همشهری آنلاین - گروه سیاسی: شورای روابط خارجی آمریکا در تحلیلی به قلم مایکل فرومن رئیس این شورا اهداف آمریکا در ماه دوم این جنگ را بررسی کرده است.
بخشهایی از این تحلیل را میخوانید:
رئیسجمهور دونالد ترامپ این هفته سخنرانی مهمی درباره وضعیت جنگ با ایران ایراد کرد. اکنون که یک ماه از این مرحله درگیری گذشته، زمان مناسبی است برای ارزیابی میزان پیشرفت ایالات متحده در تحقق اهداف اولیه نظامی، وضعیت روابط دیپلماتیک دو کشور، و پیامدهای اقتصادی احتمالی، بهویژه در ارتباط با تنگه هرمز.
رئیسجمهور به ارتش آمریکا دستور داده بود کارزاری نظامی با تمرکز بر تضعیف و نابودی توان جمهوری اسلامی ایران برای اعمال قدرت نظامی در منطقه و حتی فراتر از آن اجرا کند. این دستور به هدفگیری نیروی دریایی ایران، توان موشکی و پهپادی، هم زرادخانه موجود و هم ظرفیت تولید، و نیز توان حفاظت از برنامه هستهای ترجمه شد.
از این منظر، رئیسجمهور میتواند تا حد زیادی اعلام «ماموریت انجام شد» (Mission Accomplished) کند؛ اما همانطور که تجربه استفاده از این عبارت در دوران جورج دبلیو بوش نشان داد، این تصویر کامل ماجرا نیست.
از آغاز جنگ، آمریکا بیش از ۱۱ هزار هدف را مورد حمله قرار داده است. نیروی دریایی ایران تا حد زیادی منهدم شده، اما ناوگان قایقهای تندرو و لنجهایی که میتوانند در تنگه هرمز اخلال ایجاد کنند، همچنان فعالاند. همچنین، با وجود تضعیف شدید توان موشکی و پهپادی ایران، تهران نشان داده که حتی با تعداد اندکی پرتابه میتواند عملا با ایجاد رعب در میان شرکتهای کشتیرانی و بیمهگران، تنگه را از کار بیندازد.
این وضعیت جدا از تلفات انسانی است. ۱۳ نظامی آمریکایی کشته شدهاند، یک خلبان آمریکایی پس از سرنگونی جنگنده اف-۱۵ای (F-15E) در جنوبغرب ایران مفقود است، و حملات موشکی و پهپادی ایران در سراسر خلیج فارس تلفات بر جای گذاشته است. به تعبیر هنری کیسینجر درباره یک جنگ نامتقارن دیگر، ایران اگر نبازد، برنده است؛ آمریکا اگر نبرد، بازنده است.
بخش زیادی از رهبران سیاسی و نظامی ایران کشته شدهاند، اما آنچه رخ داده تغییر رهبری است نه تغییر رژیم. مسئله دیگر، ۹۷۰ پوند اورانیوم با غنای نزدیک به سطح تسلیحاتی است که همچنان در کشور وجود دارد؛ احتمالا زیر آوار نطنز یا در اصفهان مدفون. ترامپ گفته آمریکا این سایتها را زیر نظر خواهد داشت و مدعی شده رهبران فعلی ایران منطقیتر از پیشینیان خود هستند.
از نظر دیپلماتیک، همپوشانی میان پیشنهاد ۱۵ بندی آمریکا و پاسخ ۵ بندی ایران بسیار اندک است. مطالبات اصلی آمریکا پایان برنامه هستهای، برنامه موشکی و حمایت از نیروهای نیابتی است. ایران در مقابل، رفع تحریمها، تضمین بینالمللی علیه حملات آینده آمریکا و اسرائیل، و تضمین حقوق حاکمیتی خود در تنگه هرمز را میخواهد.
ترامپ ممکن است حتی بدون توافق رسمی، اعلام پیروزی کرده و از صحنه خارج شود. او این هفته تکرار کرد که بازگشایی تنگه هرمز مشکل دیگر کشورهاست، نه آمریکا.
طبق دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا، تنها حدود ۲ درصد نفت عبوری از تنگه هرمز به آمریکا میرسد، در حالی که ۸۰ تا ۸۵ درصد به آسیا میرود، شامل چین، هند، ژاپن و کره جنوبی. سهم اروپا حدود ۳ تا ۵ درصد است. در مورد گاز طبیعی مایع (LNG) نیز وضعیت مشابه است.
اما استقلال نسبی انرژی به معنای مصونیت راهبردی نیست. برآورد موسسه گلدمن ساکس (Goldman Sachs) نشان میدهد شوک نفت و گاز ناشی از جنگ میتواند حدود چهار دهم درصد از رشد واقعی اقتصاد جهانی بکاهد. اثر آن بر رشد آمریکا حدود چهار دهم درصد و بر چین حدود دو دهم درصد است. بازار کار آمریکا نیز تحت فشار قرار میگیرد و رشد اشتغال ماهانه حدود ۱۰ هزار شغل کاهش مییابد.
قیمت ۴ دلاری هر گالن بنزین نشان میدهد که فرآوردههای نفتی آمریکا همچنان تابع بازار جهانیاند. کمبود داخلی رخ نمیدهد، اما افزایش قیمت حتمی است.
تنگه هرمز فقط مسیر نفت و گاز نیست. موضوعی که کمتر دیده شده، هلیوم (Helium) است. هلیوم برای تولید نیمهرساناها حیاتی است و جایگزین عملی ندارد. قطر حدود ۳۰ درصد هلیوم جهان را تولید میکند، اما تاسیسات آن تعطیل شده و ذخایر در انبارهای ساحلی باقی ماندهاند.
اختلال در زنجیره تامین هلیوم اکنون تولید تراشه در آسیا را مختل کرده است؛ صنعتی که آمریکا به واردات آن وابستگی زیادی دارد. تداوم بسته بودن تنگه میتواند قیمت تراشه را افزایش دهد و توسعه مراکز داده، هوش مصنوعی (AI)، و رقابت آمریکا با چین در این حوزه را تحت فشار قرار دهد.
کشورهایی مانند چین، هند، مالزی و پاکستان توافقاتی غیرشفاف با ایران برای عبور امن نفت انجام دادهاند. عمان در حال رایزنی برای چارچوب منطقهای است. بریتانیا نیز ائتلافی از چهل کشور از جمله کانادا، فرانسه و آلمان برای بازگشایی تنگه شکل داده است.
اما حتی اگر آمریکا بخواهد از منطقه فاصله بگیرد، در صورت بسته ماندن تنگه هرمز، نمیتواند بدون هزینه از پیامدهای آن مصون بماند.
نظر شما