چندی پیش سیمان سفید و خاک‌سنگ روی کتیبه‌ای که شجره‌نامه خاندان والیان پشتکوه و بخشی از اقدامات غلامرضاخان والی در ایلام را روایت می‌کند، پاشیده شد. این سنگ‌نوشته‌ بیش از صد ساله در دل طبیعت ایلام قرار دارد و حالا مرمتگران ۳ روز است که برای نجات نوشته‌های برجسته نستعلیق آن دست به کار شده‌اند.

کتیبه تخت خان ایلام

همشهری آنلاین- راحله عبدالحسینی: تاکنون حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد لایه‌های آسیب‌رسان از سطح آن برداشته شده است.

سیمان‌ شویی از شناسنامه تاریخی ایلام | چه بلایی بر سر کتیبه ۱۲۰ ساله آمد؟
آثار تعرض به تخت خان ایلام

اجرای عملیات مرمت کتیبه تخت‌خان

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی ایلام در گفت‌وگو با همشهری آنلاین درباره آخرین وضعیت کتیبه تخت‌خان اظهار کرد: عملیات مرمت این اثر از ۳ روز پیش آغاز شده است و همکاران در حال انجام عملیات نجات‌بخشی این اثر هستند.

سیمان‌ شویی از شناسنامه تاریخی ایلام | چه بلایی بر سر کتیبه ۱۲۰ ساله آمد؟

فرزاد شریفی درباره نوع موادی که روی کتیبه ریخته شده ‌است، گفت: بررسی‌ها نشان می‌دهد سیمان سفید و خاک‌سنگ از سوی عاملان تخریب روی کتیبه ریخته شده ‌است. خوشبختانه با توجه به استفاده از نظر متخصصان و نظارتی که میراث فرهنگی بر عملیات دارد، مشکل خاصی ایجاد نشده است و کتیبه به وضعیت اولیه باز خواهد گشت.

سیمان‌ شویی از شناسنامه تاریخی ایلام | چه بلایی بر سر کتیبه ۱۲۰ ساله آمد؟
فرزاد شریفی

انگیزه تعرض به کتیبه عهد قاجار

شریفی درباره انگیزه عاملان تعرض به کتیبه تخت‌خان و اینکه این اقدام چه منفعتی برای آنها داشته است، گفت: هدف عاملان این اقدام برای ما هم مشخص نیست. واقعیت این است که این کار هیچ سود مادی ندارد و غیر از پدیده وندالیسم و تخریب میراث فرهنگی کشور علت دیگری به نظر نمی‌رسد، اما دستگیری افراد خاطی و تعرضان به این کتیبه از طریق مراجع قضایی در حال پیگیری است. او در پاسخ به پرسشی درباره برنامه حفاظت بلندمدت از این اثر پس از پایان مرمت نیز گفت: امیدواریم با نظر متخصصان بتوانیم حفاظت بهتر و مطلوب‌تری از این اثر انجام دهیم.

سیمان‌ شویی از شناسنامه تاریخی ایلام | چه بلایی بر سر کتیبه ۱۲۰ ساله آمد؟

پاک‌سازی لایه‌های سیمانی بدون آسیب به نوشته‌ها

یکی از مرمتگران حاضر در عملیات حفاظت و مرمت کتیبه تخت‌خان نیز درباره روند کار به همشهری آنلاین گفت: کار با ابزارهای دستی در حال انجام است و خوشبختانه مواد استفاده‌شده آسیب آنچنانی به کتیبه وارد نکرده‌اند. موادی که روی اثر ریخته شده، سیمانی بوده و تاکنون توانسته‌ایم حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد از این لایه‌ها را برداریم.
علی سنایی‌نژاد با اشاره به برجسته‌بودن نوشته‌های کتیبه افزود: نوشته‌ها به خط نستعلیق و به‌صورت برجسته حک شدند. به همین دلیل، برداشتن لایه‌هایی که روی نوشته‌ها قرار گرفته، کار حساسی است و تیم مرمت با دقت در حال کار است.

