مهرنوش سلماسی: جشنواره بین‏المللی فیلم فجر به‌عنوان یکی از مهم‌ترین رویدادهای داخلی کشور، سال‏هاست توجه مشتاقان سینما را به خود معطوف کرده است؛ فضایی که می‏تواند با ایجاد رقابت میان سینماگران، فرصت مناسبی برای محک‌زدن آثار سینمایی باشد.

محمدخزاعی - دبیرجشنواره فیلم فجر

اما آنچه در کنار فیلم‏های ارزشمند می‏تواند بر رونق جشنواره بیفزاید، مدیریت صحیح و ایجاد شرایط مطلوب در طول برگزاری مراسم برای دوستداران سینماست.

در دوره‏های گذشته، دبیران اجرایی با نگرش‏های متفاوت به این رخداد سینمایی، سعی بر آن داشتند که اوضاع حاکم بر جشنواره را سامان بخشند و بتوانند با برنامه‏ریزی‌های گوناگون شرایط را بر وفق مراد سینماگران و مخاطبان پیش ببرند اما در این میان عملکرد برخی از آنان چندان رضایت‌بخش نبود.

امسال محمد خزاعی به‌عنوان دبیر غیردولتی جشنواره، نظم و بهبود وضعیت نابسامان سال‏های اخیر را به دست‌اندرکاران و علاقه‌مندان هنر هفتم وعده کرده که تا این لحظه نیز به آن پایبند مانده است. وفاداری خزاعی به وعده‏هایش در آستانه برگزاری سی‌امین جشنواره بین‏ المللی فیلم فجر بهانه‌ای شد برای گفت‌وگو با او که در ادامه می‏خوانید.

  • امسال حدود 90 فیلم، فرم حضور در جشنواره را پر کردند که اکثر آنها در بخش‌های مختلف پذیرفته شده‏اند؛ آن قدر که می‌شود گفت جشنواره مانند سال‏های60 تا 70 آینه تمام‌نمای سینمای ایران است. این سیاست درهای باز جشنواره با چه هدفی اتخاذ شده است؟

این اتفاق اصلا سیاست نبوده و در باز و بسته‏ای وجود ندارد. جشنواره فیلم فجر یک جشن ملی است و همه فیلمسازان با تنوع آثارشان باید در آن حضور داشته باشند، اما با این حال ظرفیت‏ و گنجایش بخش‌های مختلف نیز مدنظر قرار گرفته است. امسال تعداد آثار در بخش فیلم اول زیاد بود که همین مزید برعلت افزایش آمار شده است. همچنین از 90 فیلمی که فرم پر کرده‌اند، حدود 64 الی 67 فیلم در بخش‌های مختلف حاضرند که این امر نشانگر ریزش است. در طول برگزاری جشنواره خصوصا طی 10سال اخیر هم فیلم‏ها با محتوای متفاوت تا جایی که امکانپذیر بوده در بخش‌های مختلف نمایش داده می‏شدند. در بعضی جوامع که سیاستمداران اصلی به امور فرهنگی توجه خاص دارند، کارنامه سینمایی کشورشان را ارزیابی می‏کنند و براساس آن به نقاط ضعف و قوت خود و شرایط حاکم بر جامعه‌شان پی می‏برند و طبق آن برنامه‏ریزی‌هایی برای جبران نقصان انجام می‏دهند. درعین‌حال سینماگران می‏توانند با نقد اجتماعی فضایی ترسیم ‏کنند که به دور از هر سیاه‌نمایی و نقد مغرضانه به جریان جامعه کمک کنند. در حقیقت جشنواره بین‌المللی فیلم فجر کارنامه سالانه سینمای ماست؛ پس ما باید تنوع آثار را در آن ببینیم.

