همشهری آنلاین-رابعه تیموری: این سرودها که در اولین روزهای پیروزی انقلاب اسلامی و همزمان با اتفاقات آن روزها ساخته شدند، در ایجاد همبستگی میان گروههای مختلف مردم نقش تعیینکنندهای داشتند و در آن مقطع تاریخی به زبان مشترک ایرانیان بدل شدند. بسیاری از این آثار موسیقیایی در شرایطی ساخته شدند که استودیوهای رسمی تعطیل شده و هنرمندان با امکانات حداقلی به خلق اثر پرداختند، اما این آثار ماندگار هنوز هم بعد از سالها حالوهوای آن دوران را در حافظه تاریخی ایرانیان زنده میکنند:
خمینیای امام
سرود “خمینیای امام” ازجمله آثار موسیقیایی انگشتشماری است که در فهرست میراث فرهنگی ناملموس ملی کشورمان جای گرفته است. این سرودکه اولینبار در لحظه ورود امام به ایران در فرودگاه مهرآباد اجرا شد، توانست مجوز ثبت در فهرست آثار ملی میراث ناملموس را بگیرد. حمید سبزواری شاعر این سرود درباره اثر “خمینیای امام” در مصاحبهای گفته است: «شعر این سرود را من قبل از پیروزی انقلاب سرودم، یعنی وقتی که امام (ره) از نجف به پاریس رفتند. در آن موقع اعلامیههای حضرت امام به ایران میآمد و تکثیر میشد و سخنرانیهای ایشان در نوار کاست ضبط میشد و دست همه میچرخید، وقتی این نوارها تکثیر شد، یک طرف این نوارها خالی بود، دوستانم به من گفتند که شعری برای طرف دیگر نوار بگو که من یکی از شعرهایی که سرودم «خمینیای امام» بود که به همراه سخنرانیهای امام تکثیر میشد. پیش از انقلاب خیلیها در ماشینها و خانههایشان این سرود را داشتند و گوش میکردند.»
بهاران خجسته باد
قطعه “بهاران خجسته باد” با عنوان “هوا دلپذیر شد” شناخته شده که مصرع آغازین این شعر محسوب میشود. این قطعه را کرامتالله دانشیان از فعالان سیاسی ضد رژیم پهلوی ساخت و در سالروز او و خسرو گلسرخی برای اولینبار پخش شد. اسفندیار منفردزاده که نتنویسی این سرود را انجام داد، خودش نیز همراه با خسرو گلسرخی از زندیان در بند ساواک بود. “بهاران خجسته باد” بر اساس شعری از عبدالله بهزادی ساخته شده است. خوانندگان این سرود علی برفچی، عبدالله و ابوالفضل قهرمانی، فرهاد مافی، حسن فخار، پدرام اکبری و اسفندیار منفردزاده هستند. این سرود از سال ۵۷ تا کنون از رادیو و تلویزیون کشور پخش میشود و در دهه فجر توسط گروههای سرود دانشآموزی اجرا میشود.
بوی گل و سوسن و یاسمن آید
شاید خوانندگی حماسی گروه کر یکی از مهمترین دلایل ماندگارشدن سرود «بوی گل و سوسن و یاسمن آید» باشد، اما زمان و چگونگی خلق این اثر موسیقیایی در این ماندگاری نقشی قابلتوجه داشته است. مرحوم محمدعلی ابرآویز آهنگ این سرود را با تضمین مصرعی از شعر حافظ شیرازی پدید آورده که در آن لسان الغیب میگوید: «سمن بویان غبار غم چو بنشینند بنشانند...» این سرود که با عنوان “دیو چو بیرون رود فرشته در آید” در حافظهها ثبت و ضبط شده، مراحل ضبط و تولید خاصی را گذرانده است. مرحوم ابرآویز درباره این اتفاق در مصاحبهای گفته است: «وقتی امام در عراق بودند، درحالیکه هنوز خبر بازگشت ایشان در مطبوعات خبری نشده بود حتی زودتر از این که سروصداها با نوشتن اخبار در مطبوعات بلند شود، به ما خبر رسید که امام علاقهمند هستند که به وطن برگردند، شما کاری میتوانید بکنید که این تبعید بشکند و دولت مجبور به حضور ایشان در ایران شود؟ ما استودیو را برای ضبط این کار دزدیدیم و مخفیانه کار کردیم، به طوری که شبها ساعت ۱٩: ٣٠که حکومت نظامی شروع میشد، ما به این استودیو میرفتیم و ۳۰: ۷ صبح بیرون میآمدیم. در این مدت همه نوازندهها و خوانندهها، پابرهنه وارد استودیو میشدند تا جای پای کسی روی زمین نباشد. همچنین هرچند دقیقه یکبار، پنجرهها را باز میکردیم تا هوا جابه جا شود. از آنجایی که آن استودیو در محله ارمنینشینها بود، این دوستان با ما همکاری زیادی میکردند تا در نهایت این سرود ساخته شد.»
