همشهری آنلاین - مریم سرخوش: سلولدرمانی به عنوان یکی از روشهای درمانی برای بیماریهای سخت و صعبالعلاج در کشورمان محقق شده است؛ روشی که امروز در بسیاری از کشورهای پیشرفته برای ترمیم بافتهای آسیبدیده، درمان برخی سرطانها و حتی بازگرداندن عملکرد اندامها به کار میرود. ایران در این حوزه جزو کشورهای مطرح منطقه است که همزمان با پیشرفتهای جهانی وارد عرصه سلولهای بنیادی شده و پژوهشگرانش در درمان بیماریهای پوستی، قلبی، استخوانی، ناباروری و حتی پروژههای مرتبط با پارکینسون به نتایج قابل توجهی در درمان رسیدهاند.
دکتر رضا مقدسعلی، عضو هیات علمی پژوهشگاه رویان و دبیر علمی بیست و دومین کنگره سلولهای بنیادی رویان در گفتگو با همشهری به نکات جالبی از این دستاورد مهم پزشکی اشاره میکند و میگوید: «در پژوهشگاه رویان مطالعات روی درمان پارکینسون هم در حال انجام است که اقدامی ارزشمند خواهد بود.»
به تاکید این متخصص اگر حمایتهای زیرساختی و سرمایهگذاری بیشتری در این حوزه انجام شود، ایران میتواند به یکی از قطبهای مهم سلولدرمانی تبدیل شود چون دانش کافی در این حوزه را داراست.
- سلولدرمانی چیست؟
اندامهای بدن از بافتهای مختلف تشکیل شده که از سلول هستند. سلول واحد ساختار و عملکرد است و در بیماریهای مختلف احتمال آسیب به آنها وجود دارد و در نهایت عملکرد و ساخت بافت دچار اختلال و نارسایی و بیماری اندامهای بدن مثل کبد، کلیه یا ریهها شود. در سلولدرمانی، سلولها در محیط کشت به میزان مناسب کشت میشوند و ساختار بافت آسیبدیده با آن بازیابی و ترمیم میشود.
- مزیت این روش نسبت به جراحیها و دارودرمانی چیست؟
در روشهای موجود چه دارویی و جراحی بسیاری از مواقع به این اهداف نمیرسیم. آنها کمککننده هستند و میتوانند عملکرد بافت را بهبود دهند، اما در بسیاری از بیماریهای مزمن درمان مناسب نداریم. اقداماتی هم که انجام میشود برای جلوگیری از پیشرفت یا کاهش درد است. عملکرد بافت و اندام هم به شکل کامل برنمیگردد. در سلولدرمانی افق ما این است که یک بافت یا اندامی که عملکرد یا ساختار خودش را از دست میدهد کاملا بازیابی و مثل روز اول شود. به عنوان مثال در پوست اگر رنگدانهها دچار مشکل میشود یا چین و چروک به حالت طبیعی برگردند. در اسخوان هم اگر خوب جوش نمیخورد با استفاده از سلولدرمانی به شکل کامل درمان ایجاد شود. در بسیاری از نارساییها هم که مراحل پیشرفته را طی میکنند دیگر نمیتوان عملکرد بافت را برگرداند و بیشترین خدمات برای جلوگیری از پیشرفت بیماری است. اما در سلولدرمانی امکان ترمیم و بهبود کامل و قابل توجه بافت آسیبدیده فراهم میشود.
- این روش امروز برای درمان چه بیماریهایی واقعا موثر و تاییدشده است؟
برای تمام بیماریها میتوان از آنها استفاده کرد چون تمام بافتها و اندامها حاوی سلول هستند. فقط هم شامل انسان نیست و حتی درباره حیوانات هم میتوان از این روش درمانی استفاده کرد.
- در حال حاضر برای کدام بیماریها در کشور خودمان سلولدرمانی انجام میشود؟
در حال حاضر روشهایی وجود دارد که در کلینیکهای ایران و جهان در حال انجام است. مثل بیماریهای پوست، مو، استخوان و غضروف، بیماریهای قلبی و... برخی درمانها هم در مرحله تحقیقاتی هستند.
