خروج نفت از هرمز یا پرتاب فضاپیما به ماه؛ هزینه کدام بیشتر است؟

همشهری آنلاین: علی رغم ادعاهای ترامپ درباره باز بودن هرمز، اما واقعیت بازار نشان می‌دهد که قیمت نفت همچنان در سطح بالایی نگه داشته است، واقعیتی که ریشه آن به دشواری‌های بسیار زیاد خروج نفت خلیج فارس از تنگه هرمز مرتبط می‌شود:

۱- خروج نفت از هرمز گران تر از سفر به ماه: این که هزینه حمل نفت از خلیج فارس گران‌تر از سفر به ماه است، نه اغراق است نه شوخی، بلکه روزنامه عبری زبان هاآرتص در گزارشی نوشته است که هزینه حمل‌ونقل یک نفتکش در حال حاضر از هزینه پرتاب یک موشک اسپیس‌ایکس هم بیشتر شده است.

۲- چگونه حمل نفت خلیج فارس گران‌تر از سفر به ماه است؟ گزارشی از بلومبرگ نشان می‍‌دهد که هزینه حمل یک محموله نفت از آمریکا به چین به ۸۰ میلیون دلار رسیده است، در حالی که هزینه پرتاب موشک فالکون ۹ شرکت اسپیس‌ایکس ۷۴ میلیون دلار است. بر مبنای این گزارش اجاره روزانه نفتکش‌ها در خلیج فارس برای حمل نفت به چین به ۱.۳ میلیون دلار رسیده و ارزش نفتکش‌های دست دوم ۲۴۰ میلیون دلار برآورد شده است. درآمد روزانه برخی نفتکش‌ها در شرایط فعلی ۶۸۰ هزار دلار گزارش شده و هزینه حمل نفت نیز ۹ برابر افزایش یافته است.

۳- چرا هزینه حمل نفت افزایش یافت؟ بر مبنای گزارش رسانه‌ها، تحت تاثیر نتایج جنگ آمریکا علیه ایران، عبور از خلیج فارس دیگر یک مسیر عادی تجاری نیست. فایننشال تایمز در ۷ اکتبر یعنی هفته گذشته گزارش داد بیمه جنگی نفتکش‌ها ممکن است تا ۲۰ میلیون دلار هزینه داشته باشد؛ دستمزد ناخداها نیز به ماهانه ۱۰۰ هزار دلار، به‌علاوه پاداش هر عبور به ۵۰ هزار دلار رسیده است.

۴- طولانی شدن مسیر حمل نفت: از سوی دیگر اختلال در تنگه هرمز پس از کنترل کامل آن از سوی ایران، انتقال نفت با کشتی‌های واسطه و هزینه عملیات انتقال محموله از یک نفتکش به نفتکش دیگر را افزایش داده است. به گفته اسپارتا کامودیتیز (یک شرکت بین‌المللی تحلیل داده و اطلاعات بازار انرژی و کالاهای اساسی)، همین عملیات ناکارآمد و افزایش نفت صادراتی از حوزه اقیانوس اطلس به آسیا، ظرفیت آزاد ناوگان را کاهش داده است. هزینه حمل هر بشکه در مسیر آمریکا به آسیا از ۸٫۶۰ دلار پیش از جنگ به حدود ۴۰ دلار رسیده است؛ افزایشی نزدیک به ۴٫۷ برابر.

۵- افزایش ۴۳ برابر هزینه اجاره نفتکش: در واقع می‌توان گفت که با وجود تداوم جابه‌جایی نفت در منطقه، هزینه انتقال آن به‌شدت افزایش یافته است؛ به‌طوری‌که بر اساس داده‌های مؤسسه کارگزاری و تحلیل بازار نفت «پوتن اند پارتنرز» که در ۵ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد، نرخ اجاره روزانه نفتکش‌های غول‌پیکر در مسیر خلیج فارس به شرق آسیا به بیش از ۱ میلیون دلار رسیده؛ در حالی که این رقم در ابتدای سال حدود ۳۰ هزار دلار بود و افزایشی نزدیک به ۴۳ برابر را نشان می‌دهد.

۶- افزایش ۳۳دلاری هزینه حمل هر بشکه: هزینه حمل به‌تنهایی نزدیک به ۳۳ دلار به قیمت هر بشکه نفت اضافه کرده است. افزایش تهدیدهای امنیتی، کمبود نفتکش‌های آماده‌به‌کار و انتقال‌های چندمرحله‌ای محموله‌ها در مسیرهای جایگزین، باعث شده است صادرات نفت همچنان امکان‌پذیر باشد، اما با هزینه‌ای بسیار سنگین‌تر برای تولیدکنندگان و خریداران همراه شود.

۷- افزایش حق‌بیمه نفتکش‌ها و هزینه تأمین نفت در بازار آسیا: بحران هرمز فقط هزینه حمل را بالا نبرده، بلکه قیمت خرید محموله‌های جایگزین را نیز افزایش داده است. رویترز در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶ گزارش داد چند پالایشگاه آسیایی، از جمله خریداران چینی و هندی، دست‌کم ۱۲ میلیون بشکه نفت عربستان را برای تحویل در ماه نوامبر به‌صورت نقدی خریداری کرده‌اند؛ برخی از این محموله‌ها با حدود ۲۰ دلار اضافه‌تر از قیمت رسمی فروش عرضه شده‌اند. این یعنی حتی در صورت پیدا شدن مسیر جایگزین برای نفت، خریداران باید هزینه بیشتری برای تضمین تأمین انرژی بپردازند و فشار ناشی از بحران دریایی به بازار خرید نفت نیز منتقل می‌شود.

۸- جهش قیمت جهانی نفت با وجود ادامه صادرات: آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان می‌دهد میانگین قیمت نقدی نفت برنت در سپتامبر ۲۰۲۶ به ۱۱۴ دلار در هر بشکه رسید؛ ۲۳ دلار بیشتر از یک ماه پیش از آن. این نهاد اعلام کرد حملات به زیرساخت‌های نفتی و نفتکش‌ها، از جمله اختلال موقت در خط لوله شرق به غرب عربستان، بازار را تحت فشار قرار داده است. بنابراین، حتی وقتی بخشی از نفت از مسیرهای جایگزین صادر می‌شود، آسیب‌پذیری زیرساخت‌ها و نااطمینانی درباره استمرار عرضه می‌تواند قیمت جهانی نفت را بالا نگه دارد.