همشهری آنلاین: در زمانهای که آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، آن را فراتر از مرزهای گرمایش جهانی و «دوره جوشش جهانی» نامیده است، بیتردید مقابله با عواقب تغییر آبوهوا و پدیدههای حدی، نیازمند توجه بیشتر و اقدام جدیتر است. اما نگاهی به عملکرد انسان ایرانی، چه در قامت ملت و چه در جایگاه دولت، نشان میدهد این «تشدید توجه» اغلب در حد ابراز تأسف یا یافتن مقصر برای حوادث باقی مانده و کمتر به اقدام مؤثر منجر شده است.
امروزه اگر تأثیر شرایط ترسالی سال آبی جاری را از ذهن جمعی جامعه کنار بگذاریم، کمتر کسی است که نداند ایران در تنور جوشان گرمایش جهانی قرار گرفته است. بر اساس اطلاعات سازمان هواشناسی، میانگین دمای کشور حدود ۲ درجه سانتیگراد نسبت به شرایط بلندمدت افزایش یافته؛ رقمی که از میانگین جهانی نیز بیشتر است. بنابراین اگر از چوپانی در دوردستترین کوهستانها، کشاورزی در حاشیه کویر یا استادی در دانشگاه بپرسیم، همگی به شکلی از تغییر رفتارهای آبوهوایی ایران سخن خواهند گفت. از این منظر، میتوان «آگاهی» را بخشی دانست که تا حد زیادی به واسطه تجربه زیسته مردم حاصل شده است.
به بیان دیگر، خود طبیعت به ما آموخت که گرمایش جهانی و تغییر اقلیم چیست و چه پیامدهایی دارد. اما مشکل آنجاست که این آگاهی کمتر به کنش عملی تبدیل شده است. همه از تغییرات اقلیمی سخن میگویند، اما نشانههای آگاهی عملگرایانه کمتر دیده میشود. حتی مراکز دانشگاهی و دستگاههای متولی نیز اغلب منفعلاند و فعالیتهایشان در بسیاری موارد به اطلاعرسانیهای کلی و تبلیغات دستوری محدود میشود.
به لطف گسترش تلفنهای هوشمند که تا دورافتادهترین نقاط کشور نیز نفوذ کردهاند، هشدارهای آبوهوایی امروز سریعتر از هر زمان دیگری به دست مردم میرسد و شاید این تنها جنبه مثبت تحولات سالهای اخیر در این حوزه باشد. با این حال، در این زمینه نیز از سوی دیگر بام افتادهایم؛ به گونهای که اخبار زرد هواشناسی، پیشبینیهای غیرمعتبر و شایعات، فضای رسانهای را به شکلی سرسامآور اشغال کردهاند.
در این میان، مسئله تابآوری مهمترین و چالشبرانگیزترین ضعف ایران را آشکار میکند. سرزمینی که روزگاری با فناوریهایی مانند قنات، آبانبار، بادگیر و آسباد، از پیشگامان سازگاری با اقلیم خشک فلات ایران بود، امروز پس از یک قرن بیتوجهی به دانش بومی و اتکای بیش از حد به درآمدهای نفتی، به یکی از کمتابآورترین کشورهای منطقه در برابر پیامدهای تغییر اقلیم تبدیل شده است. گرمایش جهانی و تغییر آبوهوا یک ابرچالش برای ما است ابرچالشی که شاید در منشاء نامرئی باشد در اثر عمیق است، عمیق و خورنده چون سرطان.
نظر شما