خط لوله عربستان تنگه هرمز را دور می‌زند؟ + جزییات این مسیر نفتی

همشهری آنلاین - گروه سیاسی: عربستان سعودی اعلام کرده خط لوله شرق به غرب خود که نفت را از میادین شرقی به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل می‌کند، به ظرفیت کامل ۷ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ مسیری اضطراری که برای دور زدن تنگه هرمز طراحی شده است. با این حال مقایسه اعداد نشان می‌دهد این مسیر تنها بخشی از افت صادرات از هرمز را جبران می‌کند و فاصله زیادی تا جایگزینی واقعی این گلوگاه راهبردی انرژی جهان دارد.

بر اساس گزارش بلومبرگ به قلم اما راس توماس، خط لوله شرق به غرب عربستان که از میادین نفتی شرق این کشور تا بندر ینبع در ساحل دریای سرخ امتداد دارد، اکنون با حداکثر ظرفیت اسمی خود یعنی ۷ میلیون بشکه در روز در حال انتقال نفت است. این خط لوله عملا مسیر تنگه هرمز را دور می‌زند و ستون اصلی برنامه اضطراری چند دهه‌ای ریاض برای سناریوی انسداد هرمز به شمار می‌رود. نفتکش‌ها نیز به جای خلیج فارس، به ینبع هدایت شده‌اند تا بارگیری از این بندر انجام شود.

پیش از جنگ، روزانه حدود ۱۵ میلیون بشکه نفت خام از تنگه هرمز عبور می‌کرد. در بهترین حالت، خط لوله شرق به غرب عربستان کمتر از نیمی از این رقم را پوشش می‌دهد. جزئیات منتشرشده نشان می‌دهد از ۷ میلیون بشکه عبوری از این خط لوله، حدود ۲ میلیون بشکه به مصرف پالایشگاه‌های داخلی عربستان می‌رسد و نزدیک به ۵ میلیون بشکه در روز از طریق بندر ینبع صادر می‌شود. افزون بر آن، روزانه بین ۷۰۰ تا ۹۰۰ هزار بشکه فرآورده نفتی نیز از همین مسیر صادر می‌شود. به این ترتیب، حتی در حالت حداکثری، صادرات قابل جایگزینی از این مسیر حدود یک‌سوم نفتی است که پیش‌تر از هرمز عبور می‌کرد.

همین ظرفیت جایگزین یکی از دلایل اصلی آن است که بازار نفت با وجود اختلال شدید در هرمز، هنوز به سطوح بحرانی شوک‌های تاریخی عرضه نرسیده است. بازار مشاهده می‌کند که بزرگترین صادرکننده نفت جهان توانسته بخش معناداری از صادرات خود را حفظ کند و از افت ناگهانی عرضه جلوگیری کند.

با این حال این مسیر را نمی‌توان جایگزین واقعی هرمز دانست. خط لوله شرق به غرب تنها نفت عربستان را جابه‌جا می‌کند، در حالی که هرمز مسیر اصلی صادرات نفت عراق، کویت، امارات، قطر و بخشی از صادرات ایران نیز به شمار می‌رود. بنابراین حتی اگر عربستان بتواند صادرات خود را تا حد زیادی حفظ کند، مشکل سایر تولیدکنندگان خلیج فارس همچنان پابرجاست.

از سوی دیگر، این مسیر به دریای سرخ و سپس به تنگه باب‌المندب (Bab el-Mandeb) متکی است؛ گلوگاهی که با ورود حوثی‌های یمن به جنگ، خود به یک ریسک امنیتی بالقوه برای کشتیرانی تبدیل شده است. تجربه سال‌های گذشته نشان داده که این منطقه در برابر تهدید پهپادی و موشکی آسیب‌پذیر است.

این خط لوله بیش از هزار کیلومتر طول دارد و طراحی آن به دهه ۱۹۸۰ و دوران جنگ ایران و عراق بازمی‌گردد؛ زمانی که حمله به نفتکش‌ها در هرمز آغاز شد. با این حال، هیچ‌گاه تا پیش از بحران کنونی، شرایط به سطح انسداد تقریبا کامل هرمز نرسیده بود. عربستان در همان ساعات اولیه حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، این برنامه اضطراری را فعال کرد و به‌تدریج انتقال نفت از شرق به غرب کشور را افزایش داد تا به سقف ظرفیت برسد.

در جمع‌بندی می‌توان گفت خط لوله شرق به غرب برای عربستان یک مسیر نجات‌بخش و برای بازار جهانی نفت یک ضربه‌گیر مهم در برابر شوک عرضه است، اما برای جایگزینی تنگه هرمز به عنوان شاهراه انرژی جهان کافی نیست. این مسیر نشان می‌دهد عربستان می‌تواند صادرات خود را تا حد قابل توجهی حفظ کند، اما نشان نمی‌دهد که جهان می‌تواند بدون هرمز به کار خود ادامه دهد.