همشهری آنلاین- زهرا رفیعی: این طرح در همه این سالها میان وعدههای دولتی، تغییر دولتها، کرونا، مشکلات بانکی و گرانی سفر، بارها متوقف شد و دوباره با شکلی تازه برگشت. حالا وزارت میراث فرهنگی دوباره از نسخه جدید «کارت سفر» حرف میزند؛ طرحی که این بار قرار است با تخفیف هتلها و وام کمبهره، سفر داخلی را احیا کند.
۱۳۸۵ | آغاز رویای «سفر برای همه»
در میانه دهه ۱۳۸۰ و همزمان با پررنگ شدن بحث «حق سفر» و توسعه ایرانگردی، دولت نهم ایده «سفرکارت» را مطرح کرد؛ کارتی که قرار بود سفر را وارد سبد رفاهی خانوادهها کند. در نخستین نسخه، مخاطب اصلی کارمندان دولت بودند؛ افرادی که قرار بود با کمک بودجه رفاهی دستگاهها، راحتتر سفر کنند و از تخفیف هتل، بلیت و خدمات گردشگری بهره ببرند. آن روزها مسئولان گردشگری از این طرح به عنوان راهی برای «عمومیسازی سفر» یاد میکردند؛ ایدهای که هم به رونق گردشگری داخلی کمک کند و هم خانوادههایی را که توان سفر نداشتند، راهی جادهها کند.
۱۳۸۶ تا ۱۳۸۷؛ صدور میلیونها سفرکارت و گسترش طرح
سازمان میراث فرهنگی با همکاری بانک سپه اعلام کرد بیش از دو میلیون سفرکارت برای کارکنان دولت صادر میشود. وعدهها بزرگ بود؛ اقامت با تخفیف در هتلها، بلیت ارزانتر و حتی بازدید رایگان یا نیمبهای برخی بناهای تاریخی. بعد از کارمندان دولت، طرحهایی برای دانشجویان، معلمان و بازنشستگان هم مطرح شد؛ از «کارت سفر دانشجویی» گرفته تا سفرکارت بازنشستگان تأمین اجتماعی. اما بسیاری از این ایدهها در حد تفاهمنامه باقی ماندند و شبکه اجرایی گستردهای برای آن شکل نگرفت.
۱۳۹۷؛ بازگشت سفرکارت بعد از یک دهه سکوت
بعد از سالها فراموشی، دوباره نام سفرکارت بر سر زبانها افتاد. این بار دولت با همکاری بانک گردشگری از اختصاص صدها میلیارد تومان اعتبار برای رونق سفرهای داخلی خبر داد. در این دوره، سفرکارت دیگر فقط یک امتیاز رفاهی نبود؛ قرار بود ابزاری برای تحریک تقاضای سفر باشد. هتلهای نیمهخالی، آژانسهای کممشتری و رکود گردشگری داخلی، دولت را به سمت احیای دوباره این ایده برده بود.
۱۳۹۸؛ تغییر مدل؛ از «تور رسمی» تا ایده «بنزین سفر»
در نسخه جدید، دولت تصمیم گرفت به جای پرداخت مستقیم اعتبار به مردم، آژانسها و بستههای رسمی سفر را محور کار قرار دهد تا گردشگران به سمت تورها، اقامتگاههای ثبتشده و خدمات رسمی هدایت شوند. همزمان با گرانی بنزین هم ایدههایی مثل «بنزین سفر» و کارت سفر نوروزی مطرح شد. نگرانی اصلی این بود که افزایش هزینه سوخت، سفرهای جادهای را کاهش دهد و گردشگری داخلی را وارد رکود کند.
