به گزارش همشهری آنلاین، استقرار ناوهای ایالات متحده آمریکا در آبهای خلیجفارس و تهدیدهای رئیسجمهور این کشور علیه جمهوری اسلامی ایران، موجی از واکنشهای داخلی، منطقهای و بینالمللی را ایجاد کرده است. آنچه در این میان مشهود به نظر میرسد تصریح و تاکید شفاف کشورهای بزرگ منطقه از جمله عربستان، ترکیه و مصر بر پرهیز از درگیری نظامی و آنچه همچنان مبهم و در هالهای از اظهارات و ادعاهای متناقض قرار گرفته؛ موضع و تصمیم «دونالد ترامپ» رئیسجمهور آمریکا است.
تکرار تهدیدها و تنوع تحلیلها
ایران یکی از چند موضوع تکراری و مشخص رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا، حداقل در یک سال گذشته بوده است و این تکرار در روزها و هفتههای اخیر به ویژه با آغاز اعتراض داخلی در ایران به اوج خود رسیده و در ۴۸ ساعت گذشته ترامپ در موضعگیریهای مختلف ادعاهایی را علیه تهران مطرح کرده است.
وی روز سهشنبه در یک تجمع در ایالت آیووا مدعی شد که «یک ناوگان زیبای دیگر به زیبایی به سمت ایران در حرکت است، بنابراین خواهیم دید. امیدوارم آنها به توافق برسند، آنها باید در اولین فرصتی که داشتند، توافق میکردند.»
شبیه به چنین موضعی را در شبکه تروث هم اتخاذ کرد و پس از تکرار موضوع حرکت ناوگان به سوی منطقه غرب آسیا ابراز امیدواری کرد که ایران به سرعت «به میز مذاکره بیاید» و برای یک معامله عادلانه و منصفانه بدون سلاح هستهای مذاکره کند؛ معاملهای که برای همه طرفها خوب باشد. ترامپ همچنین ادعا کرد که «حمله بعدی بسیار بدتر خواهد بود» و نباید اجازه داد این اتفاق دوباره رخ دهد.
برخی رسانههای غربی حضور ناوها و ادوات جنگی آمریکا در منطقه را تنها به منظور برگزاری مانور مشترک با کشورهای همسایه تحلیل میکنند، در برابر برخی معتقدند ترامپ درصدد محاصره دریایی ایران است و برخی هم معتقدند به زودی منطقه شاهد درگیری گستردهای خواهد بود. گروهی معتقدند هدف آمریکا از این لشگرکشی تلاش برای تغییر نظامی سیاسی در ایران است و گروه دیگری هم تنها هدف واشنگتن را تغییر موازنه انرژی به نفع خود در برابر چین میدانند. شماری معتقدند آمریکا برای تامین امنیت رژیم اسرائیل در منطقه است و شمار دیگری هم تاکید دارند که همزمان با افزایش فشارها و تنشهای داخلی در آمریکا، رئیسجمهور این کشور مانند دیگر اسلاف خود در پی باز کردن پرونده جنگی تازه در منطقهای خارج از مرزهای آمریکا و تغییر کانون توجهات از داخل به خارج است.
با این همه مشخص است که منظور آمریکا از نشستن پای میز مذاکره، آنهم زمانی که یکی از بزرگترین ناوگان تسلیحاتی خود را علیه ایران تجهیز کرده است؛ نمیتواند به تعبیر وزیر امور خارجه ایران «مرام» مذاکراتی تعریف شود. با این همه و میان این تعداد تحلیلهای متفاوت و متناقض، مقامهای جمهوری اسلامی ایران بر اصولی ثابت و شفاف که پیش از این هم اعلام شدهبود، ایستادهاند.
ایران آماده گفتوگو بر اساس احترام و منافع متقابل است
نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل در پاسخ به تهدیدات رئیسجمهور آمریکا اعلام کرد: آخرین باری که آمریکا بهطور اشتباه وارد جنگهای افغانستان و عراق شد، بیش از ۷ تریلیون دلار را هدر داد و بیش از ۷ هزار آمریکایی، جان خود را از دست دادند. ایران آماده گفتوگو بر اساس احترام و منافع متقابل است اما اگر تحت فشار قرار گیرد، پاسخی بیسابقه خواهد داد.
در عرصه بینالملل بحث نظامی و دیپلماسی همیشه همزمان مطرح بوده است
«سیدعباس عراقچی» وزیر امور خارجه ایران هم در توییتی به ادعاها و تهدیدات رئیسجمهور آمریکا پاسخ داد و نوشت که نیروهای مسلح شجاع ما با آمادگی کامل و انگشت بر ماشه، آمادهاند تا بهطور سریع و قاطع به هرگونه تجاوز علیه خاک، حریم هوایی و آبهای سرزمینی کشور عزیزمان پاسخ دهند. در عین حال، ایران همواره از یک توافق هستهای منصفانه، عادلانه و مبتنی بر منافع متقابل استقبال کرده است؛ توافقی که از موضع برابر و عاری از هرگونه اجبار، تهدید و ارعاب باشد. توافقی که نسبت به تامین حقوق ایران برای برخورداری از فناوری صلحآمیز هستهای اطمینان دهد و عدم دستیابی به سلاح هستهای را تضمین کند. چنین سلاحهایی هیچ جایگاهی در محاسبات امنیتی ما ندارند و ما هرگز در پی دستیابی به آنها نبودهایم.
