به گزارش همشهری آنلاین به نقل از عصر ایران نعمتالله ایزدی، آخرین سفیر جمهوری اسلامی ایران در اتحاد جماهیر شوروی، نخستین سفیر ایران در فدراسیون روسیه و سفیر پیشین ایران در عمان دیدگاههای خود را درباره امضای تفاهم نامه بین ایران و آمریکا اعلام کرد:
با توجه به اینکه برای نخستینبار پس از انقلاب اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا موفق به امضای یک سند مشترک دوجانبه در سطح رئیسجمهور شدهاند و به دنبال آن، دیروز یکشنبه نیز دور اول مذاکرات در سوئیس برگزار شد، برخی این رویداد را آغازگر مرحلهای جدید در سیاست خارجی ارزیابی میکنند و برخی دیگر با تردید به آن مینگرند، بهخصوص بعد از توقف رایزنیها در پی تهدبدهای ترامپ. ارزیابی شما به عنوان فردی با سابقه طولانی در حوزه سیاست خارجی چیست؟ آیا نسبت به این تحول خوشبین هستید یا بدبین؟
به نظر من، اتفاق مهمی رخ داده است. همانگونه که اشاره کردید، پس از چند دهه از پیروزی انقلاب اسلامی، این نخستینبار است که چنین رویدادی به وقوع میپیوندد و ایران و ایالات متحده آمریکا موفق به امضای یک سند مشترک دوجانبه در سطح رئیسجمهور شدهاند. لذا به اعتقاد من، باید نسبت به این موضوع نگاه خوشبینانه داشت؛ زیرا چنین اتفاقی به سادگی رخ نمیدهد. بدون تردید، دو طرف تحلیلهایی از یکدیگر داشتهاند، شرایط طرف مقابل را ارزیابی کردهاند و در نهایت به این جمعبندی رسیدهاند که چنین اقدامی انجام دهند.
اما مذاکرات سوئیس آنطور که باید جلو نرفت؟
این اتفاقی بسیار مهم است. به هر حال امضای سند تفاهم در سطح روسای جمهور و آغاز مذاکرات مستلزم آن است که از آن صیانت شود و طرفین به تعهدات خود پایبند بمانند تا شرایط بهتری برای آینده فراهم شود. در مجموع، اتفاقی که رخ داده نمیتواند منفی تلقی شود، مگر آنکه شرایط و حوادث آینده بر آن اثر بگذارد. اما آنچه تاکنون رخ داده، به نظر من باید مثبت ارزیابی شود؛ زیرا بیتردید نیازها، ضرورتها و شرایطی میان طرفین شکل گرفته که آنها را به این نقطه رسانده است. من نسبت به این روند خوشبین هستم و امیدوارم این خوشبینی در ادامه نیز حفظ شود.
با وجود نگاه خوشبینانه، اگر بخواهیم موضوع را از منظر تخصصیتر بررسی کنیم، در شرایط فعلی تحولات بینالمللی از جمله جنگ اوکراین و همچنین تنشهای منطقهای در غرب آسیا، از جمله اقدامات اسرائیل در لبنان و سایر مناطق، در جریان است. برخی تحلیلگران معتقدند این بازیگران، با انگیزهها و منافع متفاوت، ممکن است نسبت به شکلگیری توافق میان ایران و آمریکا واکنش منفی داشته باشند یا حتی در مسیر آن مانعتراشی کنند. آیا به نظر شما بازیگران ثالث میتوانند در روند چنین توافقی اثرگذار باشند؟
بله، قطعا میتوانند اثرگذار باشند. بهویژه اسرائیل که موضع خود را بهطور روشن و سریع اعلام میکند و اساسا با شکلگیری چنین توافقهایی موافق نیست و نسبت به اقدام آمریکا در امضای توافق با ایران انتقاد جدی دارد. بنابراین در مورد اسرائیل، موضع تا حد زیادی روشن است. در خصوص سایر کشورها نیز این مسئله متناسب با منافع و چالشهایی است که هر یک از آنها با آن روبهرو هستند.
با توجه به تجربه جنابعالی در مقام سفیر ایران در عمان و شناخت دقیق شما از منطقه خلیج فارس، در جریان جنگ اخیر، روابط ایران با برخی کشورهای منطقه دچار آسیب شد. در عین حال، تلاشهایی برای برقراری آتشبس و کاهش تنش صورت گرفت و نقش میانجیگرانی همچون عمان و قطر نیز مجددا برجسته شد؛ کما اینکه قطریها، هم در حصول تفاهم اولیه و هم در مذاکرات سوئیس به شکل جدی نقش داشتند. با این وجود، برخی تحلیلها بر این باورند که روابط ایران با کشورهای منطقه ممکن است به وضعیت پیش از این بحرانها بازنگردد. در صورت تحقق یک تفاهم یا توافق کلان، آیا میتوان انتظار داشت که این روند به احیای روابط منطقهای ایران نیز منجر شود؟
به نظر من، اساسا چارهای جز این وجود ندارد. کشورهای منطقه، چه ایران و چه کشورهای حوزه خلیج فارس، بههرحال همسایه یکدیگر هستند و این همسایگی امری اجتنابناپذیر است. در برخی موارد، فاصله میان کشورها بهقدری کم است که با چند ساعت مسیر دریایی میتوان به کشور دیگر رسید؛ بهگونهای که در عمل، روابط و تعاملات روزمره میان آنها ناگزیر و مستمر است. بنابراین اگر فرض بر این باشد که حوادث و تنشها موجب دوری دائمی کشورها از یکدیگر شود، چنین تصوری از منظر جغرافیایی، راهبردی و شرایط منطقهای، قابل تحقق نیست.
من معتقد نیستم که تحولات و رخدادهای دوران جنگ، بهویژه جنگ اخیر، تأثیرات عمیق و دائمی بر روابط ما با کشورهای منطقه بر جای گذاشته باشد؛ بلکه اگر طرفین بتوانند شرایط جدید را درک کرده و با واقعیتهای جدید کنار بیایند، این فرصت وجود دارد که روابط به سطح پیشین و حتی بهتر از آن بازگردد. این امر البته نیازمند نوعی ممارست، از خودگذشتگی و درک متقابل شرایط طرفین است. مهمتر از همه اینکه نباید این تصور شکل بگیرد که کشورها میتوانند تا ابد در وضعیت تخاصم باقی بمانند. برداشت من این است که زمینه چنین تغییری وجود دارد و شخصا نسبت به تحقق آن امیدوارم.
نظر شما