به گزارش همشهری آنلاین، براساس وزارت هوش مصنوعی و توسعه دیجیتال قزاقستان (MIITS)، پروژه افزایش مصنوعی بارندگی در این کشور با هدف افزایش آب مخازن سدها و تأمین آب زمینهای کشاورزی به وسعت بیش از ۹۰۰ هزار هکتار طراحی شده است.
این پروژه که در استان ترکستان آغاز به کار کرده، قزاقستان را به نخستین کشور منطقه آسیای مرکزی تبدیل کرده است که به طور عملی از فناوری بارورسازی ابرها (باران مصنوعی) بهره میگیرد.
مقامات محلی ارزش اقتصادی بالقوه این پروژه را سالانه تا ۳۵ میلیارد تنگه (معادل حدود ۷۰ میلیون دلار) برآورد کردهاند.
همکاری فنی با امارات؛ استفاده از پاشش بلورهای نمک
بر اساس گزارش آسیاپلاس، پروژه مذکور با همکاری مرکز ملی هواشناسی امارات متحده عربی (NCM) اجرا میشود. امارات که از دهه ۱۹۸۰ میلادی سالانه صدها عملیات بارورسازی ابرها را انجام میدهد، از فناوری پاشیدن بلورهای نمک (کلرید سدیم، پتاسیم و منیزیم) به عنوان هستههای تراکم استفاده میکند.
مقامات قزاق تأکید کردهاند که در این پروژه از مواد شیمیایی بر پایه نمک استفاده میشود و نقره یا نانوذرات نقشی ندارند. وزارت محیط زیست قزاقستان نیز ضمن رد شایعات مربوط به «بارانهای اسیدی»، اعلام کرده است که مواد پاشیده شده سریعاً پراکنده میشوند و توانایی ایجاد آلودگی شیمیایی گسترده را ندارند.
فناوری مورد استفاده در این پروژه، از نوع «تأثیر موضعی» با شعاع حدود پنج کیلومتر است. در این روش، هواپیماهای مخصوص مواد شیمیایی را درون ابرها پخش میکنند تا با تسریع فرایند تراکم، بارش افزایش یابد.
واکنش سازمان جهانی هواشناسی و نگرانیهای زیستمحیطی
این گزارش مطبوعاتی میافزاید که سازمان جهانی هواشناسی (WMO) در موضعگیری اخیر خود در قبال فناوریهای تغییر وضعیت هوا (Weather Modification)، ضمن تأکید بر عدم مخالفت یا موافقت با این فناوریها، شرط اصلی را «راستیآزمایی علمی اثربخشی، شفافیت دادهها و ارزیابی ریسکهای بالقوه» اعلام کرده است.
کارشناسان مستقل بینالمللی و برخی فعالان محیط زیست نسبت به عواقب ناشناخته این فناوریها هشدار دادهاند. مهمترین محورهای نگرانی عبارتند از:
پیامدهای فرامرزی: احتمال بازتوزیع رطوبت موجود در جو و کاهش بارندگی در مناطق همجوار که میتواند در حوضههای آبی فرامرزی آسیای مرکزی (به ویژه سیردریا و آمودریا) منجر به مناقشات سیاسی شود.
تأثیرات بلندمدت زیستمحیطی: تجمع بلندمدت نمکها در خاک و منابع آب زیرزمینی که میتواند تعادل شکننده اکوسیستمهای بیابانی منطقه را مختل کند.
عدم قطعیت علمی: سازمان جهانی هواشناسی تأکید کرده است که تأثیرگذاری در فرایندهای جوی ممکن است اثری محدود و موقتی داشته باشد، در حالی که پیامدهای آن بر چرخه آب و توزیع ابرناکی در مناطق دیگر هنوز به طور کامل شناخته شده نیست.
بر اساس دادههای موجود و گزارشهای سازمانهای بینالمللی، وضعیت بارندگی و منابع آبی در قزاقستان و آسیای مرکزی با روند کاهشی نگرانکنندهای همراه است. طبق آمارهای منتشرشده، طی ۴۰ سال گذشته، سرانه دسترسی به آب در آسیای مرکزی بیش از سه برابر کاهش یافته و از هشت هزار و ۴۰۰ مترمکعب در سال به دو هزار و ۵۰۰ مترمکعب رسیده است .
این در حالی است که ۸۰ درصد از کل آب مصرفی در بخش کشاورزی استفاده میشود و ۴۰ درصد آن نیز به دلیل فرسودگی سیستمهای آبیاری تلف میگردد . در همین حال، رودخانه آمودریا که یکی از دو شریان اصلی آبی منطقه است، در فوریه ۲۰۲۶ با جریانی معادل تنها ۶۶.۸ درصد نرمال مواجه بوده، در حالی که این رقم در سال گذشته ۱۰۱.۸ درصد بود .
کارشناسان هشدار میدهند که تغییرات اقلیمی و افزایش دما، وضعیت را بحرانیتر خواهد کرد. پیشبینی میشود با افزایش ۴ درجهای دما، تا ۸۰ درصد یخچالهای طبیعی منطقه از بین بروند که این امر مستقیماً بر تأمین آب رودخانههای سیردریا و آمودریا تأثیر میگذارد .
در حال حاضر، دریای خزر نیز با پدیده خشکشدن مواجه است و سالانه سیلابهای فصلی خسارات قابلتوجهی به کشورهای منطقه وارد میکند . انتظار میرود تا سال ۲۰۳۰، سرانه آب در منطقه به سطح هشدار یکهزار و ۷۰۰ مترمکعب در سال (مرز کمبود مزمن آب) برسد و طی ۲۵ سال آینده، حدود ۵ میلیون نفر در آسیای مرکزی به دلیل بحران آب مجبور به مهاجرت اقلیمی شوند .
نظر شما