همشهری آنلاین -یکتا فراهانی: هوش مصنوعی دیگر فناوری آینده نیست؛ بخشی از زندگی امروز کودکان شده است. آنها از ابزارهایی استفاده میکنند که میتوانند متن بنویسند، تصویر بسازند، به پرسشهای درسی پاسخ دهند و حتی نقش یک همراه آموزشی را ایفا کنند. اما در کنار این فرصتها، یک سؤال مهم مطرح است: آیا کودکان یاد گرفتهاند چگونه از این فناوری استفاده کنند؟
مواجهه کودکان با ابزارهای هوش مصنوعی دکتر اباذر کریمی پنابندانی، متخصص هوش مصنوعی و عضو آکادمی علوم اروپا میگوید دنیایی که کودکان امروز در آن رشد میکنند، با نسلهای قبل تفاوت بزرگی دارد. فناوریهای هوشمند بهسرعت وارد آموزش، سرگرمی و ارتباطات شدهاند و کودکان خیلی زودتر از گذشته با ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی مواجه میشوند.
مسئله اصلی این نیست که کودکان از هوش مصنوعی استفاده کنند یا نه؛ زیرا این فناوری اکنون بخشی از زندگی روزمره شده است. پرسش مهمتر این است که آیا آنها میدانند چگونه به شکل درست، مسئولانه و آگاهانه از این ابزارها استفاده کنند؟
از همینجا مفهوم «سواد هوش مصنوعی» اهمیت پیدا میکند؛ مهارتی که به گفته این متخصص هوش مصنوعی، قرار نیست کودکان را به برنامهنویس یا متخصص فناوری تبدیل کند، بلکه باید آنها را برای زندگی در دنیایی آماده کند که هوش مصنوعی در بخشهای مختلف آن حضور دارد.
بیشتر بخوانید:
- امین امینی با اندرز مسیر تازهای برای آموزش شخصیسازیشده ایجاد کرد
- حملات سایبری با هوش مصنوعی؛ راهکار چیست
- با این فناوری، با کمتر از هزار دلار شما هم میتوانید ماشین تان رو هوشمند کنید
سواد هوش مصنوعی
دکتر کریمی معتقد است سواد هوش مصنوعی فقط شناخت چند ابزار یا یادگیری کار با یک برنامه نیست. همانطور که سواد رسانهای تنها به استفاده از تلفن همراه محدود نمیشود، سواد هوش مصنوعی نیز فراتر از کار کردن با فناوری است.
به گفته این عضو آکادمی علوم اروپا، کودک باید بداند هوش مصنوعی چگونه کار میکند، چه تواناییهایی دارد، چه محدودیتهایی دارد و چه زمانی ممکن است اشتباه کند. مهمتر از همه اینکه باید یاد بگیرد خروجی این سامانهها را با نگاه انتقادی بررسی کند.
خطر پاسخهای آماده برای ذهن کودکان
یکی از نگرانیهای مهم در عصر هوش مصنوعی، وابستگی ذهنی به پاسخهای آماده است. دکتر کریمی هشدار میدهد اگر کودکان یاد بگیرند هر سؤال و مسئلهای را بدون فکرکردن به یک سامانه هوشمند بسپارند، ممکن است مهارتهایی مانند تحلیل، استدلال، حل مسئله و خلاقیت آنها تحتتأثیر قرار گیرد.
این متخصص هوش مصنوعی تأکید میکند هوش مصنوعی باید نقش یک «دستیار یادگیری» را داشته باشد، نه اینکه جایگزین تفکر انسانی شود.
خطر اعتماد کامل به پاسخهای هوش مصنوعی
به گفته دکتر کریمی پنابندانی، یکی از مهمترین مهارتهایی که باید به کودکان آموزش داده شود، توانایی راستیآزمایی اطلاعات است.
سامانههای هوش مصنوعی گاهی اطلاعات نادرست، ناقص یا قدیمی ارائه میدهند و ممکن است پاسخهای اشتباه را با لحنی مطمئن بیان کنند؛ بنابراین کودکان باید یاد بگیرند همیشه این سؤال را مطرح کنند: «از کجا بدانم این پاسخ درست است؟»
فرصتی برای آموزش شخصیسازیشده
در کنار نگرانیهای مختلف، هوش مصنوعی فرصتهای تازهای هم ایجاد کرده است. دکتر اباذر کریمی پنابندانی معتقد است یکی از مهمترین مزیتهای این فناوری، امکان شخصیسازی آموزش است.
هر کودک سرعت یادگیری، علاقه و روش یادگیری متفاوتی دارد و ابزارهای هوشمند میتوانند تمرینها و مسیر آموزشی را متناسب با نیاز هر دانشآموز تنظیم کنند و بازخورد سریعتری ارائه دهند.
بااینحال، این متخصص هوش مصنوعی تأکید میکند که هیچ فناوری نمیتواند جای نقش معلم، خانواده و ارتباط انسانی را بگیرد؛ زیرا آموزش فقط انتقال اطلاعات نیست، بلکه شامل تربیت، همدلی و شکلگیری ارزشها نیز میشود.
فراتر از فناوری
دکتر کریمی، سواد هوش مصنوعی را بخشی از شهروندی دیجیتال در قرن بیست ویکم میداند. از نگاه او، کودکان باید یاد بگیرند چگونه از حریم خصوصی خود محافظت کنند، چه دادههایی را در اختیار سامانههای هوشمند قرار دهند و چگونه با دیدی انتقادی با فناوری برخورد کنند.
هدف این نیست که همه کودکان متخصص هوش مصنوعی شوند؛ هدف این است که هیچ کودکی در برابر این فناوری ناآگاه و آسیبپذیر نباشد.
همکاری انسان و هوش مصنوعی
به باور دکتر اباذر کریمی پنابندانی، مهمترین مهارتی که نسل آینده باید یاد بگیرد، استفاده صرف از هوش مصنوعی نیست، بلکه توانایی فکرکردن در کنار آن است.
فناوری هر روز پیشرفتهتر میشود، اما پرسیدن سؤال درست، تحلیل انتقادی، خلاقیت، همدلی و تصمیمگیری اخلاقی همچنان مهارتهایی انسانی باقی خواهند ماند.
نظر شما