همشهری آنلاین - گروه سیاسی: جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، جهان را وارد شدیدترین بحران انرژی تاریخ کرد؛ تولید نفت کاهش یافت و قیمتها جهش کردند. این افزایش شدید قیمتها، برای شرکتهایی که خارج از خلیج فارس فعالیت میکنند سودهای بادآورده به همراه داشته است، بهویژه در ایالات متحده که صادرات انرژیاش بسیار بیش از حد معمول شده است.
اما در داخل خلیج فارس، وضعیت بسیار پیچیدهتر است. بستهشدن عملی تنگه هرمز، امارات متحده عربی، عراق و دیگر کشورها را وادار کرده تولید و صادرات خود را بهشدت کاهش دهند. برخی کشورها بیش از دیگران آسیب دیدهاند. آنهایی که توانستهاند از طریق خطوط لوله نفت خود را به بنادری خارج از مسیر تنگه منتقل کنند، بهمراتب وضعیت بهتری نسبت به کشورهایی دارند که چنین گزینهای ندارند.
این بحران انرژی بر همه اثر گذاشته، اما نه بهطور یکسان. روزنامه نیویورکتایمز چندین ماه دادههای صادرات و قیمت نفت را از موسسه اساندپی گلوبال انرژی (S&P Global Energy Commodities at Sea) و موسسه آرگوس مدیا (Argus Media) استخراج و بررسی کرده است که برخی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت جهان چه میزان نفت فروختهاند و با چه قیمتی. این تحلیل مشخصا بر صادرات دریایی نفت و فرآوردههای وابسته متمرکز بوده، چراکه این بخش بیشترین تاثیر را از بستهشدن تنگه پذیرفته است.
شناخت برندگان و بازندگان در این گروه، نشان میدهد چرا برخی کشورها آمادگی بیشتری برای تابآوری در برابر پیامدهای اقتصادی این جنگ دارند. همچنین سرنخهایی از آینده به دست میدهد. اگر تنگه دیگر مسیر قابل اتکایی نباشد، برندگان امروز احتمالا جایگاه مسلط خود را حفظ خواهند کرد.
جیم بورکهارد، مدیر پژوهش جهانی نفت در اساندپی گلوبال انرژی (S&P Global Energy) میگوید «هرچه تنگه مدت بیشتری بسته بماند، کسانی که از این وضعیت سود بردهاند همچنان سود خواهند برد. و برای آنهایی که با چالش روبهرو هستند، اوضاع میتواند بسیار وخیمتر شود.»
ایالات متحده
نفت آمریکا ۱۴۵ میلیون بشکه افزایش صادرات داشته است و ۵۰ میلیارد دلار نیز درآمد این کشور را افزایش داده است.
ایالات متحده بزرگترین تولیدکننده نفت و گاز طبیعی جهان است و همین موضوع ضربه اقتصادی جنگی را که این کشور و اسرائیل آغاز کردند تا حدی خنثی کرده است. تا اواخر مارس (اوایل فروردین ۱۴۰۵)، شرکتهای آمریکایی بسیار بیش از حد معمول نفت، گازوئیل و سایر سوختها صادر میکردند. این افزایش صادرات بخشی از کمبود انرژی جهانی را جبران کرد و مانع جهش حتی بیشتر قیمتها شد.
اما برخلاف بسیاری از تولیدکنندگان بزرگ نفت، آمریکا شرکت نفت دولتی ندارد. بنابراین بخش عمده این درآمد اضافی نصیب شرکتهای بزرگ نفتی شده است. تاکنون نشانه اندکی وجود دارد که این شرکتها این درآمد را برای حفاری بیشتر یا استخدام نیروی کار جدید سرمایهگذاری کنند. در نتیجه، بعید است ایالتهایی مانند تگزاس و نیومکزیکو شاهد رونق اقتصادی قابل توجه ناشی از جنگ باشند.
در عوض، احتمالا بخش زیادی از این درآمد بهصورت افزایش قیمت سهام و سود تقسیمی نصیب سرمایهگذاران خواهد شد. دولتهای ایالتی نیز به دلیل افزایش مالیات و حق امتیاز دریافتی، و همچنین مالکان زمینهایی که اجازه حفاری دادهاند، منتفع خواهند شد.
روسیه
روسیه در مدت جنگ ۵۹۲ هزار بشکه کاهش صادرات داشته است ولی افزایش ۱۵ میلیارد دلاری را ثبت کرده است.
این کشور نیز از دیگر بهرهمندان بزرگ این وضعیت بوده است، نه بهدلیل افزایش صادرات، بلکه بهخاطر افزایش قیمت نفت. جنگ باعث جهش قیمت جهانی نفت شد. همچنین آمریکا در ماه مارس (اسفندماه ۱۴۰۴) بهطور موقت برخی تحریمهای نفتی علیه روسیه را تعلیق کرد؛ تغییری ناگهانی در سیاست که احتمالا به روسیه کمک کرد نفت خود را با قیمت بالاتری بفروشد. برای مثال، اوایل آوریل (فروردین ۱۴۰۵) قیمت نفت روسیه در خلیج فنلاند به حدود ۱۲۰ دلار در هر بشکه رسید، در حالی که پیش از جنگ ۴۱ دلار بود. با این حال، اوکراین با حمله به زیرساختهای نفتی روسیه تلاش کرده توان این کشور برای بهرهبرداری از قیمتهای بالا را محدود کند.
کشورهای خلیج فارس
بیشتر تولیدکنندگان خلیج فارس چنین بختی نداشتهاند. جنگ بیش از هر چیز اهمیت داشتن مسیرهای صادراتی جایگزین تنگه هرمز را برجسته کرده است. عربستان سعودی و امارات متحده عربی بهدلیل سرمایهگذاریهای سالهای گذشته در خطوط لولهای که تنگه را دور میزنند، وضعیت نسبتا بهتری داشتهاند. نوعی «بیمه» پرهزینه که اکنون نتیجه داده است.
صادرات عربستان در مقایسه با سال قبل بیش از ۱۵۰ میلیون بشکه کاهش یافته، اما درآمد حاصل از همان صادرات حدود ۹.۲ میلیارد دلار افزایش داشته است.
ایران که کنترل دسترسی به تنگه را در اختیار داشته، تا میانه آوریل (اواخر فروردین) وضعیت نسبتا مناسبی داشت. اما پس از آنکه آمریکا محاصره دریایی علیه کشتیهای مرتبط با ایران اعمال کرد، صادرات این کشور سقوط کرد و فشار اقتصادی تشدید شد.
کشورهای نزدیک که نه کنترل تنگه را دارند و نه مسیر جایگزین صادراتی از جمله عراق، کویت و قطر بیشترین آسیب را دیدهاند.
برخی کشورهای خلیج فارس اکنون بهدنبال ساخت یا توسعه خطوط لولهای هستند که تنگه را دور بزند. اما این پروژهها میلیاردها دلار هزینه دارند و سالها زمان میبرند. در آینده قابل پیشبینی، این کشورها همچنان در معرض اراده هر بازیگری خواهند بود که کنترل تنگه هرمز را در دست دارد.
نظر شما