چرا مذاکرات ایران و آمریکا به نتیجه نمی رسد؟

همشهری آنلاین - بهنام صدقی:

تهران مجموعه‌ای از مطالبات امنیتی، حقوقی و راهبردی را مطرح می‌کند، در حالی که واشنگتن تمرکز خود را تقریبا به طور کامل بر پرونده هسته‌ای قرار داده است، شکافی که چشم‌انداز رسیدن به توافق را پیچیده کرده است.

1-آغاز اختلاف

دو دستور کار متفاوت

مذاکره زمانی شکل می‌گیرد که طرفین بر سر موضوعات مشترک به گفت‌وگو بنشینند. در پرونده ایران و آمریکا، تعریف موضوع مذاکره خود به یکی از بزرگ‌ترین اختلاف‌ها تبدیل شده است.

2- روایت ایران

فراتر از پرونده هسته‌ای

از نگاه ایران، مذاکره تنها به موضوع هسته‌ای محدود نمی‌شود و باید مجموعه‌ای از مسائل امنیتی، حقوقی و منطقه‌ای را در بر بگیرد.

۳- مطالبات تهران

محورهای اصلی

در نگاه ایران چند مطالبه کلیدی مطرح است:

تضمین عدم تجاوز نظامی

دریافت غرامت خسارت‌های جنگی

رفع فشارها و محدودیت‌های دریایی

و بررسی رژیم حقوقی برخی مسیرهای راهبردی مانند تنگه هرمز.

۴- روایت آمریکا

تمرکز بر هسته‌ای

در مقابل، آمریکا چارچوب گفت‌وگو را تقریبا به طور کامل بر پرونده هسته‌ای متمرکز می‌کند و بسیاری از تنش‌های میان دو کشور را نیز به همین موضوع مرتبط می‌داند.

۵- شکاف راهبردی

اولویت‌های غیرهمپوشان

در حالی که مطالبات ایران برای واشنگتن در اولویت نیست، خواسته اصلی آمریکا نیز در حوزه خطوط قرمز تهران قرار می‌گیرد.

۶- تمثیل وضعیت

دو نابینا در یک مسیر

برخی تحلیلگران وضعیت کنونی را به دو نابینا تشبیه می‌کنند که از کنار یکدیگر عبور می‌کنند بی‌آنکه یکدیگر را ببینند، هر طرف در مسیر خود حرکت می‌کند.

۷- ابهام در امتیازها

چه کسی چه می‌دهد؟

در مذاکرات موفق، نوع امتیازها و مبادله‌ها مشخص است. در این پرونده اما هنوز روشن نیست هر طرف چه امتیازی می‌تواند یا می‌خواهد ارائه دهد.

۸- مرحله پیش از مذاکره

گفت‌وگویی که هنوز آغاز نشده

به دلیل همین اختلاف‌های بنیادین، بسیاری از تحلیلگران معتقدند آنچه امروز درباره آن صحبت می‌شود هنوز حتی به مرحله یک گفت‌وگوی واقعی نرسیده است.

۹- چشم‌انداز مذاکرات

راهی دشوار برای توافق

تا زمانی که دستور کار مشترکی میان تهران و واشنگتن شکل نگیرد، مذاکرات احتمالی با موانع جدی روبه‌رو خواهد بود.

جان کلام

پرونده روابط ایران و آمریکا بیش از آنکه درگیر اختلاف بر سر یک موضوع باشد، با شکاف در تعریف اصل مذاکره مواجه است. در چنین شرایطی، رسیدن به توافق نیازمند ایجاد حداقلی از دستور کار مشترک است، مسئله‌ای که در وضعیت کنونی هنوز شکل نگرفته است.