آمریکا آمریکا ننگ به نیرنگ تو
موسیقی سرود «آمریکا، آمریکا، ننگ به نیرنگ تو» به سفارش مرحوم سید احمد خمینی توسط احمدعلی راغب ساخته شده است. راغب از آهنگسازان فعال در حوزه موسیقی انقلابی و دفاع مقدس بود و آثار متعددی در این زمینه خلق کرده است. او توانست با تنظیم حماسی و پرشور خود، به کلام سرود جان ببخشد. اجرای قدرتمند و احساسی این سرود بر عهده اسفندیار قرهباغی بوده است. صدای خاص قرهباغی، توانست پیام سرود را به بهترین شکل به گوش مخاطبان برساند و آن را به یکی از نمادهای موسیقی انقلابی تبدیل کند. این سرود بهسرعت در میان مردم محبوب شد و در راهپیماییها، تظاهراتها و مراسمهای انقلابی به طور گستردهای اجرا میشد. استفاده راغب از سازهای کوبهای و فضاسازیهای مناسب برای ایجاد حس حماسی و انقلابی در این اثر باعث شده کلام و محتوای ساده و روان سرود بهراحتی در حافظه شنونده باقی بماند. خلق این اثر در ٤٨ ساعت، اتفاق و رکوردی قابلتوجه در زمینه تولید آثار موسیقیایی اول انقلاب محسوب میشود.
ایرانایران
«ایران، ایران» نمونهای درخشان از آثار هنری دوران انقلاب است که توانسته مفاهیم ملی و میهنی را به شکلی هنرمندانه و تاثیرگذار منتقل کند و به بخشی جداییناپذیر از هویت فرهنگی مردم کشورمان تبدیل شود. فریدون خوشنود که از چهرههای شناختهشده در عرصه موسیقی کشور به شمار میآید، این اثر حماسی و بهیادماندنی را خلق کرده است. قدرت کلام، سادگی و درعینحال عمق پیام، همراه با اجرای احساسی و پرشورمرحوم رضا رویگری، باعث شده سرود «ایران ایران» عاملی برای وحدت و همبستگی سلایق سیاسی مختلف آن دوره باشد و احساسات ملیگرایانه ایرانیان را برانگیزد. سرود “ایران ایران” اولین سرود پخش شده از صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران بود. این قطعه که پس از در اختیار گرفتن مرکز صداوسیما توسط نیروهای انقلابی، از رادیو ملی پخش شده، بهصورت مخفیانه در استودیو صبا تهران ضبط شده است.
بهمن خونین جاویدان
ترکیب هنرمندانه موسیقی حماسی و اجرای قدرتمند گروه کُر، تنها عامل ماندگاری سرود «بهمن خونین جاویدان» نیست و این سرود که به شهادت تعدادی از انقلابیون در بحبوحه روزهای پیروزی انقلاب اسلامی اشاره میکند. این سرود ماندگار در دومین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی در مرکز صدا و سینمای استان فارس تولید شد. «سعید ذاکرحسین» که یکی از سازندگان سرود به شمار میآید، درباره تولید این قطعه گفته است: «آهنگ و شعر سرود بهمن خونین جاویدان، مثل شرایط آن روز گروهی و هیئتی ساخته شد؛ مثلا آقای همافر یک مصراع را میسرود و در ادامه آن میماند؛ سپس ما کمکش میکردیم تا شعر کامل شود. درنهایت با وسایل بسیار حداقلی در صداوسیمای شیراز سرود را ضبط کردیم. حدود ١٠ یا ١۵ نفر در گروه سرود بودند که سه چهار نفر آنها شهید شدند. این سرود در یک شرایط خیلی ابتدایی، هیاتی و با عشق ساخته شد.»
به لاله در خون خفته
«به لاله در خون خفته، شهید دست از جان شسته
قسم به فریاد آخر، به اشک لرزان مادر
که راه ما باشد آن راه تو، ای شهید...»
این ابیات نقطه آغاز سرودی بودند که به نام «لاله در خون خفته» شهرت پیدا کرد. این قطعه موسیقیایی که در سالهای آغاز انقلاب در مدارس توسط دانشآموزان اجرا میشد، توسط جهانبخش پازوکی سروده و توسط مرحوم مجتبی میرزاده آهنگسازی شده است. میرزاده در مصاحبهای درباره تولید این اثر گفته است: «من در زمان انقلاب حدود ٢٠٠آهنگ ساختم و تنظیم کردم. آن موقعها در شرایط خاصی کار میکردیم. روزی که به سازمان صداوسیما رفتیم تا نخستین سرود را ضبط کنیم همه شیشههای سازمان شکسته بود. همهچیز ازهمپاشیده و همه بلاتکلیف بودند. بسیاری از این آهنگها در همان شرایط ساخته و اجرا شد. وقتی قرار شد امام (ره) از پاریس به تهران بیایند، سازمانی به نام کمیته استقبال از امام خمینی (ره) در تهران تشکیل شده بود. آنها به ما چند سفارش دادند اما نگفتند کهساز باشد یا نباشد، خواننده باشد یا نباشد. ما هم با الهام از نوحههای مذهبی از سازهای برنجی مثل طبل و زنجیر و سنج استفاده کردیم. اما هنوز نمیدانستیم که آیا اجازه استفاده از خواننده را داریم یا نه. به همین دلیل از گروه کر استفاده کردیم.»
نظر شما