  • 32 فیلم در بخش مسابقه سینمای ایران زیاد نیست؟ آیا همه فیلم‏ها کیفیت قابل توجهی دارند که توانستند در این بخش حاضر شوند؟

در این زمینه تیم کارشناسی است که فیلم‏ها را ارزیابی و انتخاب می‌کند. در رابطه با اینکه فیلم‏های حاضر در این بخش تا چه اندازه استاندارد و خوب هستند باید گفت تقریبا شاخص‌ترین‌های 90 فیلمی بودند که فرم شرکت در جشنواره را پر کردند. سعی کردیم به فیلم‏ها سطحی نگاه نکنیم، طبیعتا براساس کارشناسی‏های هیأت انتخاب، این فیلم‏ها توانایی حضور در بخش مسابقه را داشته‌اند. ساختار، محتوا و عوامل دیگر مد نظر این هیأت بوده که در مجموع هر فیلم طبق جایگاه و معدل ایده‌آلی که دریافت کرده توانسته در بخش‌های مختلف شرکت کند. همچنین عدم شرکت برخی از فیلم‏ها در بخش مسابقه به معنی بی‌کیفیتی و ضعیف بودنشان نیست چرا که ممکن است ظرفیت بخش مسابقه، اجازه چنین کاری را نداده باشد.

  • فیلم‏های امسال توانایی جبران غیبت بزرگان سینمای کشورمان را دارند؟ این ترکیب می‏تواند خلأ حضور کارگردانان شاخص را جبران کند؟

این فکر کلیشه‏ای‌شده هرساله رسانه‏‏هاست. هر سال حضور و عدم حضور عده‏ای از فیلمسازان در جشنواره مطرح می‌شود؛ گاهی نبود نسل جوان و گاهی هم شاخصان؛ و رسانه‏ها هم به‌دنبال چرایی نبود فیلمسازان مختلف هستند. روند فیلمسازی بدین شکل است که کارگردانان شاخص هر سال حضور ندارند چرا که خلق اثر برای کسانی که اهل اندیشه‏اند مانند چرخه تولید و اقتصاد نیست. از زمانی که ایده به ذهنشان خطور کند تا زمان اجرایی شدنش معمولا مدت طولانی سپری می‌شود. به‌نظرم جشنواره فیلم فجر امسال جشنواره‌ای‏ غنی است چراکه آثار دیگر بزرگان را داریم؛ طیف‏ها و نگرش‏های متفاوتی در جشنواره حضور دارند. بهترین تحلیل این است که بگوییم امسال رنگین‌کمان سلایق، افکار و موضوعات متفاوت را در جشنواره شاهدیم. عدم شرکت فیلمسازان شاخصی که هر چند سال اثری تولید می‏کنند نمی‌تواند باعث بی‌رونقی جشنواره شود.

  • امسال هیأت انتخاب فیلم‏ها را بازبینی می‏کرد و اگر فیلمی موفق به دریافت پروانه موقت یا دائم می‏شد می‏توانست به جشنواره راه یابد. برخی اعتقاد دارند اگر نسخه جشنواره با اکران عمومی تفاوت نداشته باشد از جذابیت جشنواره کاسته می‌شود. در این باره چه نظری دارید؟

ما به‌دنبال ایجاد فضای تبلیغاتی نبودیم و سعی‌مان فقط احترام به خانواده سینما و همکارانمان بود، به‌طوری که با اطمینان خاطر وارد جشنواره شوند، فیلم‏ها را ببینند و حتی برای اکران عمومی آثار خودشان برنامه‏ریزی داشته باشند. سینما به اندازه کافی مشکلات خود را دارد و ما نباید با ایجاد مشغله‏های اضافی به آن دامن بزنیم. فکر می‏کنم باید به هر شکل تلاش کرد تا مشکلات فیلمسازان کمتر شود. در این زمینه معتقدم فقط باید به امنیت خاطر خانواده سینما اندیشید تا جذابیت جشنواره.

  • در این دوره از جشنواره بازار اصلاحیه داغ بود. دلیل خاصی برای این حساسیت‏ها وجود داشت؟ چراکه در سال‏های گذشته ممیزی در جشنواره مهربان‌تر از اکران بود.

امسال باز هم نسبت به سال‏های گذشته این امر کمتر اتفاق افتاده. تفاوتی که جشنواره امسال با سال‏های گذشته دارد این است که در مراسم پیش‌رو، نسخه اکران عمومی نشان داده می‌شود. در سال گذشته اگر فیلمی پروانه نمایش موقت می‏گرفت و در جشنواره حاضر می‏شد برای اکران عمومی باز‌هم دچار جرح و تعدیل می‏شد. اما امسال کار فیلمسازان راحت‌تر شده است و دوباره‌کاری وجود نخواهد داشت. اصلاحات و ممیزی‏ها همیشه وجود دارند و کمکی هستند برای برطرف کردن اشتباهات سهوی فیلمسازان. خوشبختانه معاونت سینمایی تلاش کرده تا خیلی از فیلم‏های توقیفی را آزاد کند و شرایطی فراهم سازد که فیلم‏ها کمتر دچار جرح و تعدیل شوند.

