کوچک ساخته شده است. حذف یک موجود، تغییر در یک زیستگاه یا از بین بردن یک منبع غذایی میتواند در ادامه روی گونه دیگری اثر بگذارد.
نظر شما