همشهری آنلاین:در این خاک مقدس که رهبر شهید از ساکنان تازهوارد آن است، پیکر بزرگان صاحب نامی مدفون شده که امام رضا (ع) اولین آنها بوده و مانند نگینی مجاورانش را به دور خود گرد آورده است. در آیین و مراسم بدرقه رهبر شهید صحنه های زیبایی رقم خورد که تا همیشه در یاد و خاطره زائران امام رضا(ع) باقی خواهد ماند.
حاشیهنگاری مراسم بدرقه
صحن حرم رضوی در مراسم تشییع و خاکسپاری رهبر شهید، شاهد تصاویری خاص بود که در سایه ارادت مردم به رهبر خلق شد. یکی از این تصاویر، حضور پرشور تعدادی از ایرانیان مقیم خارج از کشور بود که دشواری سفری دراز را بهجان خریده بودند تا در مشهدالرضا با رهبر شهید وداع کنند. «فرزاد مجددی» یکی از ایرانیان مقیم کانادا است که برای شرکت در مراسم بدرقه رهبر به مشهد آمد. او میگوید: «بعد از نهم اسفند بسیاری از ایرانیان مقیم خارج از کشور حس دلتنگی عجیبی را تجربه کردند و حال کسانی را داشتند که عضوی از خانواده و نزدیکانشان را از دست دادهاند. من به همراه تعدادی از دوستان و آشنایانم که سالها خارج از کشور زندگی کردهاند، در اینروزها به ایران آمدهایم تا رهبرخستگی ناپذیرمان را تا آرامگاه ابدی اش بدرقه کنیم.»
در روز بدرقه رهبر شهید هر جا باری روی زمین میماند، دستهای بسیاری برای یاری خادمان آستان رضوی دراز میشد و تعداد زیادی از اهالی مشهد وظایفی مانند نگهداری کودکان خردسال شرکت کننده در مراسم، شستشوی لباس زائران و استحمام زائران بیمار و مسن را بر عهده گرفته بودند. «طاهره آل طه» یکی از این خادم یاران داوطلب بوده که روز پنجشنبه تعداد زیادی از زائران از منزل او برای استحمام و استراحت استفاده کردند. آل طه میگوید: «آن روز من و تعدادی از بانوان ساکن محلههای نزدیک حرم، موقع پخت ناهار خانواده چند پرس غذای اضافه درست کردیم تا اگر شرکتکنندگان مراسم تدفین رهبر برای استحمام به منزل ما آمدند، ناهار هم میهمان ما باشند.»
آخرین وداع
شاید بسیاری از سوگواران رهبر شهید که از تهران تا قم و مشهد، کوی به کوی، او و خانواده اش را همراهی کردند، تا لحظه خواندن تلقین بر پیکرها باور نداشتند که تا وداع ابدیشان چندان نمانده است. وقتی صدای قرائت تلقین رهبر شهید و نوه خردسالشان از بلندگوهای حرم در حیاط و شبستانهای آن پیچید، یکی از تلخترین لحظاتی بود که درودیوار حرم رضوی شاهد بود.
خیابانهای اطراف حرم بعد از خاکسپاری هم خالی از جمعیت نشد و عدهای با گریههای بیصدایشان شام غریبان رهبر شهید را سر کردند و عدهای با خواندن نماز لیله الدفن برای آرامش ابدی او. عدهای هم در روشنایی شمعهای کوچکی که در پیادهروها و گوشه کنار حرم روشن کرده بودند، آخرین قول و قرارهایشان را با رهبر شهید گذاشتند تا حرفهایشان ناگفته در گلویشان نماند.
سفارش و خواست رهبر انقلاب و خانواده رهبر شهید بوده که شهدا در رواق دارالذکر به خاک سپرده شوند تا دسترسی زائران به مزارشان آسان باشد. پس از اعلام محل تدفین، کسانی که آمادهسازی اینرواق را برای خاکسپاری بر عهده داشتند، شاهد نوحهخوانی و هقهق افراد بسیاری بودند که آن شب تا صبح نتوانستند از این خاک عزیز دل بکنند و از رواق دارالذکر دور شوند.
دلیل انتخاب رواق دارالذکر
رواق دارالذکر حرم مطهر رضوی، محل دفن پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب و خانواده شهید ایشان است، رواقی آکنده از معنا که برای آشنایان سلوک زیارت، تنها یک مکان نیست بلکه نشانی روشن از ادب در برابر ساحت قدسی امام رئوف (ع) است.
براساس اطلاعاتی که در سایت آستان قدس رضوی منتشر شده است:«این رواق، در پایینپای حضرت قرار دارد، همان مسیری که رهبر شهید انقلاب در تشرفهای خود به حرم رضوی همواره بر آن مقید بودند و آن را با ظرافتی معنوی و رفتاری سرشار از فروتنی، طی میکردند.
ایشان معمولاً از مسیر دارالزهد وارد میشدند، اما آنچه این تشرف را به الگویی ماندگار از زیارت مؤدبانه بدل میکرد، توقف معنوی در پایینپای حضرت بود. برای ایشان، زیارت تنها رسیدن به ضریح نبود، آدابی داشت که با جان به آن پایبند بودند.
