درس‌های ونزوئلا برای تهران؛ آیا در آستانه یک رخداد مشابه هستیم؟

همشهری- حجت الاسلام دکتر سیدمحمد آقامیری- رئیس کمیته عمران و زیرساخت شهر : وقوع زمین‌لرزه‌های شدید در ونزوئلا و تخریب گسترده در پایتخت این کشور، کاراکاس، زنگ خطری است که باید با دقت بیشتری به آن گوش سپرد. این حادثه که شامل دو زمین‌لرزه متوالی با بزرگای ۷.۲ و ۷.۵ ریشتر بود، نه تنها زیرساخت‌های حیاتی شهر را با خاک یکسان کرد، بلکه پیامی هشداردهنده برای شهرهای بزرگ دیگر جهان، به‌ویژه تهران، به همراه داشت.

نکته تکان‌دهنده در مورد زلزله ونزوئلا، نادر و مخرب بودن آن است. بررسی‌های تاریخی نشان می‌دهد که چنین رخدادهای بزرگی در این منطقه با فاصله زمانی حدود ۱۰۰ تا ۱۱۰ سال تکرار می‌شوند. آخرین بار در سال های۱۸۱۲ و ۱۹۲۵ میلادی، زمین‌لرزه‌هایی با چنین شدتی در ونزوئلا رخ داده بود و حالا پس از یک قرن، چرخه دوباره تکرار شده است. این مفهوم که در علم زمین‌شناسی دوره بازگشت زلزله نامیده می‌شود، دقیقاً همان جایی است که شباهت تکان‌دهنده ای با وضعیت فعلی تهران دارد.

اگرچه از نظر جغرافیایی و تکتونیکی، هیچ ارتباط مستقیمی میان تهران و ونزوئلا وجود ندارد، اما از منظر زمانی و احتمالات، شرایط بسیار مشابه است. تهران نیز حدود ۱۸۰سال است که زلزله بزرگی را تجربه نکرده، در صورتیکه دوره بازگشت زلزله در تهران ۱۵۰ سال است و در حال حاضر در همان بازه زمانی حساس قرار دارد که ونزوئلا پیش از وقوع این حادثه در آن بود. وجود گسل‌های فعال در هر دو منطقه، این هشدار را جدی‌تر می‌کند.
یکی از جنبه‌های حیاتی این حادثه، بررسی مقاومت سازه‌هاست. ساخت‌وسازها در ونزوئلا تا حد زیادی بر اساس مقررات ملی ساختمان آمریکا طراحی و اجرا شده است؛ استانداردهایی که بخشی از آن‌ها در ایران نیز به کار گرفته شده است. اکنون این فرصت است که مهندسان و متخصصان کشور ما با تحلیل دقیق سازه‌های تخریب شده در ونزوئلا، میزان مقاومت واقعی این استانداردها را بسنجند و ببینند آیا ساختمان‌های ما در برابر زلزله‌ای با این شدت، توان ایستادگی دارند یا خیر.
تجربه تلخ زلزله ترکیه نیز به ما آموخت که آمارهای اولیه تلفات در چنین حوادثی، هرگز بازتاب‌دهنده واقعیت نیستند و با گذشت زمان و شناسایی مفقودین، اعداد به شدت افزایش می‌یابند. در ونزوئلا نیز با توجه به تراکم جمعیت و حجم تخریب‌ها، پیش‌بینی می‌شود تعداد تلفات و مصدومان به ارقام بسیار بالایی برسد.

در نهایت، باید پذیرفت که طبیعت زمان‌بندی خاص خود را دارد. شباهت تهران و ونزوئلا در دوره بازگشت زلزله، یک هشدار جدی برای بازنگری در برنامه‌های مقاوم‌سازی شهری است. ما نباید منتظر بمانیم تا حادثه رخ دهد و سپس به تحلیل بپردازیم؛ بلکه باید از تجربه تلخ کاراکاس درس گرفت و پیش از آنکه اتفاقی مشابه در تهران رخ بدهد، اقدامات عملی و سخت‌گیرانه‌ای را برای احیای بافت و ساختمانهای فرسوده و نجات جان انسان‌ها آغاز کنیم.