همین امروز هم برخی بیماریهای صعبالعلاج با روشهای سلولدرمانی تحت درمان قرار میگیرند و نیازی به گذر زمان نیست. در سلولدرمانی درمان بیماریهای مختلف و صعبالعلاج انجام میشود و حتی در حوزه ژن درمانی هم پیشرفت زیادی حاصل شده است
- جایگاه ایران در حوزه سلولدرمانی کجاست؟
زمانی که دنیا به این تکنولوژی رسید ما هم خیلی عقب نماندیم و در دانشگاههای کشور انواع ردههای سلول بنیادی در حال انجام است. اما به هر صورت بخشهایی که هایتک هست، احتیاج به زیرساخت داریم که سرمایهگذاریهای بالا و تیمهای گسترده میخواهد. متریال، دستگاهها و تشکیلات مدیریتی در حوزه دارو و درمان کلان و سنگین است. از نظر دانش چیزی کم نداریم و مقالات زیادی هم در این باره منتشر کردهایم. اگر حمایت بیشتری در این حوزه انجام شود، ما دانش آن را در اختیار داریم.
- یکی مهمترین موفقیتهای درمانی سلولدرمانی در ایران چیست؟
در این سالها از انواع سلولهای بنیادی (مغز استخوان و خونساز، زایمانی، پرتوان) در درمان افراد با مشکلات پوستی و رنگدانه، ترمیم قرنیه، ترمیم عضله قلب، بیماریهای ارولوژی (بیاختیاری ادرار)، نوروساینس (فلج مغزی کودکان)، ضایعات غضروف، بیماریهای استخوانی مثل شکستگیهایی که جوش نمیخورد استفاده میشود. سلولهای بنیادی خونساز هم در سرطانها و درمان کمخونی کاربرد دارند. یکی از پروژههای بسیار مهم در پژوهشگاه رویان درباره بیماری پارکینسون است که کارهای حیوانی آن انجام شده و آماده ورود به فاز انسانی است.
- آیا واقعا با سلول درمانی و سلول بنیادی درمان قطعی برای بیماران رخ میدهد؟
در بسیاری از بافتها سلولبنیادی وجود دارد و میتوان از آنها برای درمان همان بافت استفاده کرد. بالقوه هم این مساله وجود دارد که درمان قطعی برای بیماران داشته باشیم. در حال حاضر هم بخشی از درمانها سلولدرمانی است و در آینده هم بخشی از روشهای درمانی سلولدرمانی خواهد بود. اما بیماریها مختلف است و بستگی به این دارد که چه سلولی و به چه تعداد استفاده میشود؟ یا از چه روشی به بافت تزریق میشود. یا زمان تزریق بر اساس زمان بیماری یا قبل و بعد از ابتلا باشد.
- آیا ممکن است در ۱۰ سال آینده درمان بسیاری از بیماریهای صعبالعلاج با این روش درمانی محقق شود؟
نه در آینده که همین امروز هم برخی بیماریهای صعبالعلاج با روشهای سلولدرمانی تحت درمان قرار میگیرند و نیازی به گذر زمان نیست. در سلولدرمانی درمان بیماریهای مختلف و صعبالعلاج را داریم و حتی در حوزه ژن درمانی هم پیشرفت زیادی داشتهایم.
- کنگره رویان هم با همین موضوع امسال برای بیست و دومین بار برگزار خواهد شد، در این باره هم توضیح میدهید؟
بیست و دومین کنگره سلول بنیادی و بیست و هفتمین کنگره تولید مثل است. در حوزه سلولهای بنیادی و زیرشاخههای آن در حوزه سرطان، هوش مصنوعی، زیست شناسی تکوینی، پزشکی بازساختی، مهندسی بافت و... برگزار میشود. زمان ارسال مقالات به این کنگره هم تا پایان اردیبهشت هست که احتمالا تمدید خواهد شد و استقبال خوبی هم از آن شده است. نکته مهم این که تقریبا در تمام دانشگاههای کشور در این حوزه فعالیت میکنند و مقالات مختلفی از سطح ایران و دنیا داریم. سالانه هم متخصصان زیادی از ایران و کشورهای مطرح در این کنگره شرکت میکنند.
نظر شما