در واقع ایجاد همین فضای باز برای آنها هم مشکلاتی را ایجاد کرده و مورد اعتراض دستگاه‏های مختلف قرار گرفته است. مهم این است که به بهانه ممیزی و اصلاحات، فیلم‏های ارزشمند توقیف نشوند. اگر قرار است اصلاحاتی صورت گیرد و اگر می‏خواهیم به اصول‌مان پایبند باشیم به این معنی نیست که باید به فیلم‏های سطحی اجازه تولید داده شود تا بتوانند با کیفیت نازل وارد بازار شوند و برعکس به فیلم‏های ارزشمندی که می‏توانند مخاطب را به اندیشیدن وا دارند اجازه داده نشود. در مجموع جریان ممیزی نباید باعث شود که فیلم‏های ارزشمند ساخته نشوند.

  • فیلم خودتان هم به‌عنوان دبیر جشنواره با ممیزی و اصلاحات مواجه شد؟

«قلاده‏های طلا» با توجه به اینکه فیلمی با مضمون سیاسی است، طبیعی بود که با وجود فراز‌و‌نشیب‏ های موجود در آن، یکسری از نهادها و دستگاه‏هایی که این موارد را رصد و نظارت می‏‏کنند نسبت به آن حساس و خواهان بازبینی آن شوند. در این فیلم مواردی برای اصلاح وجود داشت که این موارد اصلاح و مشکل فیلم هم حل شد. قلاده‌های طلا توقیف نشده بود، چراکه توقیف معنی متفاوتی از ممیزی و اصلاحیه دارد؛ توقیف یعنی اینکه فیلم هیچ حرکتی نخواهد داشت، اما زمانی هست که به فیلم اصلاحات می‏خورد که در این صورت یا تهیه‌کننده آنها را می‏پذیرد و اصلاحات را اعمال می‌کند که به نوعی با تعامل مشکل را مرتفع می‏سازد و یا به‌طور کل نمی‌پذیرد و تا زمانی که موارد اصلاحی را اجرا نکند، فیلمش به آرشیو سپرده می‌شود. سازمان‏هایی که به بعضی از موارد حساسیت دارند، طبیعتا حرکت‌شان بجا و صحیح است، اما نباید به این معنا باشد که فیلمی کامل کنار گذاشته شود و به آن اجازه اکران داده نشود. به‌نظرم تا جایی که به فیلم و هدف اصلی و موضوع آن لطمه وارد نشود، باید تعامل کرد.

  • بهتر نیست بعد از سه‌دهه از برگزاری جشنواره بین‌المللی فیلم فجر ترکیب هیأت انتخاب کاملا سینمایی شود؟

در ایران اگر دبیر جشنواره بخواهد طبق تصمیمات خود پیش برود ممکن است ظرف 2روز از دبیری کنار گذاشته شود و این روند مناسبی نیست. اما امسال از معدود سال‏هایی بود که هیأت انتخاب جشنواره دارای ترکیب سینمایی بود و می‏توانم بگویم که به قولم عمل کرده‌ام، به‌طوری که برای نخستین بار 2مدیر فرهنگی در کنار 7 سینماگر، فیلم‏ها را انتخاب ‏کردند. همچنین در دوره‏های گذشته 3 مدیر در هیأت انتخاب بخش بین‏الملل بودند، اما امسال 5 سینماگر فیلم‏ها را انتخاب کردند. اگر در سی‌امین جشنواره فیلم فجر شاهد فیلم‏های متفاوتی باشیم طبیعتا نتیجه همین تفاوت‏هاست. وجه تمایز این دوره با گذشته این است که تعداد مدیران دولتی کاهش و حضور سینماگران افزایش پیدا کرده است.

