همشهریآنلاین - مجیدجباری: قطع درخت گردوی چند صد ساله در روستای الارزبوم توجهها را به یکی از خلاهای قانونی در حفاظت از میراث طبیعی کشور جلب کرده است. درختی که به گفته اهالی روستا، شورای روستا و کارشناسان میراث فرهنگی واجد شرایط ثبت ملی بود، اما در نهایت به دلیل قرار داشتن در ملک شخصی و به سرانجام نرسیدن فرآیند ثبت ملی قطع شد. بررسیهای همشهریآنلاین از روایت منابع طبیعی، محیطزیست و مسئولان محلی نشان میدهد مجموعهای از ناهماهنگی های اداری، ابهام در فرآیند ثبت و نبود پشتوانه قانونی کافی برای حفاظت از درختان کهنسال در اراضی خصوصی، زمینه از بین رفتن این میراث طبیعی را فراهم کرده و نگرانیها درباره سرنوشت دیگر درختان کهنسال منطقه را نیز افزایش داده است.
درختی میان دو استان
درخت گردوی قطع شده در محدوده روستای الارزبوم، در منطقه ای قرار داشت که از نظر تقسیمات سرزمینی در حوزه شهرستان بهشهر مازندران قرار میگیرد، اما مدیریت منابع طبیعی آن بر عهده اداره منابع طبیعی بندرگز در استان گلستان است. این دوگانگی با پیچیده کردن پرونده درنهایت درخت کهنسال الارزبوم را قربانی کرد.
به گفته عضو شورای اسلامی روستای الارزبوم، این درخت یکی از چند درخت کهنسالی بود که از سال گذشته برای ثبت ملی آنها اقدام شده.
حسن رجایی در گفتوگو با همشهریآنلاین تاکید میکند که کارشناسان میراث فرهنگی و کارشناسان مستقل پس از بازدید میدانی، تعدادی از درختان روستا را واجد شرایط ثبت ملی تشخیص داده و سن برخی از این درختان را بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ سال برآورد کرده بودند.
او میگوید: «این درخت بخشی از هویت تاریخی و نماد روستا محسوب میشد، اما با وجود پیگیریهای متعدد، مکاتبه با دستگاههای مختلف و حتی درخواست دستور قضایی برای عدم قطع، در نهایت روند ثبت ملی به سرانجام نرسید و با پیگیری مالک، درخت از فهرست پیشنهادی ثبت خارج شد.»
۷ ماه تلاش برای جلوگیری از قطع درخت
در سوی دیگر ماجرا رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری بندرگز هم تایید میکند که این پرونده ماهها در جریان بوده است. اردشیر عباسی در گفتوگو با همشهریآنلاین تصریح میکند: «از همان ابتدا به دلیل ارزش و قدمت درخت تلاش زیادی کردیم تا مانع قطع درخت شویم. حتی پرونده ثبت درخت در فهرست آثار طبیعی میراث فرهنگی را پیگیری کردیم و حدود ۷ ماه مکاتبات ادامه داشت، اما در نهایت میراث فرهنگی اعلام کرد که این درخت در فهرست آثار طبیعی ثبت نشده تا از این طریق دست ما برای حفاظت از این درخت گردوی کهنسال بسته شود.»
عباسی با بیان اینکه منابع طبیعی برای جلوگیری از قطع درختان واقع در املاک خصوصی ابزار قانونی مستقلی در اختیار ندارد، میگوید: منابع طبیعی فقط در صورتی می تواند مانع قطع شود که درخت در فهرست آثار طبیعی ملی ثبت شده باشد. به همین دلیل در نهایت اداره منابع طبیعی بندرگز ناچار شد مطابق قانون، مجوز لازم برای بهره برداری و حمل چوب را صادر کند.»
هشدار محیط زیست
روایت محیط زیست مازندران هم تفاوت چندانی با این بخش از ماجرا ندارد و به نظر میرسد مالک از هماهنگ نبودن ادارههای دو استان استفاده کرده و مجوز قطع را گرفته است. معاون محیط زیست طبیعی اداره کل حفاظت محیط زیست مازندران میگوید: «این درخت خارج از مناطق چهارگانه تحت مدیریت محیط زیست قرار داشته و این اداره و حتی اداره منابع طبیعی از نظر قانونی متولی مستقیم پرونده نبودهاند.»
روح الله اسماعیلی درگفتوگو با همشهریآنلاین با تاکید بر ارزش درختان کهنسال شمال کشور معتقد است آنچه تاکنون از پرونده درخت گردوی روستای الارزبوم نشان میدهد، روند صدور مجوز طی شده است. هرچند درباره علت ثبت نشدن این درخت و اینکه آیا با توجه به سن و ویژگی های آن امکان ثبت ملی وجود داشته یا نه، میراث فرهنگی باید پاسخ دهد که آیا این درخت واجد شرایط ثبت ملی بوده است یا نه.»
اسماعیلی در عین حال هشدار میدهد که بسیاری از درختان ارزشمند کشور پیش از آنکه شناسایی و ثبت شوند، فاقد هرگونه پشتوانه حفاظتی موثر هستند.
ثبتی که به نتیجه نرسید
نقطه مشترک هر سه روایت به موضوع ثبت نشدن درخت روستای الارزبوم ختم میشود. منابع طبیعی میگوید اگر درخت ثبت میشد، امکان جلوگیری از قطع وجود داشت. محیط زیست نیز تاکید میکند که حفاظت قانونی چنین درختانی پس از ثبت ملی امکان پذیر است. در مقابل اما شورای روستا معتقد است کارشناسان درخت را واجد شرایط ثبت دانسته بودند، اما این روند به دلایل نامشخص متوقف شد.
مهمترین پرسش پرونده قطع درخت ارزشمند روستای الارزبوم متوجه فرآیند ثبت آثار طبیعی است: چرا درخت تنومند و کهنسال به فهرست نهایی آثار طبیعی ملی راه پیدا نکرد؟ بررسیهای خبرنگار همشهری نشان میدهد درخت کهنسال روستای الارزبوم با وجودی که واجد شرایط ثبت طبیعی بوده، صرفا به دلیل درخواست مالک شخصی از پروسه ثبت ملی خارج شده است.
هشدار برای ۱۱ درخت دیگر
حسن رجایی رئیس شورای اسلامی روستای الارزبوم میگوید: «درخت کهنسال و ارزشمند روستا با وجود پیگیری و تلاش اهالی قطع شد، اما هنوز حدود ۱۱ درخت کهنسال دیگر در منطقه باقی مانده است که هر یک قدمت چند صد ساله دارند و هنوز از حمایت قانونی برخوردار نیستند. اگر روند ثبت این درختان به نتیجه نرسد، ممکن است سرنوشتی مشابه در انتظار این درختان باشد.»
پیگیری خبرنگار همشهری از اداره کل میراث فرهنگی استان مازندران درباره سرنوشت دیگر درختان کهنسال منطقه نشان میدهد که ۱۱ درخت عامالمنفعه روستای الارزبوم در مرحله نهایی ثبت طبیعی قرار دارند و این درختان به زودی با قرار گرفتن در فهرست میراث طبیعی کشور، چتر حفاظتی منابع طبیعی را بالای سر خود می بینند. با این حال موضوعی که پرونده درخت گردوی الارزبوم را از یک اتفاق محلی به هشدار ملی درباره حفاظت از درختان کهنسال کشور تبدیل می کند، این است که چند درخت تاریخی دیگر باید قطع شوند تا خلا قانونی حفاظت از میراث طبیعی در اراضی خصوصی برطرف شود؟
نظر شما