پنجشنبه ۲۳ آذر ۱۳۹۶ - ۰۱:۰۱

نصرالله حدادی -تهران‌شناس: معماری «درون‌گرای» عصر زندیه- و قبل از آن- و اوایل دوران قاجار، این اجازه را به صاحب آن نمی‌داد تا پنجره به شارع‌عام و محل رفت‌و‌آمد مردم داشته باشند و ورودی بسیاری از خانه‌ها، با هشتی یا «نیم‌هشتی» در ابتدای آن شکل می‌گرفت، تا چشم نامحرم به داخل خانه نیفتد.

نصرالله حدادی

 نمونه تاريخي آن را مي‌توانيم در عمارت «سرهنگ ايرج» در محله پامنار شاهد باشيم. هشتي، هشت‌ضلعي‌اي بود كه يك خروجي به‌سمت كوچه و شارع عام داشت و به‌گونه‌اي تعبيه و ساخته مي‌شد كه روبه‌روي در اصلي خروجي خانه نباشد و چه‌بسا از ديگر اضلاعش به ديگر قسمت‌هاي خانه، اعم از بيروني، حياط و يا «سرطويله» توان دستيابي وجود داشت و چنانچه ورودي خانه داراي هشتي نبود،

در اصلي خانه، با فرورفتگي بيش از يك متر و دارابودن طاقي، به كوچه وصل مي‌شد و آمد و شد كالسكه و درشكه و دواب و چهارپا كه وسيله نقليه و انتقال اهالي خانه را عهده‌دار بودند، از در ديگري صورت مي‌گرفت. بهترين نمونه آن، عمارت عبدالوهاب‌خان پدر آصف‌الدوله، در كوچه شهيد مدرس و در نزديكي محله قديمي «باغ پسته بك» در كوچه ميرزا محمود وزير، است و شاهكار نهفته در اين ساختمان، حمام ميان عمارت است كه با يك هشتي كاملا پوشيده شده،

از عمارت اصلي جدا شده و تماما از ديد اهالي خانه به دور بوده و در عمارت سرهنگ ايرج- كه فيلم مهمان مامان، نوشته هوشنگ مرادي‌كرماني در آن فيلمبرداري شده است- با دالان‌هاي مسقف و طولاني، به هشتي روبه‌ كوچه، وصل مي‌شوند، تا به هيچ وجه امكان نگاه انداختن از كوچه و محل رفت‌وآمد عامه به داخل خانه ميسر نباشد. در نمونه ديگري از معماري درون‌گراي ما، كه در روزگار احمدشاه باب شد،

ساختن بيروني بردرگاه ورودي خانه‌ها بود و در اين محل «مرد‌خانه» با مهمانان خود نشست و برخاست داشت و اغلب با يك دررو به حياط، امكان تردد به اندروني وجود داشت و از مهمانان پذيرايي مي‌شد و اهالي خانه، ميوه، شيريني و ديگر وسايل پذيرايي را به بيروني منتقل مي‌كردند، بدون آنكه واردين به بيروني، آنها را مشاهده كنند و 2حالت كاملا مستور ديگر نيز وجود داشت: اول اتاق گوشواره و دوم، عمارتي شبيه عمارت اصلي، در ابعادي كوچك‌تر،

با در ورودي جدا و مستقل. بهترين نمونه اتاق‌هاي گوشواره را مي‌توانيم در عمارت تاريخي محله هفت‌تن مشاهده كنيم كه در كنار تالار طنبي [كلمه‌اي آذري، به‌معناي پركار، مشتمل بر آيينه‌كاري، منبت‌كاري، كاشيكاري و...] دو اتاق زاويه‌دار وجود دارد و «نحل درگاه» به بلندي 30 سانتي‌متر، اجازه ورود مستخدمين را نمي‌داد تا پا در طنبي گذارده و چشم در چشم مهمانان بيندازند و در اين قسمت نيز معماري، به رغم برون‌گرا بودن، داراي حجب و حياست و اهالي خانه به‌راحتي در داخل حياط، آمدوشد داشتند و از آنجا كه خانه همجوار، اشرافي برآن نداشت، زندگي در آن راحت بود.

کد خبر 392516

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.

دیدگاه خوانندگان

آخرین خبرهای بازار