  • استقلال دبیر جشنواره تا چه اندازه موضوعیت دارد؟ در این مدت که به‌عنوان دبیر جشنواره فعالیت کردید موردی پیش نیامده که احساس کنید استقلال‌تان زیرسؤال رفته؟

به‌دلیل اینکه جشنواره بین‌المللی فیلم فجر یک جشن ملی است، طبیعتا باید تابع یکسری شرایط بود. این‌طور نیست که عملی به‌طور مستقل انجام شود زیرا نظارت همیشه در همه نهادها و جوامع وجود دارد. از آنجا که این جشنواره متفاوت از دیگر رویدادهای فرهنگی است و همه‏ مردم در هر جایگاه و سنی پیگیرش هستند، قطعا حساسیت نسبت به این رویداد بسیار زیاد است. تصمیم‌گیری‏ها به نوعی نشان‌دهنده استقلال همراه با مشاوره است. مواردی برای مشورت و استاندارد سازی وجود دارد که باید رعایت شوند. این جشنواره تابع سیاست‏های وزارت ارشاد است و در مقابل آن نیز باید پاسخگو باشد. به‌رغم همه اینها معتقدم جشنواره می‏تواند توسط ستاد جشنواره یعنی سیستم دبیر و همراهانش دست به انتخاب بزند و مراسم را برگزار کند؛ همانطور که در تمام دنیا و بر اساس همین استاندارد عمل می‌شود.

  • به‌نظر می‏رسد انتخاب شما به‌عنوان دبیر جشنواره می‏تواند نوعی تعامل میان خانه سینما و معاونت سینمایی برقرار کند. در حال حاضر انحلال خانه سینما از سوی وزارت ارشاد، چقدر می‏تواند بر فضای جشنواره تأثیر داشته باشد؟

اعلامیه‏های مختلف صنوف بیانگر این بود که با تمام رویدادها و اتفاقات، در جشنواره حضور خواهند داشت و این یعنی اینکه هنرمندان ما به این شناخت و درک رسیده‏اند که مسائل خود را وارد جشن نکنند. جشنواره فجر را جشنواره نظام می‏دانند و چون به نظام معتقدند در جریان فیلمسازی قرار می‏گیرند. اختلافات باید در جای دیگر و شرایطی مناسب مورد بررسی قرار گیرد و قطعا برطرف هم خواهد شد. به‌نظرم بهتر است ظرفیت‌مان را افزایش دهیم تا بتوانیم با اندیشه‏های متفاوت کار کنیم. خوب است که تحمل مخالفت‏ها را داشته باشیم و این چنین نباشد که با موافقت‏ها خوشحال شویم و با مخالفت‏ها ناراحت. باید به یک تعادل برسیم. درهای جشنواره فیلم فجر روی همه‏ عوامل سینما باز است و زیبایی برگزاری جشنواره هم به حضور و مشارکت سینمایی‏هاست؛ قطعا جشنواره بدون آنان مفهومی نخواهد داشت. اگر من با صنوف مذاکره کردم و خواهان همکاری و حضورشان شدم نمی‌تواند مغایرتی با تفکر خودم داشته باشد و اصلا این چنین نبود که به من ماموریتی واگذار شود. درواقع اینها مجموعه رفتارهایی بود که احساس می‏شد باید صورت گیرد.

جشنواره دارای دو بال است؛ یکی تیم اجرایی و دیگری خانواده سینما و این مراسم زمانی می‏تواند به موفقیت برسد که از هر دو بال بهره ببرد. این جشن به ایام دهه فجر پیوند خورده، پس باید در آن شادی و سرور برقرار باشد تا بتواند با ایجاد فضای فرحبخش، یادآور ایام خوش انقلاب باشد. امیدوارم این ایام بستری باشد برای حضور سینماگران. اگر هم کسی حاضر نشود، حتما خودش به دلایلی رسیده و حتی ممکن است برخی به دلایل و مشکلات شخصی توان حضور پیدا نکنند. در هر حال تفکرات این عزیزان قابل احترام است و جشنواره تا آخرین لحظه پذیرای مشارکت و نظرات هنرمندان خواهد بود.

کد خبر 158893

برچسب‌ها

دیدگاه خوانندگان

آخرین خبرهای بازار