وزیر امور خارجه صبح روز چهارشنبه ۸ بهمن ماه و در حاشیه حیاط دولت هم درباره همزمانی صحبت از مذاکره و شکل گیری آرایش نظامی پیرامون ایران توسط آمریکا، گفت که در عرصه بینالملل اینها همیشه با هم بودهاند؛ یعنی هم تهدید و هم دیپلماسی. بحث نظامی و دیپلماسی همیشه مطرح بوده و دنبال میشده و هر کدام مسیر خودش را دارد. موضع ما هم دقیقاً همین است که اعمال دیپلماسی از طریق تهدید نظامی نمیتواند نتیجهبخش و مفید باشد. اگر میخواهند مذاکره شکل بگیرد، حتماً باید تهدید، زیادهخواهی و طرح موضوعات غیرمنطقی را کنار بگذارند.
منطقه و دعوت به دیپلماسی
احتمال درگیری نظامی ایران و آمریکا، به یکی از مهمترین نگرانیهای کشورهای منطقه، از امیرنشینان خلیجفارس تا مصر و ترکیه، تبدیل شده و نشانه مشهود آن هم تعدد تماسها در ۴۸ ساعت گذشته میان مقامهای این کشورها با مقامهای جمهوری اسلامی ایران از یک سو و مقامهای آمریکایی و اروپایی و حتی چینی و روسی از سوی دیگر است.
«مسعود پزشکیان» رئیسجمهور ایران و «محمد بن سلمان» ولیعهد عربستان سعودی در حالی شامگاه سهشنبه ۷ بهمن ماه در تماسی تلفنی به بررسی تازهترین تحولات منطقه پرداختند که رسانههای غربی اعلام عدم مشارکت ریاض در هرگونه حمله به تهران را یکی از مهمترین دلایل محدودیت دونالد ترامپ در حمله به ایران اعلام کردهاند. در این تماس تلفنی بنسلمان با تاکید بر اینکه کشورش هرگونه تعدی، تهدید و ایجاد تنش علیه جمهوری اسلامی ایران را قابلپذیرش نمیداند، آمادگی عربستان سعودی را برای هرگونه تشریک مساعی با ایران و دیگر کشورهای منطقه به منظور استقرار صلح و امنیت پایدار اعلام کرد.
روز چهارشنبه «فیص بنفرحان» وزیر امور خارجه عربستان با وزیر امور خارجه ایران، «محمد بن عبدالرحمن آل ثانی» نخستوزیر قطر با «علی لاریجانی» دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران و «بدر عبدالعاطی» وزیر امور خارجه مصر با عباس عراقچی و نیز استیو ویتکاف،فرستاده ویژه ایالات متحده به منطقه غرب آسیا گفتوگو کردند. در تماس آخر عبدالعاطی بر لزوم تشدید تلاشها برای کاهش تنشها و تلاش برای دستیابی به آرامش، به منظور جلوگیری از ورود منطقه به چرخههای جدید بیثباتی، تاکید کرد.
وی همچنین بر اهمیت ایجاد محیطی مساعد برای اولویت دادن به راهحلهای دیپلماتیک و دستیابی به توافق سیاسی پایدار که از امنیت و ثبات منطقهای حمایت میکند، تاکید کرد. اهمیت پایبندی به کانالهای دیپلماتیک و ایجاد شرایط لازم برای از سرگیری گفتوگو بین آمریکا و ایران، با هدف دستیابی به توافق جامع در مورد مسئله هستهای که منافع همه طرفها را در نظر میگیرد و به حمایت از امنیت و ثبات در سطح منطقهای و بینالمللی کمک میکند، از دیگر موارد مورد تاکید عبدالعاطی بود.
تهران آماده مذاکره مجدد است
تکاپوی عراق، ترکیه و مصر به منظور بازگشت مسیر تحولات به سمت عقلانیت، قابل توجه و تامل است. «هاکان فیدان» وزیر امور خارجه ترکیه در روزهای گذشته ضمن برقراری تماسهای متعدد با مقامات کشورهای مختلف؛ تلاش کرده است، با ارائه پیشنهادهایی مشخص، آمریکا را متقاعد به برگزاری مذاکره به معنای واقعی آن کند.
