همشهری آنلاین - گروه سیاسی: تحولات مرتبط با ایران و اختلاف نظر بر سر نحوه حمایت از رویکرد نظامی آمریکا، شکافهای قدیمی در ناتو را دوباره فعال کرده است. در همین زمینه، دانشگاه نورثایسترن آمریکا در گزارشی تحلیلی توضیح میدهد که تهدید خروج آمریکا از این ائتلاف میتواند ساختار ناتو را بهطور بنیادین دگرگون کند. این گزارش با استناد به دیدگاه استادان علوم سیاسی این دانشگاه نشان میدهد وابستگی ساختاری ناتو به توان نظامی، فرماندهی و زیرساختهای آمریکا بهقدری عمیق است که خروج واشنگتن نهتنها یک تصمیم سیاسی، بلکه یک شوک راهبردی به کل معماری امنیتی اروپا خواهد بود.
متن این تحلیل را میخوانید:
نارضایتی علنی رئیسجمهور دونالد ترامپ از سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) به دلیل آنچه او «امتناع اعضای دیگر از حمایت از تلاش جنگی آمریکا» میداند، به نقطه جوش رسیده و او تهدید کرده است که ایالات متحده از این ائتلاف نظامی فراآتلانتیکی خارج خواهد شد.
این ائتلاف ۳۲ کشوری که ترامپ در پستی در تروثسوشال (Truth Social) آن را «بهشدت تضعیفشده و بهطرز افراطی غیرقابل اتکا» توصیف کرده، در سال ۱۹۴۹ و در پایان جنگ جهانی دوم با هدف دفاع جمعی از آمریکای شمالی و اروپا شکل گرفت.
ترامپ همچنین این ائتلاف امنیتی را «ببر کاغذی» خوانده است؛ موضوعی که گمانهزنیها درباره احتمال کنار گذاشتن نقش رهبری دیرینه آمریکا در این سازمان را افزایش داده است.
اگر آمریکا از ناتو خارج شود چه رخ خواهد داد؟ کارشناسان میگویند ایالات متحده که خود همراه با کانادا این معاهده را بنیان نهاده، بهگونهای در ساختار ناتو ادغام شده که جدایی آن مستلزم بازآرایی بنیادین نحوه عملکرد ائتلاف خواهد بود.
به گفته آنان، بدون حضور ابرقدرتی که بخش عمده توان نظامی و ساختار فرماندهی را تامین میکند، قدرت نظامی ترکیبی ناتو بهطور قابل توجهی تضعیف میشود، انسجام سیاسی آن تحت فشار قرار میگیرد و توان بازدارندگی آن زیر سوال میرود.
افزون بر این، آمریکا تنها یک عضو ناتو نیست، بلکه «امین معاهده» (depositary) نیز هست؛ به این معنا که مسئول نگهداری اسناد معاهده و رسیدگی به اطلاعیههای رسمی عضویت یا خروج کشورهاست.
جولی گری، دانشیار مدعو علوم سیاسی در دانشگاه نورثایسترن، درباره احتمال خروج آمریکا از ناتو میگوید «در عمل، این اتفاق ائتلاف را بهشدت دگرگون میکند و پیشبینی اینکه شکل جدید آن چگونه خواهد بود بسیار دشوار است.»
با این حال، ائتلاف یکشبه فرو نخواهد پاشید. طبق مفاد معاهدهای که ناتو را بنیان گذاشته، کشورها برای خروج باید از سازوکار رسمی پیشبینیشده در ماده ۱۳ پیروی کنند؛ سازوکاری که بهندرت بهطور کامل آزموده شده است. گری میگوید نزدیکترین نمونه تاریخی، فرانسه است که در سال ۱۹۶۶ از ساختار فرماندهی نظامی ناتو خارج شد و در سال ۲۰۰۹ در دوران ریاستجمهوری نیکلا سارکوزی دوباره به آن بازگشت.
فیونا کرید، استاد دانشگاه نورثایسترن که پیشتر مدیر اجرایی انجمن سازمان ملل متحد در بوستون بزرگ بوده، میگوید خروج آمریکا نیز میتواند مسیری مشابه اما پیچیده را طی کند. به گفته او، آمریکا پیش از هر اقدامی باید مجوزهای داخلی لازم را دریافت کند.
