آشنایی با هنر ارغوان‌بافی

همشهری‌آنلاین: در نقاط مختلف ایران بنا بر طبیعت هر منطقه، از الیاف‌طبیعی آن برای بافت محصولات سبدی استفاده می‌شود. در کرمانشاه از شاخه‌های ارغوان و در این اواخر از شاخه‌های بیدمشک استفاده می‌کنند. به همین علت به آن ارغوان بافی می‌گویند. الیاف ارغوان را در آب خیس می‌کنند تا خاصیت ارتجاعی پیدا کند و سپس اقدام به بافت تولیدات مختلف می‌کنند.   

مردان کُرد با صبر و حوصله ترکه‌های چوب را در دستان زحمت‌کش و هنرمندنشان به انعطاف و نرمش در می‌آوردند، تا از دست‌بافته‌های چوبی خود سبدی برای انداختن به آب و ماهیگیری بسازند و یا توشه‌ای از انار و انجیر را جابه جا کنند یا سنگ و کلوخ بنای خانه‌ای را بر پشت احشامشان سوار و جابه‌جا کنند، مجمه‌ای برای دستفروش کوچه‌های شهر بسازند یا هنرشان یک طبق جهیزیه عروسی شود و یا دم‌کُنی کدبانوی خانه باشد.  

تولیدات ارغوان بافی، استحکام زیادی دارد و بافت آن نسبت به دیگر محصولات حصیری از قدمت بیشتری برخوردار است و قبل از رواج پلاستیک، کاربرد و مصارف فراوانی داشته است.  

شست و شوی آن با آب و شوینده‌های معمولی امکان‌پذیر است و صدمه‌ای به آن وارد نمی‌کند، اما رطوبت مداوم ممکن است از دوام آن بکاهد ضمن این که آتش باعث سوختن و از بین رفتن آن می‌شود.  

ارغوان نام درختچه‌ای است که بیشتر از ۱۲ متر قد نمی‌کشد. به راحتی با ناملایمات آب و هوایی می‌سازد و گرما و خشکی را تحمل می‌کند بی‌آن‌که خم بر ابرو بیاورد و ذره‌ای از زیبایی‌هایش کم کند.  

شاخه‌های ارغوان بسیار نرم و منعطف هستند و با نام ترکه خوانده می‌شوند.

شاید ارغوان‌بافی نوعی سبدبافی به نظر برسد اما حاصل دست ارغوان‌بافان بسیار مستحکم‌تر از انواع سبد است.  

بافندگان داسی به دست می‌گیرند و به سوی درختان ارغوان می‌روند. زمان این‌کار هنگامی است که درخت جوان است و شاخه‌هایش تازک و منعطف و مناسب‌کار. هر چه دیرتر به سراغ درختان بروند شاخه‌های ضخیم‌تری نصبیبشان می‌شود و کار برایشان سخت‌تر است. گاهی نیز به سراغ شاخه‌های بیدمشک می‌روند و از آنها استفاده می‌کنند.  

اواسط بهار تا اواخر پاییز باید به سراغ درختان رفت و با مهارت خاصی ترکه‌ها را جمع کرد. اگر اشتباهی در کار باشد تا سال بعد زخمی که با داس بر بدن درخت می‌افتد، آن را خشک می‌کند.  

ترکه‌ها را در آب خیس می‌کنند و در محیط نمدار قرار می‌دهند تا انعطاف آنها بیشتر شود. بافته‌های ارغوان‌بافی بیشتر به شکل بیضی و دایره هستند و به همین علت مقطع‌کار هنرمند با در هم تنیدن ترکه‌ها به همین شکل بافته می‌شود. هنرمند ترکه را لای انگشتان پا قرار می‌دهد تا تسلط خود را حفظ کند و با کم و زیاد کردن رج‌ها، حاصل کارش را ریزبافت یا درشت بافت می‌نماید.  

با جوشاندن ترکه‌ها در دیگ رنگ آنها را نازک و رنگی می‌کنند و بر حاصل دستشان نقش و نگاری سرشار از ظرافت و رنگ می‌اندازند.