همشهری آنلاین - مهدی تهرانی: در اسفندماه سال ۱۳۹۳ نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، اقدام به راهاندازی گردانهای رزمی پهپادی، در کلیه پایگاههای هوایی نمود. نخستین دوره خلبانان پهپاد نیز به صورت آکادمیک آموزش دیدند. از پهپاد در ماموریتهای شناسایی، مراقبت، مشاهده صحنه نبرد، جمعآوری اطلاعات، انجام پروازهای رزمی، اجرای جنگ الکترونیک، عملیات فریب، عملیاتهای انتحاری، شکاری رهگیر، آموزشی و پشتیبانی فرماندهی، استفاده میشود. همچنین در کلیه مأموریتهایی که میخواهند نیروی انسانی به صورت مستقیم درگیر نشود، پهپادها بهعنوان مکمل پروازهای جنگندهها، مورد استفاده قرار میگیرند.
در سال ۱۴۰۴، ایران در جنگ ۱۲ روزه، از پهپادهای خود برای حمله به نقاط مختلف اسرائیل استفاده کرد که بسیاری از آنها با عبور از چندین لایه پدافند اسرائیل، به هدف اصابت کرد. به طور کلی آمریکا، چین، ترکیه، ایران ازجمله کشورهایی هستند که خود پهپادها را میسازند و گاهی به دیگر کشورها صادر میکنند.
بدنهٔ پهپاد باید بهطوری طراحی شود که بتواند سامانههای ارتباطیِ، جنگافزارها، اشخاص، بارها و کلیهٔ لوازم مرتبط با مأموریت محولهاش را در خود جای دهد و ویژگی سازگاری با شرایط جوّی منطقهٔ مأموریت را نیز دارا باشد. بهترین عوامل برای طراحی یک بدنهٔ پهپاد سرعت، مدت پرواز و اطمینانپذیری آن است.
پهپادهای مورد استفاده نیروی هوایی ایران
پهپادها از لحاظ فناوری در چهار زمینه مورد بررسی قرار میگیرند: پلتفرم، محموله، مخابرات و ارتباطات، تجزیه و تحلیل اطلاعات. اصطلاحات متعددی برای هواپیماهایی که بدون سرنشین پرواز میکنند به کار میرود.
- پهپاد (Drone)
در کاربرد عمومی، واژه «پهپاد» اغلب به هر دو نوع نظامی و غیرنظامی هواپیمای بدون سرنشین (UAV) اطلاق میشود. این اصطلاح از نخستین روزهای هوانوردی مورد استفاده بوده است.
- هواپیمای بدون سرنشین (UAV)
یک «وسیله نقلیه هوایی بدون سرنشین» به این صورت تعریف میشود: «یک وسیله نقلیه هوایی دارای پیشران که حامل اپراتور انسانی نیست، از نیروهای آیرودینامیکی برای ایجاد برخاست استفاده میکند، میتواند بهطور مستقل پرواز کند یا از راه دور کنترل شود، ممکن است مصرفی یا بازیافتپذیر باشد و میتواند محموله کشنده یا غیرکشنده حمل کند». این اصطلاح معمولاً در موارد کاربردی نظامی به کار میرود. موشکهای دارای کلاهک معمولاً پهپاد محسوب نمیشوند، زیرا خود وسیله، مهمات است. با این حال، برخی از انواع موشکهای ملخی اغلب توسط عموم و رسانهها «پهپادهای کامیکازه» نامیده میشوند.
- سامانه هواپیمای بدون سرنشین
پهپادها را میتوان به عنوان بخشی از یک «سامانه هواپیمای بدون سرنشین» در نظر گرفت که علاوه بر هواگرد، شامل یک کنترلر زمینی و یک سامانه ارتباطی با هواگرد نیز میشود.
پیشینه
پیش از انقلاب قرار بود صنایع پهپادسازی ایران در سال ۱۳۶۰ شروع به کار کند. پس از انقلاب این طرح دچار وقفه شد؛ اما در نهایت منجر به تأسیس صنایع هوایی قدس در سال ۱۳۶۴ شد که مهمترین محصولش پهپاد مهاجر ۱ در زمان جنگ ایران و عراق بود. صنایع هوایی قدس در اوایل دهه ۱۳۸۰ اقدام به طراحی و ساخت پهپادهای مهاجر ۴ و ابابیل ۳ کرد که بدل به موفقترین پهپادهای شناسایی ایران شدند. این پهپادها بهطور گسترده در تمامی یگانهای نیروهای مسلح ایران از ارتش تا سپاه به خدمت گرفته شدند و حتی تعدادی هم به کشورهای آمریکای لاتین و آفریقا صادر شد.
بجز صنایع هوایی قدس، مرکز تحقیقات صنایع هوایی شاهد هم در توسعه و ساخت پهپاد یا پرندههای بدونسرنشین فعال بود و این دو به همراه صنایع هواپیماسازی ایران یک پهپاد با دم وی (V) شکل و طراحی آیرودینامیکی مدرن تولید کردند که هسا ۱۰۰ نام گرفت. نمونه توسعه یافته هسا ۱۰۰، شاهد ۱۲۳ نامیده شد که نخستین پرواز آن در سال ۱۳۸۴ در شاهینشهر اصفهان انجام و تولید انبوه آن در سال ۱۳۸۸ آغاز شد. شاهد ۱۲۳ تبدیل به بستری برای طراحی و توسعه شاهد ۱۲۹ شد. نخستین پیش نمونه شاهد ۱۲۹ در اسفند ماه سال ۱۳۹۰ در فرودگاه بدر اصفهان به پرواز درآمد. پیش نمونه بعدی که برخلاف نمونه نخست مجهز به ارابه فرود جمع شونده بود در خرداد سال ۱۳۹۱ به پرواز درآمد.
پس از رونمایی پهپاد شاهد ۱۲۹ در مهر سال ۱۳۹۲ ابتدا سالی چهار فروند از این پهپاد تولید شد؛ بنابراین بین سال ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۴، هشت فروند شاهد ۱۲۹ تحویل گردید. برخلاف برنامهریزی اولیه، هرگز امکان استفاده موشکهای هوا به سطح سدید ۳۶۱ یا فتح ۳۶۲ برای پهپاد شاهد ۱۲۹ فراهم نشد. علت ناکامی، در ساخت یک لانچر مناسب برای حمل این موشکها در زیر بالهای شاهد بود و همچنین ناتوانی در حل مشکلات هدفگیری و هدایت موشک نیز وجود داشت.
در عوض متخصصان صنایع هوایی شاهد اقدام به طراحی و ساخت نمونهای از موشک سدید ۳۶۱ نمودند که همانند بمب هوشمند هدایت تلویزیونی، میتوان آن را ضد اهداف زمینی متحرک و غیر متحرک به کار گرفت. این بمب هوشمند فاقد راکت موتور، سدید ۳۴۱ نام داشت. اما وقتی بالههای پایدارکننده در طرفین آن نصب شدند، این بمب سدید ۳۴۵ نام گرفت و تبدیل به سلاح اصلی شاهد ۱۲۹ شد.
در سال ۱۳۹۹ نیز ارتش ایران از پهپاد آرش رونمایی کرد که با برد ۲۰۰۰ کیلومتر دور بردترین پهپاد انتحاری ایران و جهان است. از برخی پهپادهای مهم ایران میتوان به: پهپادهای سری شاهد (شاهد۱۲۹، شاهد۱۳۶، شاهد۱۴۹، شاهد۱۷۱)، سری کمان (کمان۱۲ و کمان۲۲)، سری مهاجر (مهاجر۱ الی مهاجر۶)، فطرس، ابابیل، کرار، آرش، معراج۵۲۱، معراج۵۳۲ و … اشاره کرد.
نشنال اینترست در مقالهای ضمن نام بردن از پنج نیروی پهپادی قدرتمند دنیا، از ایران نام برد و اشاره میکند که از جمله کشورها با بیشترین تجربه عملیاتی است.
آخرین بروزرسانی Apr ۲۱, ۲۰۲۶ - سهشنبه ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵/ ۱۶:۲۱
نظر شما