سیمان‌ شویی از شناسنامه تاریخی ایلام | چه بلایی بر سر کتیبه ۱۲۰ ساله آمد؟

بازتابی از غنای فرهنگی و هنری ایلام

عباس رهبری در مقاله‌ای با عنوان «سنگ نوشته تخت خان، نمادی از تاریخ و فرهنگ ایلام در دوره قاجار» در مورد این کتیبه آورده است: تخت خان حاوی اطلاعات ارزشمندی درباره شجره‌نامه والیان پشتکوه، خدمات عمرانی گسترده غلامرضاخان و اوضاع سیاسی-اجتماعی منطقه‌است و به عنوان منبعی دست اول، مکمل سایر منابع تاریخی است. خط به کاررفته در آن ضمن برخورداری از ظرافت و زیبایی هنری نمایانگر مهارت کاتبان و حجاران در حکاکی آن است. کتیبه مذکور با برجسته ساختن اقدامات و نسب والی در معرفی شخصیت، تثبیت جایگاه و مشروعیت او نقشی محوری ایفا می‌کند. سنگ نوشته تخت‌خان با تلفیق محتوای غنی تاریخی و ویژگی‌های هنری برجسته نه تنها سندی مهم از تاریخ و تمدن ایلام در دوره قاجار است؛ بلکه به عنوان یک اثر ملی، نقش مهمی در معرفی فرهنگ این منطقه به جهانیان ایفا می‌کند. این کتیبه با وجود داشتن برخی کاستی‌های نگارشی، گواهی بر غنای فرهنگی و هنری ایلام و شایسته حفاظت و معرفی بیشتر است.

بخشی از متن سنگ‌نوشته تخت‌خان

«هو الله تعالی ...تاریخ ولادت لرستان فیلی حسب الفرمایش جناب امیر الامراء العظام غلامرضا خان والی فتح السلطنه امیر تومان در این سنگ ثبت نمود ... اول والی‌ها، حسین خان بن منصور العلوی عباسی که در زمان سلطنت شاه عباس صفوی ماضی ملقب به لقب والیگری کل لرستان شده، مقبره‌ی والی مرحوم درب امامزاده واجب التعظیم «شاهنشاه» است ... بعد امر به ساختن قلعه حسین‌آباد که مشهور به ده بالاست نمود و قلعه و حمام و باغ به معماریت حاج درویشعلی کرمانشاهی و حجاری رضاقلی و به خط مقرب الخاقان میرزا عبدالحسین خان بیک رشنویی در سنه ۱۳۲۵ قمری به اتمام رسانید. و در سنه ۱۳۱۹ قمری جناب مستطاب اجل اکرم افخم به القاب جلیل صارم السلطنه، سردار اشرف نایل گردید و در سنه ۱۳۲۵ قمری در بدو جلوس سلطنت عادل محمد علی شاه به حکمرانی صفحه طرحان برقرار و در همین تاریخ به حفر قنات سرداریه مشهور مله بازان به معماریت استاد حسین قضی باشی اصفهانی به اتمام و در همین تاریخ چنرشته آسمان آباد که مشهور به اشرف آباد است به اتمام رسانید...»

آشنایی مختصر با کتیبه تخت‌خان

  • دوره تاریخی: قاجار
  • تاریخ ایجاد: سال ۱۳۲۵ هجری قمری(۱۲۸۶ هجری شمسی)
  • بانی: غلامرضاخان فیلی، معروف به غلامرضاخان والی، حاکم وقت پشتکوه
  • موضوع کتیبه: شجره‌نامه خاندان والیان پشتکوه و شرح بخشی از خدمات غلامرضاخان والی
  • ابعاد: ۱۹۰ در ۱۴۵ سانتی‌متر
  • خط: نستعلیق با گرایش به خط شکسته توسط میرزا عبدالحسین‌خان رشنویی (مقرب‌الخاقان)
  • ثبت ملی: ۱۷ اسفند ۱۳۸۱
  • مکان: استان ایلام، مسیر ایلام به صالح‌آباد، محدوده روستای بان‌روشان، بخش صالح‌آباد شهرستان مهران
کد خبر 1086751

برچسب‌ها

پر بیننده‌ترین اخبار گردشگری و ميراث فرهنگی

دیدگاه خوانندگان امروز

پر بیننده‌ترین خبر امروز

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha