به گزارش همشهری آنلاین، نفت برنت هفته گذشته برای نخستینبار پس از آغاز دور جدید درگیریهای ایران و آمریکا از مرز روانی ۱۰۰دلار عبور کرد، اما در آخرین ساعات معاملات با اصلاحی محدود به محدوده ۹۸دلار بازگشت. با این حال بسیاری از تحلیلگران معتقدند این عقبنشینی بیش از آنکه نشانه پایان روند صعودی باشد، ناشی از شناسایی سود معاملهگران پیش از تعطیلات آخر هفته بوده و بازار همچنان در آستانه یک موج جدید افزایش قیمت قرار دارد.
آنچه این بار شرایط را با جنگ ۴۰روزه نخست متفاوت کرده، صرفا تشدید تنشهای نظامی نیست؛ بلکه حذف تدریجی همان عواملی است که در ماههای گذشته اجازه ندادند قیمت نفت رکوردهای بحران مالی۲۰۰۸ یا جنگ روسیه و اوکراین را تکرار کند. اکنون بسیاری از آن سپرهای دفاعی بازار یا از بین رفتهاند یا بهشدت تضعیف شدهاند و همین مسئله احتمال تثبیت نفت در سطوح سهرقمی را افزایش داده است.
۵ مانع جهش نفت که دیگر وجود ندارند
نخستین مانع، مسیرهای جایگزین صادرات نفت خلیجفارس بود. در جنگ قبلی، عربستان میتوانست بخش مهمی از صادرات خود را از طریق خط لوله شرق به غرب و پایانه ینبع در دریای سرخ انجام دهد و بخشی از وابستگی به تنگه هرمز را کاهش دهد. اما اکنون با تشدید حملات انصارالله به مسیر بابالمندب، همین مسیر جایگزین نیز با ریسک جدی روبهرو شده است. گزارشهای بینالمللی نشان میدهد وابستگی صادرات نفت عربستان به مسیر دریای سرخ افزایش یافته، اما حملات اخیر هزینه و ریسک استفاده از این مسیر را بهشدت بالا برده است.
دومین مانع، امکان تردد نفتکشها با وجود افزایش هزینه بیمه بود. در بحران قبلی، اگرچه نرخ بیمه نفتکشها جهش پیدا کرده بود، اما بازار همچنان امکان عبور محمولهها را داشت. اکنون علاوه بر جهش هزینه بیمه، ریسکهای امنیتی، محدودیتهای ناشی از تحریمها و تهدیدهای متقابل در منطقه، حملونقل نفت را بسیار دشوارتر کرده و هرگونه اختلال در تردد میتواند مستقیما عرضه جهانی را کاهش دهد.
سومین عامل، کاهش ذخایر راهبردی نفت است. آمریکا و دیگر کشورهای صنعتی در بحرانهای گذشته با آزادسازی ذخایر استراتژیک توانستند بخش مهمی از شوک عرضه را خنثی کنند، اما امروز این ابزار کارایی گذشته را ندارد. ذخایر استراتژیک آمریکا به پایینترین سطح چند دهه اخیر رسیده و دولت آمریکا بیش از آنکه به فکر آزادسازی ذخایر باشد، ناچار به بازسازی آنهاست. در نتیجه، یکی از مهمترین ابزارهای مهار قیمت نفت عملا تضعیف شده است.
چهارمین عامل، کاهش ظرفیت مازاد تولید است. در سالهای گذشته اوپک و برخی تولیدکنندگان بزرگ میتوانستند با افزایش تولید، شوک عرضه را تا حدی جبران کنند، اما اکنون ظرفیت مازاد تولید نسبت به سالهای قبل کاهش یافته و انعطاف بازار برای جبران اختلالهای احتمالی کمتر شده است.
پنجمین عامل نیز همزمانی بحران در ۳شاهراه اصلی انتقال انرژی جهان است. اگر در جنگ قبلی تمرکز بازار عمدتا بر تنگه هرمز بود، اکنون علاوه بر هرمز، بابالمندب و مسیرهای صادراتی دریای سیاه نیز همزمان با نااطمینانیهای امنیتی روبهرو هستند. این بدان معناست که بازار دیگر با یک گلوگاه بحرانزده مواجه نیست، بلکه ۳مسیر حیاتی انتقال نفت بهطور همزمان در معرض تهدید قرار گرفتهاند.
چرا این بار بازار آسیبپذیرتر است؟
بازار نفت معمولا زمانی دچار جهشهای بزرگ میشود که علاوه بر کاهش عرضه، ابزارهای مدیریت بحران نیز از کار بیفتند. اکنون دقیقا چنین شرایطی شکل گرفته است. ظرفیت آزاد تولید محدود شده، ذخایر اضطراری کاهش یافته، هزینه حملونقل افزایش پیدا کرده و همزمان ریسک ژئوپلیتیکی در ۳مسیر اصلی انتقال نفت بالا رفته است.
افزون بر این، ساختار معاملات نفت نیز نشانه کمبود عرضه را تأیید میکند. برتری قیمت معاملات نقدی نسبت به قراردادهای آتی معمولا زمانی رخ میدهد که بازار با کمبود واقعی نفت در کوتاهمدت روبهرو باشد و خریداران حاضر باشند برای تحویل فوری، قیمت بیشتری پرداخت کنند.
مؤسسات جهانی چه میگویند؟
برخی از بزرگترین مؤسسات مالی جهان نیز نسبت به ادامه روند صعودی نفت هشدار دادهاند. گلدمن ساکس اعلام کرده است درصورت ادامه اختلال در تنگه هرمز، قیمت نفت میتواند از ۱۲۰دلار در هر بشکه عبور کند و در سناریوی تداوم اختلال در صادرات خلیجفارس، بازار با شوک قیمتی قابل توجهی روبهرو خواهد شد.
تحلیلگران مستقل نیز معتقدند اگر اختلال در هرمز با تداوم ناامنی در بابالمندب و فشار بر صادرات روسیه همزمان شود، حتی تکرار قیمتهای نزدیک به رکورد تاریخی سال۲۰۰۸ نیز دیگر سناریویی دور از ذهن نخواهد بود.
در مقابل، جیپی مورگان همچنان سناریوی پایه خود را بر کاهش تدریجی تنشها و افت قیمتها بنا کرده است، اما در همان گزارش تأکید میکند که این پیشبینی به بازگشت جریان عادی صادرات از خلیجفارس وابسته است و هرگونه اختلال جدید میتواند این برآورد را به سرعت تغییر دهد.
آیا قیمت نفت از ۱۰۰دلار عبور خواهد کرد؟
بازگشایی بازارهای جهانی در روز دوشنبه نخستین آزمون جدی برای سنجش واکنش معاملهگران به شرایط جدید خواهد بود. اگر درگیریها در منطقه ادامه یابد و اختلال در مسیرهای انتقال نفت کاهش پیدا نکند، بازار احتمالا بار دیگر ریسک ژئوپلیتیکی را در قیمتها لحاظ خواهد کرد.
برخلاف جنگ ۴۰روزه نخست، این بار بسیاری از عواملی که مانع جهش قیمت نفت شده بودند، دیگر وجود ندارند. اگر این روند ادامه یابد، هدف بعدی بازار فقط تثبیت در کانال سهرقمی نخواهد بود و سناریوهای ۱۲۰دلاری که برخی مؤسسات بینالمللی مطرح کردهاند، بیش از گذشته مورد توجه معاملهگران قرار خواهد گرفت.
نظر شما