قانون «بازتصویب اختیارات دفاع ملی» که در سال ۲۰۲۳ توسط رئیسجمهور پیشین جو بایدن امضا شد، هر رئیسجمهوری را از خروج یکجانبه از ناتو بدون رای دوسوم سنای آمریکا یا تصویب کنگره منع میکند. قانون اساسی آمریکا صراحت دارد که پیوستن به معاهدات نیازمند «مشورت و رضایت» سناست، اما درباره نحوه خروج از آنها سکوت کرده است.
کرید میگوید اگر کنگره خروج را تصویب کند، آمریکا باید یک سال پیشآگهی بدهد. با این حال، در طول آن یک سال همچنان مشمول ماده ۵ ناتو خواهد بود؛ مادهای که اعضا را موظف میکند در صورت حمله به یکی از اعضا یا نیاز به تقویت نیروها، به دفاع از یکدیگر بپردازند.
اروپا در واکنش به جنگ روسیه در اوکراین و افزایش تردیدها درباره تعهدات امنیتی بلندمدت آمریکا، هزینههای دفاعی خود را بهطور چشمگیری افزایش داده است. اعضای اروپایی ناتو اکنون سالانه بیش از ۴۵۰ میلیارد دلار صرف دفاع میکنند؛ رقمی که تقریبا ۲ برابر سطح سال ۲۰۲۲ است.
کرید میگوید اراده سیاسی برای افزایش بیشتر هزینههای دفاعی نیز بهطور معناداری تغییر کرده است. برای مثال، آلمان محدودیتهای قانون اساسی خود در زمینه بدهی را تعدیل کرده تا امکان سرمایهگذاری گستردهتر در دفاع ملی فراهم شود، و هزینه دفاعی لهستان به حدود ۵ درصد تولید ناخالص داخلی رسیده است.
همچنین ابتکار «تسلیح مجدد اروپا» (ReArm Europe) در اتحادیه اروپا به دنبال بسیج تا ۸۰۰ میلیارد یورو برای دفاع قاره است. بهطور جداگانه، رهبران ناتو در سال ۲۰۲۵ توافق کردند هزینههای دفاعی را تا سال ۲۰۳۵ به ۵ درصد تولید ناخالص داخلی هر کشور برسانند؛ تلاشی برای آماده شدن در برابر سناریویی که در آن ممکن است پشتیبانی نظامی آمریکا در برابر تهاجم روسیه وجود نداشته باشد.
با این حال، کرید تاکید میکند «آنچه اروپا نمیتواند بهسرعت جایگزین کند، معماری نامرئیای است که آمریکا فراهم میکند؛ چیزهایی مانند پایش ماهوارهای، دفاع موشکی، ترابری راهبردی هوایی و فرماندهی یکپارچه.»
به گفته کارشناسان، تهدید کنونی خروج آمریکا و بهطور کلی تزلزل در ائتلاف، از مدتها پیش سایه انداخته بود. خود معاهده ناتو بسیار کوتاه است — حدود ۲ هزار کلمه — و تا حدی کلی و قابل تفسیر. این معاهده اصول کلی دفاع جمعی را ترسیم میکند، اما تعهدات قراردادی بسیار جزئی و دقیق را مشخص نمیکند.
کارشناسان میگویند از نظر نمادین، خروج آمریکا ضربهای جدی به اعتبار جهانی و رهبری آن خواهد بود.
کرید در این باره میگوید «این بزرگترین کاهش داوطلبانه نفوذ آمریکا از زمان رد عضویت در جامعه ملل توسط سنای آمریکا در سال ۱۹۱۹ خواهد بود.»
او میافزاید ناتو صرفا یک ائتلاف دفاعی نیست: ناتو نماد تعهدی است که ایالات متحده پس از جنگ جهانی دوم پذیرفت؛ اینکه امنیت آمریکا به امنیت اروپای دموکراتیک وابسته است.
اگر آمریکا خارج شود، آیا ممکن است در دورهای دیگر دوباره به ناتو بپیوندد؟ کارشناسان میگویند این امر قطعا ممکن است. اما با توجه به ابعاد موضوع، اروپا ممکن است تمایل نداشته باشد بهاینزودی امنیت خود را دوباره به آمریکا گره بزند، بهویژه اگر خطر یک چرخش سیاستی دیگر در چند سال آینده را محتمل بداند.
نظر شما