پیش از هر چیز، از پایینپای ضریح مطهر به روضه منوره مشرف میشدند، گویی میخواستند نخست در جایگاه ادب بایستند و سپس با اذن دل، قدم در حریم نور، بگذارند. پس از آن، با عبور از رواق دارالذکر، اذن دخول میگرفتند و سپس وارد رواق دارالسرور میشدند؛ جایی که توقفی کامل داشتند و درنگی از سر حضور.در همان لحظه، اذن کامل را بر زبان جاری میکردند، لحظهای که برای همراهان و خادمان تنها یک رفتار آیینی نبود بلکه درسی روشن از نسبت میان اقتدار و بندگی به شمار میآمد.قائد امت اسلامی، پیش از ورود به روضه منوره، خود در جایگاهی حضور مییافتند که نشانه آشکار ادب، فروتنی و معرفت در زیارت است.»
تاریخچه دفن در ارض مقدس رضوی
آغوش گشودن امام غریب مهربان برای چهرههای سعادتمندی مانند رهبر شهید سبقهای دیرینه دارد و همجواری با غریب الغربا (ع)، آرزویی است که ارادتمندان به این درگاه همیشه آن در دل داشتند.
پس از دفن امام رضا(ع) در بخشی از باغ حمیدبن قحطبه طوسی، پیکرافراد سرشناس زیادی را از راه دور و نزدیک برای دفن به خاک خراسان آورده شدند، اما به گواه عزیزالله عطاردی نویسنده کتاب «تاریخآستان قدس»، تا چندین دهه بعد از شهادت امام رضا (ع)، تدفین سایر اشخاص در محدوده زیر گنبد ممنوع بوده و اشخاص مشتاق همجواری ایشان در آرامستان نزدیک بقعه حضرت به خاک سپرده میشدند. عطاردی عصر حکومت سامانیان و غزنویان را زمان افزایش مقبرهسازی در گوشه کنار حرم میداند و ساخت مقبره و خاکسپاری شخصیت ها و خاندان های بزرگ خراسان، امیران، دبیران، مالداران و متنفذان ایران در جوار امام هشتم را مقدمه تدفین افراد شاخص و صاحب نام دیگری برمی شمارد که پس از مرگ، پیکرهایشان را از ماورا ءالنهر، خوارزم، هند، سند و سایر مناطق دوردست برای تدفین به مشهدالرضا میآوردند. بر اساس اسناد تاریخی، در دوران حکومت تیموریان، علاوه بر حفظ ممنوعیت دفن اشخاص در زیر گنبد، خاکسپاری در دیگرقسمتهای مجاور بقعه شریف هم با محدویتها و سختگیریهایی روبرو میشود و پس از آن نیز دفن افراد معمولی در این مکان تابع قوانین و ضوابط سختگیرانهای همراه گشت که هنوز هم با وجود تغییرات فراوان، پابرجا مانده است.
٢٨ هزارهمسایه مشهور
شمار دفنشدگان نامدار حرم مطهر رضوی که رهبر شهید هم به جمع آنها پیوسته،به بیش از ٢٨هزار تن میرسد که در میان آنها خادمان قدیمی آستان قدس، چهرهها و شهدای سیاسی و نظامی، عالمان دینی، دانشوران، ادیبان و هنرمندان به چشم میخورد، اما دفن شدگان صحنها و رواق های حرم از صاحب نامترین ساکنان حرم رضوی هستند.
شیخ بهایی (محمدبن حسین عاملی) که آرامگاهش در رواق دارالسعاده قرار دارد، ازجمله این مشاهیر به شمار میآید و جزء عالمان و فقهای بزرگ شیعه و از شعرا و فلاسفه بوده است.
شیخ حر عاملی، صاحب کتاب مشهور «وسائلالشیعه» از دیگر نامداران مدفون در حرم رضوی است که پیکر ایشان در رواق دارالسعاده دفن شده است.
شیخ محمدتقی ادیب نیشابوری، استاد برجسته ادبیات و تفسیر قرآن؛ در رواق دارالسیاده آرام گرفته وعلامه محمد قزوینی، محقق و ادیب بزرگ؛ در رواق دارالحکمه دفن شده است.
مدفن میرزا جهانگیرخان قشقایی که از شهدای مشروطه به شمار میآید، رواق دارالسیاده است و شیخ محمد علی معماریان که از خادمان بسیار قدیمی و برجسته حرم بوده، در رواق دارالهدایه دفن شده است. پیر پالاندوز در ضلع شرقی حرم، شیخ محمد نخودکی، در ضلع شمالی صحن انقلاب و علامه محمدتقی جعفری هم در رواق دارالزهد به خاک سپرده شدهاند. ایوان عباسی هم مزار محمدحسن ادیب نیشابوری است که از ادبای زبان فارسی و عربی، فیلسوف، ریاضیدان و حکمای علوم طب و نجوم بود.
بیشتر بخوانید:تصاویر جدید از تشییع رهبر شهید در مشهد مقدس؛ ببینید
نظر شما