هاکان فیدان در جریان گفتوگو با شبکه خبری الجزیره، گفته است که تهران آماده مذاکره مجدد است و به واشنگتن توصیه میکند که مسائل خود را با ایران گام به گام حل کند. اشتباه است، حمله به ایران اشتباه است. شروع دوباره جنگ اشتباه است. ایران آماده مذاکره دوباره بر سر پرونده هستهای است و من همیشه به آمریکاییها توصیه میکنم که مسائلشان را با ایران گام به گام حل کنند. با یک پرونده شروع کنید و آن را ببندید و بعدی را شروع کنید و همینطور ادامه دهید.
عراقچی به آنکارا سفر میکند
همزمان با تشدید تحرکهای دیپلماتیک آنکارا، روزنامه حریت ترکیه در تیتر یک شماره امروز خود با اشاره به گفتگوی تلفنی اخیر روسای جمهور روسیه و آورده است: رئیسجمهور آمریکا با دیداری سهجانبه با حضور نمایندگان ایران، آمریکا و ترکیه در آنکارا موافقت کرده است.
روزنامه حریت با تیتر «بیایید دیدار کنیم» به گفتگوی تلفنی اردوغان و ترامپ پرداخته و گزارشی از پیشنهاد رئیسجمهور ترکیه برای دیداری با حضور کارشناسان نظامی و امنیتی 3 طرف در آنکارا نوشته است. اردوغان اعلام کرده آمادگی میزبانی از دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان را دارد و طبق گزارش حریت، سید عباس عراقچی وزیر خارجه ایران طی روزهای آینده به آنکارا سفر میکند.
تاکنون پاسخی از سوی آمریکا دریافت نشده
«فواد حسین» وزیر خارجه عراق هم در این زمینه تصریح کرده است: مشکل اصلی در حال حاضر نبود ارتباط مستقیم است. تصور میکنم بعید نیست ایران تمایل به مذاکره داشته باشد، با این شرط که گفتوگوها بدون پیششرط انجام شود.
وزیر خارجه عراق در تشریح شروط آمریکا گفت: در هر مرحله، واشنگتن شروط متفاوتی داشته است؛ ابتدا موضوع سلاح هستهای و سپس غنیسازی اورانیوم و میزان آن مطرح بود. درست است که ایران همچنان اورانیوم در اختیار دارد، اما ایرانیها آمادگی خود را برای حل این پرونده و گفت وگو درباره آن اعلام کردهاند با این حال تاکنون پاسخی از سوی آمریکا دریافت نشده است.
هشدار روسیه و چین درباره ماجراجویی نظامی در غرب آسیا
در کنار کشورهای بزرگ منطقه قدرتهای جهانی هم درباره ماجراجوییهای جدید آمریکا هشدار دادهاند.
«فو کونگ» سفیر و نماینده چین در سازمان ملل متحد همزمان با تهدیدات دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا برای اقدام نظامی احتمالی علیه ایران، نسبت به هرگونه ماجراجویی نظامی در غرب آسیا هشدار داد.
«میخائیل اولیانوف» نماینده دائم روسیه در سازمانهای بینالمللی در وین، گفت که ما همیشه آمادهایم در صورت درخواست هر دو طرف، خدمات میانجیگری ارائه دهیم، اما این اتفاق هنوز نیفتاده است. البته واشنگتن و تهران ابتدا باید بین خود مذاکره کنند، اما به نظر میرسد عدم پیشرفت در مسیر دوجانبه تا حد زیادی به دلیل رویکردهای مذاکرهای بسیار سختگیرانه آمریکا است که بیشتر شبیه اولتیماتوم است.
منطقه علیه تهدید نظامی و درگیری است
با مرور تمام رویدادهای ساعتها و روزهای اخیر به نظر میرسد به تاکید و توصیف وزیر امور خارجه، منطقه نیز علیه تهدید نظامی و درگیری است و این موضع در کشورهای بزرگی منطقه پررنگتر از دیگر سرزمینها اعلام میشود.
از سوی دیگر ترامپ به سبب همین متغیرها و نیز توان دفاعی ایران، ریسکی بزرگ در هرگونه تجاوز نظامی علیه کشور را میپذیرد که هرگونه شکست در این اقدام به نوعی آینده سیاسی او و بسیاری از دولتهای منطقه را در معرض آسیبهای جدی قرار میدهد.
درک این موضوع که میان ایران و ونزوئلا از بسیاری از جهات تفاوتهای ماهوی دارند؛ چیزی که در توییتها و اظهارات رئیسجمهور آمریکا چندان مورد توجه قرار نگرفته است، بسیار مهم و تاثیرگذار بر هر تصمیمی است.
به تاکید جمهوری اسلامی ایران، تهران آماده مذاکره است اما نه با زبان تهدید و شروطی از پیش تعیین شده؛ مذاکراتی که به تاکید عراقچی باید از موضع برابر، محترمانه و بر مبنای منافع متقابل باشد. تنها در سایه چنین گفتوگویی است که امنیت منطقه تامین خواهد شد. از این نقطه زمانی به بعد، توپ در زمین ایالات متحده است تا یا به دیپلماسی فرصت دهد یا جرقه آتشی را بزند که تمام منطقه را درگیر خواهد کرد.
نظر شما