گروه دیپلماتیک – همشهری آنلاین: با روشنتر شدن جزئیات «طرح صلح غزه» در روزهای اخیر، شباهت آن با توافقی که ۳۰ سال پیش به جنگ بوسنی و هرزگوین پایان داد، انکارناپذیر است. توافق دیتون در ظاهر جنگ را متوقف کرد، اما در عمل ساختاری از کنترل دائمی خارجی را بر بوسنی تحمیل کرد؛ ساختاری که این کشور را به نوعی «نیمهقیمومت بینالمللی» تبدیل کرد.
طرح پیشنهادی برای غزه نیز دقیقاً در همین مسیر حرکت میکند. این طرح وعده پایان حملات و برقراری ثبات را میدهد، اما در عوض، حاکمیتی را نهادینه میکند که از بیرون کنترل میشود. طراحان آن از «استانداردهای برتر بینالمللی حکمرانی» سخن میگویند؛ عبارتی که مردم بوسنی سه دهه است میشنوند، بیآنکه هرگز تعریف روشنی از آن دیده باشند.
توافق صلح در غیاب فلسطینیان
توافق دیتون در یک پایگاه نظامی آمریکا، با میانجیگری دیپلماتهای خارجی و با حضور رهبران طرفهای درگیر پایه ریزی شد.
شهروندان عادی بوسنی کاملاً از روند تصمیمگیری حذف شدند. منطق حاکم بر طرح غزه نیز مشابه است: صلحی که درباره مردم است نه با مردم!
توافق دیتون تقسیمات ارضی زمان جنگ را مشروعیت بخشید و نظامی سیاسی بهشدت تکهتکه ایجاد کرد که عبارت بود از: دو واحد اصلی (جمهوری صربسکا و فدراسیون بوسنی و هرزگوین)، یک دولت مرکزی ضعیف،
و یک منطقه خودمختار جداگانه (برچکو).
قانون اساسیای که مردم آن را ننوشتند
در ظاهر، قدرت در بوسنی در دست شورای وزیران و ریاستجمهوری سهنفره چرخشی است که هر عضو نماینده یکی از گروههای قومی اصلی است. اما در عمل، این نهادها قدرت واقعی ندارند.
قانون اساسی کشور توسط شهروندان نوشته نشده؛ بلکه به زبان انگلیسی و توسط همان میانجیهای بینالمللی تدوین و بهعنوان پیوست توافق صلح تحمیل شد که حتی امروز هم ترجمه رسمی آن به زبانهای محلی وجود ندارد.
قدرت واقعی در بوسنی در دست نهادی بینالمللی است که عبارتند از:
- نماینده عالی – که معمولاً یک سیاستمدار اروپایی است – اختیار دارد قوانین را لغو یا تحمیل کند و حتی مقامات منتخب را برکنار کند، بدون آنکه پاسخگو باشد یا امکان اعتراض قانونی وجود داشته باشد. هیچ معیار شفافی برای انتخاب این مقام یا حدود اختیارات او اعلام نشده است.
- شورای اجرای صلح نیز متشکل از ۵۵ دولت و نهاد بینالمللی (از جمله ناتو، اتحادیه اروپا و سازمان امنیت و همکاری اروپا) است.
این شورا بیشترین شباهت را به هیئت صلح غزه دارد: نهادی غیرانتخابی که تصمیماتش پشت درهای بسته گرفته میشود و شهروندان و حتی خبرنگاران امکان پرسش از اعضای آن را ندارند.
غزه و بازتولید الگوی بوسنی
در طرح غزه نیز ساختاری مشابه شکل گرفته است: هیئت صلح به ریاست رئیسجمهور آمریکا، با امکان خرید عضویت توسط کشورها به مبلغ یک میلیارد دلار؛
دو هیئت اجرایی، یکی متشکل از مقامات و بازرگانان آمریکایی و دیگری از مقامات غربی و منطقهای؛
و در نهایت، یک دولت تکنوکرات شامل فلسطینیان واجد صلاحیت و کارشناسان بینالمللی.
این نهادها بالاتر از هر مرجع داخلی عمل میکنند، در حالی که ادعای بیطرفی و تخصص دارند.
نیدژارا احمدتاشویچ پژوهشگر، در الجزیره مینویسد: اگرچه توافق دیتون جنگ را متوقف کرد، اما صلحی که فقط خشونت را مهار کند و آزادی، کرامت و مشارکت مردم را نادیده بگیرد، صلح واقعی نیست. بوسنی نمونهای هشداردهنده است، نه الگویی موفق. بوسنی دیگر قابل بازگشت نیست، اما غزه هنوز میتواند مسیر متفاوتی را طی کند؛ مشروط به آنکه مردم غزه و دیگر فلسطینیان در مرکز تصمیمگیری قرار گیرند و اختیار واقعی داشته باشند، نه آنکه بار دیگر «استانداردهای بینالمللی» بهانهای برای حذف اراده مردم شود.
نظر شما