۱۳۹۹ تا ۱۴۰۰؛ کرونا، وام سفر و توقف پشت سد بانکها
در اوج همهگیری کرونا، طرح تازهای با عنوان «وام سفر» یا «سفر قسطی» معرفی شد؛ وامی ۲۰ میلیون تومانی با سود ۴ درصد و بازپرداخت ۱۸ ماهه. هدف رسمی، کمک به صنعت گردشگری بحرانزده بود؛ صنعتی که هتلها و دفاتر خدمات مسافرتیاش ماهها بدون مسافر مانده بودند. اما تناقض بزرگی وجود داشت؛ در روزهایی که مردم از سفر منع میشدند، دولت از تسهیلات سفر حرف میزد. با ادامه کرونا و مشکلات بانکی و اعتبارسنجی، اجرای طرح عملاً متوقف شد و بسیاری از متقاضیان به دلیل داشتن وامهای قبلی یا مشکلات «کد مکنا» نتوانستند تسهیلات بگیرند.
۱۴۰۱؛ بازگشت دوباره با نام «ایران سفر»
دولت این بار از پلتفرمی با عنوان «ایران سفر» رونمایی کرد؛ سامانهای که قرار بود سفر ارزان و قسطی را برای خانوادهها ممکن کند. وام ۳۰ میلیون تومانی با سود ۴ درصد برای کارکنان دولت و همکاری با بانک شهر، نسخه تازه همان ایده قدیمی بود: تحریک گردشگری داخلی از طریق تسهیلات بانکی و اقساط بلندمدت.
۱۴۰۱ و ۱۴۰۲؛ انتقادها؛ سفر داخلی از خارجی گرانتر است
همزمان با اجرای نسخههای جدید سفرکارت، موج انتقادها هم بالا گرفت. فعالان گردشگری میگفتند مشکل اصلی مردم «نداشتن کارت» نیست؛ بلکه گران شدن خود سفر داخلی است. آنها مثال میزدند که گاهی هزینه چند شب اقامت در کیش یا شمال ایران از یک تور خارجی ارزانقیمت بیشتر تمام میشود. در نتیجه، بسیاری از خانوادهها ترجیح میدهند با خودروی شخصی، اقامت در چادر یا سفرهای کوتاهمدت هزینهها را کنترل کنند.
۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴؛ نسخههای استانی و کارت سفر برای گروههای خاص
در برخی استانها، سفرکارت وارد فاز محلی و آزمایشی شد. کرمانشاه از کارت سفر ۱۰۰ میلیون تومانی برای تورها خبر داد و اردبیل هم وامهای ۴ درصدی سفر را مطرح کرد؛ طرحهایی که ترکیبی از تسهیلات بانکی، تخفیف هتلها و مشوقهای محلی بودند. همزمان، سفرکارت بیشتر به سمت حمایت اجتماعی رفت؛ از «سما کارت» برای افراد دارای معلولیت گرفته تا کارتهای رفاهی خانواده شهدا و بازنشستگان. در ۱۴۰۴ هم وزارت میراث فرهنگی دوباره از عمومیسازی کارت سفر و استفاده از بودجه رفاهی دستگاهها برای سفر کارکنان حرف زد.
۱۴۰۵؛ نسخه جدید؛ وام ۴ درصدی سفر برای همه ایرانیان؟
حالا تازهترین نسخه سفرکارت با محور «وام ۴ درصدی سفر» مطرح شده است. الگوی آزمایشی آن در اصفهان اجرا شده؛ هتلها تخفیف میدهند و بانکها وام سفر پرداخت میکنند. مسئولان میگویند هدف، رونق گردشگری داخلی و پر شدن هتلهای خالی است، اما هنوز جزئیات مهمی مثل ثبتنام عمومی، سقف اعتبار، تعداد مشمولان و زمان اجرای سراسری دقیقاً مشخص نشده است.
اسم تغییر کردهاند
در تمام این دو دهه، اسمها تغییر کردهاند: سفرکارت، وام سفر، سفر قسطی، ایران سفر، بن سفر و کارت رفاهی. اما ایده اصلی همیشه یکی بوده است؛ اینکه دولت به هر روشی که ممکن است، هزینه سفر داخلی را کمتر کند و مردم را دوباره به جادهها و هتلها برگرداند؛ رویایی که هنوز بعد از حدود ۲۰ سال، کامل و سراسری اجرایی نشده است.
نظر شما