همشهری آنلاین -یکتا فراهانی: لیزر که زمانی بیشتر بهعنوان فناوری مورداستفاده در صنایع و آزمایشگاهها شناخته میشد، امروز به یکی از مهمترین ابزارهای پزشکی مدرن تبدیل شده است؛ فناوری که با دقت بسیار بالا میتواند بافتهای هدف را درمان کند و آسیب به بخشهای سالم بدن را به حداقل برساند. از اصلاح مشکلات بینایی و درمان بیماریهای پوستی گرفته تا کمک به درمان برخی سرطانها، خردکردن سنگهای کلیه، جراحیهای کم تهاجمی و تسریع روند ترمیم بافتها، لیزر اکنون در بسیاری از شاخههای پزشکی جایگاه ویژهای پیدا کرده است.
انتخاب طولموج مناسب
دکتر آریستا شجاع الدین ئیس انجمن علمی پزشکی لیزری ایران، میگوید تفاوت اصلی لیزر با نور معمولی در ویژگیهای خاص آن است. نور لیزر تکرنگ، منسجم و بسیار جهتدار است و همین ویژگیها امکان کنترل دقیق انرژی و تمرکز آن روی یک هدف مشخص را فراهم میکند.
بهاینترتیب، پزشکان میتوانند با انتخاب طولموج مناسب، لیزر را برای هدف قراردادن ساختارهای خاص بدن تنظیم کنند؛ برای مثال رنگدانههای پوست، هموگلوبین موجود در رگها، آب موجود در سلولها یا بافتهای آسیبدیده.
به زبان ساده، لیزر مانند یک ابزار بسیار دقیق عمل میکند که میتواند بخش موردنظر را تحتتأثیر قرار دهد و درعینحال آسیب به بافتهای اطراف را کاهش دهد.
ببیشتر بخوانید:
دو گروه اصلی لیزرهای پزشکی
به گفته رئیس انجمن علمی پزشکی لیزری ایران، کاربردهای پزشکی لیزر بهطورکلی در دو گروه اصلی قرار میگیرند: لیزرهای پرتوان یا حرارتی که با ایجاد انرژی بالا باعث برش، تبخیر، تخریب یا انعقاد بافت میشوند.
لیزرهای کمتوان یا فوتوبیومدولاسیون (PBM) که بدون ایجاد گرمای قابلتوجه، فعالیت سلولها را تحریک میکنند و به فرآیندهای طبیعی ترمیم بدن کمک میکنند. هر دو گروه، در سالهای اخیر به بخش مهمی از درمانهای نوین پزشکی تبدیل شدهاند.
لیزرهای پرتوان؛ جایگزینی دقیقتر برای روشهای جراحی سنتی
دکتر شجاعالدین میگوید لیزرهای پرتوان را میتوان نسل جدیدی از ابزارهای جراحی دانست. این فناوری مانند یک چاقوی جراحی بسیار دقیق عمل میکند، اما در بسیاری از موارد همزمان باعث بسته شدن عروق کوچک، کاهش خونریزی و کنترل بهتر آسیب بافتی میشود.
به همین دلیل، استفاده از لیزر در برخی درمانها میتواند به کاهش درد، کوتاهتر شدن دوره نقاهت و بازگشت سریعتر بیمار به زندگی عادی کمک کند.
چشمپزشکی؛ یکی از موفقترین میدانهای حضور لیزر
یکی از شناختهشدهترین کاربردهای پزشکی لیزر، اصلاح مشکلات بینایی است. به گفته دکتر آریستا شجاعالدین، در روشهایی مانند لیزیک (LASIK) و پیآرکی (PRK)، لیزر اگزایمر با دقت بسیار بالا شکل قرنیه را تغییر میدهد تا مشکلاتی مانند نزدیکبینی، دوربینی و آستیگماتیسم اصلاح شود.
این فناوری باعث شده است میلیونها نفر در سراسر جهان وابستگی خود به عینک یا لنزهای تماسی را کاهش دهند.
اما کاربرد لیزر در چشمپزشکی تنها به اصلاح دید محدود نمیشود. در درمان برخی بیماریهای شبکیه نیز لیزرهای آرگون و دیود مورداستفاده قرار میگیرند.
در بیماریهایی مانند رتینوپاتی دیابتی، لیزر میتواند با هدف قراردادن مناطق آسیبدیده، به کنترل روند بیماری و جلوگیری از برخی عوارض کمک کند.
لیزر و سرطان؛ هدفگیری دقیق سلولهای بیمار
یکی از حوزههای مهم تحقیقات پزشکی، استفاده از لیزر برای درمان سرطان است. در روش درمان فتودینامیک (PDT)، ابتدا مادهای حساس به نور وارد بدن میشود. این ماده بیشتر در سلولهای سرطانی تجمع پیدا میکند و سپس با تابش لیزر فعال میشود.
فعالشدن این ماده باعث تولید ترکیباتی میشود که میتوانند سلولهای سرطانی را تخریب کنند، درحالیکه آسیب به بافت سالم اطراف کاهش پیدا میکند.
به گفته رئیس انجمن علمی پزشکی لیزری ایران، یکی از مزیتهای مهم فناوری لیزر، امکان هدفگیری دقیقتر بافتها و کاهش آسیبهای جانبی در مقایسه با برخی روشهای سنتی است.
همچنین در بعضی شرایط از لیزرهای CO₂ و Nd:YAG برای کاهش حجم یا تخریب برخی تومورهای قابل دسترس در بخشهایی مانند مجاری تنفسی، تارهای صوتی و دستگاه گوارش استفاده میشود.
کاربردهای پوستی؛ بازسازی پوست با کمک فناوری نور
در حوزه پوست و زیبایی نیز لیزر به یکی از پرکاربردترین فناوریها تبدیل شده است. لیزرهای فرکشنال CO₂ و اربیوم با حذف کنترلشده بخشهایی از پوست آسیبدیده، تولید کلاژن را تحریک میکنند و میتوانند در بهبود چینوچروک، جای زخم و برخی آسیبهای پوستی نقش داشته باشند. همچنین برخی لیزرها برای درمان ضایعات عروقی و رنگدانهای نیز استفاده میشوند.
لیزرهای هدفگیرنده هموگلوبین میتوانند در درمان برخی ضایعات عروقی مؤثر باشند و لیزرهای کیوسوئیچ نیز برای شکستن ذرات رنگی تاتو کاربرد دارند.
نظر شما