همشهریآنلاین-مجیدجباری: پایش های میدانی در جزایر بوشهر و هرمزگان نشان میدهد اگرچه برخی زیستگاهها مانند سواحل بوشهر و شیبدراز همچنان از مناطق مهم زادآوری لاکپشت پوزهعقابی هستند، اما افزایش گردشگری و اختلال در زیستگاههای حساس، به ویژه در جزیره هنگام، این گونه در معرض انقراض را با چالشهای جدی مواجه کرده است.
مسئول پروژه حفاظت از لاکپشت پوزهعقابی در بوشهر و هرمزگان با اشاره به روند پایش و حفاظت از این گونه در سواحل جنوبی کشور گفت: بررسیها نشان میدهد روند پایش در استان بوشهر از سال ۱۳۹۴ بهصورت مستمر و متوالی انجام شده، اما در استان هرمزگان این پایشها بهصورت مقطعی و محدود به برخی سالها بوده است.
مجید عسگری در گفتوگو با همشهریآنلاین با بیان اینکه در خلیج فارس و دریای عمان دو گونه اصلی لاکپشت دریایی حضور دارند، افزود: گونه غالب در خلیج فارس، لاکپشت پوزهعقابی و در دریای عمان، لاکپشت سبز است. لاکپشت سبز در خلیج فارس تنها در جزیره خارگ تخمگذاری میکند، اما لاکپشت پوزهعقابی تقریبا در بسیاری از جزایر خلیج فارس برای زادآوری به سواحل شنی مراجعه میکند.
کاهش تخمگذاری در جزیره هنگام
عسگری با اشاره به نتایج پایش در جزیره هنگام گفت: در سال ۱۳۹۸ حدود ۵۶ لاکپشت ثبت شد. این تعداد در سال ۱۳۹۹ به ۷۱ مورد رسید که شامل لاک پشتهای جدید و بازگشتی بود، اما در سال ۱۴۰۴ این رقم به ۴۳ لاک پشت کاهش یافت.
او مهم ترین دلایل این کاهش را افزایش حضور گردشگران در فصل تخمگذاری، کمپزدن در سواحل حساس، تخریب زیستگاه و کاهش نظارت اجرایی عنوان کرد و گفت: در برخی مناطق، تیمهای پژوهشی تنها مسئول ثبت و پایش بودند و اختیار اجرایی برای جلوگیری از ورود گردشگران به سواحل تخمگذاری را نداشتند. تغییرات شدید ساحلی و فرسایش بخشهایی از سواحل شنی هم از دیگر عوامل موثر بوده است. در برخی سالها لاکپشت ها چندین بار به ساحل بازگشتند اما بهدلیل نبود عمق مناسب شن، موفق به لانهسازی و تخمگذاری نشدند.
شیبدراز، نمونه موفق گردشگری کنترل شده
مسئول پروژه حفاظت از لاکپشت پوزهعقابی با اشاره به تجربه جزیره شیبدراز در قشم گفت: این منطقه به دلیل مدیریت متمرکز و کنترلشده گردشگری، نمونه موفقی از تلفیق حفاظت و گردشگری پایدار محسوب میشود. در شیبدراز، گردشگری تحت نظارت منطقه آزاد قشم و با مشارکت جامعه محلی انجام میشود و بازدید گردشگران از سایت تخم گذاری در چارچوب مشخص و با رعایت اصول حفاظتی صورت میگیرد. همین موضوع سبب شده آسیب کمتری به زیستگاههای حساس لاکپشت پوزه عقابی وارد شود.
عسگری تاکید کرد: برخلاف شیبدراز، در جزیره «هنگام» سایتهای تخمگذاری پراکنده هستند و کنترل حضور گردشگران دشوارتر است. همچنین تمرکز جوامع محلی هنگام بیشتر بر صنایعدستی، بومگردی و خدمات گردشگری عمومی است و هنوز انسجام لازم برای حفاظت هدفمند از زیستگاه لاکپشتها شکل نگرفته است.
افزایش جمعیت در بوشهر
او با اشاره به وضعیت استان بوشهر گفت: پایش تخمگذاری لاکپشتهای پوزهعقابی در این استان از سال ۱۳۹۴ به صورت مداوم انجام شده و تا سالهای اخیر روند افزایشی با شیب ملایم داشته است. فصل پایش در بوشهر معمولا از اواسط اسفند آغاز و تا اوایل تیرماه ادامه دارد. در پارک ملی دریایی نایبند و جزایری مانند نخیلو، ثبت تخمگذاری ها نشان میدهد این استان همچنان یکی از مهم ترین زیستگاههای تولید مثلی لاکپشت پوزهعقابی در کشور است.
مسئول پروژه حفاظت از لاکپشت پوزهعقابی گفت: در سال ۱۴۰۴ حدود ۳۴۷ لاکپشت در سواحل استان بوشهر ثبت شدند که بخشی از آن ها لاکپشتهای بازگشتی بودند و این موضوع نشاندهنده اهمیت این زیستگاه در چرخه زادآوری این گونه جانوری است.
نبود پایش کامل در برخی جزایر
عسگری با اشاره به محدودیتهای اجرایی و مالی پایش و رصد جمعیت لاکپشتهای پوزه عقابی گفت: به دلیل هزینه بالای قایق، استقرار نیرو، تغذیه و تردد میدانی، امکان پایش مستمر در برخی جزایر هرمزگان مانند کیش، سیری، ابوموسی، فارور و دیگر مناطق وجود نداشته است. در برخی جزایر پایش بهصورت پارهوقت انجام شده و نبود حضور دائمی، ارائه آمار دقیق از جمعیت لاکپشتهای پوزهعقابی را دشوار کرده است.
برآورد جمعیت لاکپشت پوزه عقابی
مسئول پروژه حفاظت از لاکپشت پوزهعقابی در استانهای بوشهر و هرمزگان در پایان با اشاره به برآوردهای موجود از جمعیت این گونه در بوشهر و هرمزگان گفت: بر اساس دادههای ثبتشده، در استان بوشهر سالانه بیش از ۴۰۰ لاکپشت پوزهعقابی در زیستگاههای مختلف ثبت میشوند. در هرمزگان نیز با احتساب جزایری که پایش محدود یا مقطعی داشته اند، برآورد میشود تعداد لاکپشت های پوزهعقابی بیش از ۲۰۰ تا ۳۰۰ فرد باشد، اما برای دستیابی به آمار دقیقتر، نیاز به پایش مداوم، تامین اعتبار و همکاری بیشتر نهادهای اجرایی وجود دارد.
عسگری تاکید کرد: حفاظت از سواحل شنی، کنترل گردشگری بی ضابطه، کاهش آلودگی نوری و مشارکت جوامع محلی، مهمترین راهکارهای حفظ زیستگاههای تخمگذاری این گونه ارزشمند دریایی در سواحل جنوبی ایران است.
لاکپشت پوزهعقابی در فهرست سرخ اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت (IUCN) بهعنوان گونه «به شدت در معرض انقراض» ثبت شده است.
نظر شما