همشهری آنلاین - بهنام صدقی: ترامپ نامش را «روز رهایی» گذاشت، اما تنها چند روز بعد، بیبیسی آن را «عقبگردی بزرگ در جنگ تجاری» توصیف کرد. جنگ تعرفهای که قرار بود چین را مهار کند و تولید را به آمریکا بازگرداند، در عمل به مالیاتی غیرمستقیم بر دوش کارگران و مصرفکنندگان آمریکایی تبدیل شد و همزمان، موتور بومیسازی فناوری چین را با سرعتی بیسابقه روشن کرد. واشنگتن مجبور شد ۴۰ درصد از وارداتش از چین -آیفون، لپتاپ، باتری و قطعات الکترونیکی- را از تعرفههای ۱۴۵ درصدی معاف کند، در حالی که پکن با جایگزینی سویای آمریکا با برزیل، اهرم فشار تجاری پایدارتری یافت. تحریمها و محدودیتهای صادراتی، به جای تضعیف، چین را در حوزههای باتریهای پیشرفته، رباتیک صنعتی، خودروهای برقی، نیمهرساناها و هوش مصنوعی به جهش فناوری رساند و شرکتهایی چون هواوی و SMIC با وجود محدودیتها به پیشرفتهای چشمگیری دست یافتند. بن نورتون در تحلیل خود برای Geopolitical Economy نتیجه میگیرد: جنگ تعرفهای آمریکا نهتنها صعود اقتصادی چین را متوقف نکرد، بلکه در برخی حوزهها سرعت آن را افزایش داد. چین امروز بر اساس برابری قدرت خرید، بزرگترین اقتصاد جهان است و در حال گسترش همکاریهای اقتصادی در آسیا، آفریقا، آمریکای لاتین و گروه بریکس است و این، یعنی «روز رهایی» ترامپ، به روز رهایی چین از وابستگی به فناوری غرب بدل شد. نظام اقتصادی جهان، بیسروصدا اما بیبازگشت، به سوی ساختاری چندقطبی حرکت میکند.
بر اساس تحلیل بن نورتون در Geopolitical Economy
۱- آغاز جنگ تعرفهها
سال آغاز: ۲۰۱۸
اقدام اصلی دولت ترامپ:
اعمال تعرفههای سنگین بر واردات کالا از چین
نامی که ترامپ بر آن گذاشت:
«روز رهایی» (Liberation Day)
هدف اعلامی واشینگتن:
• بازگرداندن تولید صنعتی به آمریکا
• کاهش وابستگی به چین
• مهار صعود اقتصادی پکن
اما تنها چند روز پس از اجرای تعرفهها نشانههای عقبنشینی ظاهر شد.
بیبیسی این تغییر سیاست را چنین توصیف کرد:
«A big retreat in the trade war»
عقبگردی بزرگ در جنگ تجاری
۲- نقطه ضعف ساختاری اقتصاد آمریکا
وابستگی شدید بازار آمریکا به تولید چین
نمونه شاخص:
• ۸۰ درصد آیفونهای فروختهشده در آمریکا در چین تولید میشوند
ترکیب واردات آمریکا از چین:
بیش از ۴۰ درصد شامل کالاهای زیر است:
• گوشی هوشمند
• لپتاپ
• باتری
• قطعات الکترونیکی
• تجهیزات دیجیتال
نتیجه:
دولت ترامپ مجبور شد این کالاها را از تعرفههای ۱۴۵ درصد معاف کند.
این اقدام در عمل به معنای:
عقبنشینی از سختترین بخش جنگ تعرفهای
۳- تفاوت انعطاف اقتصادی دو کشور
توانایی جایگزینی در چین
نمونه مهم:
• واردات سویا از آمریکا
جایگزینی با واردات از برزیل
اما در طرف مقابل:
آمریکا بهسادگی نمیتواند جایگزینی برای:
• تولید الکترونیک چین
• زنجیره تأمین فناوری
• مونتاژ صنعتی گسترده
پیدا کند.
نتیجه ساختاری:
اهرم فشار تجاری چین پایدارتر است.
۴- سیاستی بدون راهبرد صنعتی
ادعای ترامپ:
بازگرداندن تولید به آمریکا
اما عناصر کلیدی یک سیاست صنعتی در برنامه وجود نداشت:
• سرمایهگذاری گسترده در آموزش نیروی کار
• توسعه زیرساخت صنعتی
• حمایت از تحقیق و توسعه
• برنامههای نوآوری فناورانه
در نتیجه:
تعرفهها عملا تبدیل شدند به:
مالیات غیر مستقیم بر مصرفکنندگان آمریکایی
بیشترین فشار بر:
• طبقات کمدرآمد
• کارگران
• مصرفکنندگان داخلی
۵- پیامد ناخواسته: شتاب فناوری چین
تحریمها و محدودیتهای صادراتی آمریکا باعث شد چین برنامههای بومیسازی فناوری را تسریع کند.
حوزههای جهش فناوری چین:
• باتریهای پیشرفته
• رباتیک صنعتی
• خودروهای برقی
• هواپیماهای تجاری
• نیمهرساناها
• هوش مصنوعی
شرکتهای شاخص:
Huawei
SMIC
این شرکتها با وجود تحریمها به پیشرفت قابل توجهی در چیپهای هوش مصنوعی دست یافتهاند.
۶- تغییر موازنه اقتصاد جهانی
شاخص کلیدی قدرت اقتصادی:
چین امروز بر اساس برابری قدرت خرید (PPP)
بزرگترین اقتصاد جهان محسوب میشود.
همزمان چین در حال گسترش همکاریهای اقتصادی در:
• آسیا
• آفریقا
• آمریکای لاتین
• گروه بریکس
حتی برخی شرکای سنتی آمریکا در حال تعمیق روابط اقتصادی با چین هستند.
نمونه مهم:
ویتنام
۷- نتیجه رقابت تعرفهای
آنچه قرار بود مهار چین باشد
در عمل به:
• افزایش استقلال فناوری چین
• تقویت زنجیره صنعتی پکن
• محدود شدن اهرم فشار آمریکا
منجر شد.
جان کلام تحلیل بن نورتون:
جنگ تعرفهای آمریکا نهتنها صعود اقتصادی چین را متوقف نکرد، بلکه در برخی حوزهها سرعت آن را افزایش داد.
در نتیجه رقابت قدرتها در اقتصاد جهانی وارد مرحلهای تازه شده است، مرحلهای که در آن نظام اقتصادی جهان بهسوی ساختاری چندقطبی حرکت میکند.
نظر شما