همشهری آنلاین - گروه سیاسی: برت مکگرک، مشاور ارشد سابق امنیت ملی آمریکا، در مقالهای در نشریه «آتلانتیک» با عنوان «چگونه بایدن از جنگ با ایران جلوگیری کرد» روایت تازهای از بحران فروردین ۱۴۰۳، مذاکرات آتشبس غزه، اختلافات جو بایدن و بنیامین نتانیاهو و حمله موشکی و پهپادی ایران به اسرائیل ارائه کرده و مدعی شده است که همکاری نظامی آمریکا با اسرائیل و فشار همزمان واشنگتن بر نتانیاهو، مانع تبدیل حمله ایران به یک جنگ منطقهای گسترده شد. این مقاله که از کتاب جدید مکگرک با عنوان «لبه پرتگاه: درون رقابت برای آزادی گروگانهای ۷ اکتبر» (Brink: Inside the Race to Free the October ۷th Hostages) اقتباس شده، جزئیاتی از جلسات پشت درهای بسته دولت بایدن با اسرائیل، مصر، ایران و حماس را روایت میکند.
بنبست مذاکرات آتشبس و آزادی گروگانها
مکگرک مینویسد اندکی پس از حمله ۷ اکتبر حماس، بایدن از او خواست در مذاکرات بر سر آتشبس در غزه و آزادی گروگانها مشارکت کند. نخستین توافق در نوامبر ۲۰۲۳ به مدت ۷ روز اجرا شد و در جریان آن بیش از ۱۰۰ گروگان، عمدتا زنان و کودکان، در برابر آزادی صدها زندانی فلسطینی آزاد شدند و ورود کمکهای بشردوستانه به غزه افزایش یافت.
اما این توافق در نهایت فروپاشید. به نوشته مکگرک، حماس از آزادی گروهی از زنان جوان که قرار بود طبق توافق آزاد شوند خودداری کرد و اسرائیل نیز با تغییر ترتیب آزادی گروگانها موافقت نکرد. در اول دسامبر، حماس شلیک موشک به اسرائیل را از سر گرفت و اسرائیل نیز حملات هوایی را از سر گرفت.
مکگرک مینویسد حماس در ادامه خواهان بازگشت به وضعیت پیش از ۷ اکتبر، حفظ قدرت خود در غزه، عقبنشینی کامل نیروهای اسرائیلی و آزادی تمام زندانیان فلسطینی شد؛ خواستههایی که به گفته او برای اسرائیل غیرقابل قبول بود. در مقابل، نتانیاهو بر حذف کامل حماس از قدرت تاکید داشت.
در فوریه ۲۰۲۴، مکگرک برای ازسرگیری مذاکرات به قاهره رفت و با عباس کامل، رئیس وقت دستگاه اطلاعات مصر، و رونن بار، رئیس شینبت، دیدار کرد. بار اعلام کرد اسرائیل آماده مذاکره درباره آزادی گروگانها در برابر آزادی زندانیان فلسطینی و اجرای آتشبس مرحلهای است.
مکگرک در روایت خود مینویسد: «این فرمول است»؛ به این معنا که اگر گروگانها آزاد میشدند، نیروهای اسرائیلی به تدریج از برخی مناطق غزه عقب میرفتند و در صورت توقف آزادی گروگانها، عملیات نظامی از سر گرفته میشد.
در نهایت، مکگرک و ویلیام برنز، رئیس وقت سیا، طرحی را پیشنهاد کردند که شامل آتشبس حداقل ۶ هفتهای و آزادی بیش از ۳۰ گروگان، از جمله ۳ شهروند آمریکایی، در برابر آزادی شمار زیادی از زندانیان فلسطینی بود. رونن بار با این چارچوب موافقت کرد، اما طرف مصری هشدار داد که یحیی سنوار، رهبر حماس، خواستههای بیشتری دارد.
نتانیاهو: اول باید حماس شکست بخورد
مکگرک پس از آن با نتانیاهو دیدار کرد. به نوشته او، در آن مقطع بیش از ۸۰ هزار اسرائیلی از مناطق شمالی در نزدیکی مرز لبنان و حدود ۵۰ هزار نفر از مناطق جنوبی در نزدیکی غزه تخلیه شده بودند و نزدیک به ۵ درصد خاک اسرائیل عملا خالی از سکنه شده بود.
نتانیاهو اولویت خود را ایجاد شرایطی برای بازگشت این افراد عنوان کرد و گفت حماس نباید بار دیگر در مجاورت اسرائیل حضور داشته باشد. مکگرک مینویسد نتانیاهو در بیش از ۳۰ دقیقه نخست دیدار، تقریبا درباره گروگانها صحبت نکرد و تمرکز اصلی او بر عملیات نظامی بود.
نتانیاهو در واکنش به طرح پیشنهادی مذاکرات گفت حماس هر امتیازی را که اسرائیل بدهد میگیرد و سپس خواستههای بیشتری مطرح میکند: «دارید از مسیر اشتباه میروید.»
با این حال، نتانیاهو در نهایت به صورت اصولی با آتشبس ۶ هفتهای و آزادی زنان، سالمندان و گروگانهای بیمار در برابر آزادی زندانیان فلسطینی موافقت کرد؛ هرچند همزمان گفت: «کار نمیکند.»
دو هفته بعد، حماس این پیشنهاد را رد کرد و به خواستههای اولیه خود بازگشت. مکگرک مینویسد در ۱۸ مارس، بایدن از نتانیاهو خواست شمار بیشتری از زندانیان فلسطینی را در پیشنهاد اسرائیل بگنجاند، اما این تغییر نیز نتوانست مذاکرات را به نتیجه برساند.
اختلاف بایدن و نتانیاهو بر سر رفح
در همین دوره، فشار سیاسی داخلی بر بایدن برای متوقف کردن جنگ افزایش یافت. بایدن در واکنش به احتمال عملیات اسرائیل در رفح گفته بود این عملیات «خط قرمز» است و اسرائیل باید «بیشتر به جان غیرنظامیان بیگناه توجه کند». کامالا هریس نیز عملیات رفح را «یک اشتباه بزرگ» توصیف کرده بود.
اما مکگرک مینویسد این مواضع واشنگتن از نگاه رونن بار، مذاکرهکننده ارشد اسرائیلی، به یک اشتباه مهم تبدیل شد. بار یک سال بعد به مقامهای سابق دولت بایدن گفت برداشت حماس این بوده که آمریکا مانع عملیات اسرائیل در رفح میشود و همین مسئله موضع حماس را سختتر کرده است. او به صراحت گفت: «این بزرگترین اشتباه شما بود.»
در همین شرایط، در اول آوریل ۲۰۲۴، اسرائیل در حملهای در دمشق محمدرضا زاهدی، فرمانده ارشد ایرانی مرتبط با عملیات نیروهای نیابتی در سوریه و لبنان، را کشت. ایران این حمله را حمله به خاک خود تلقی کرد و وعده پاسخ داد.
مکگرک مینویسد گزارشهای اطلاعاتی آمریکا نشان میداد ایران در حال آمادهسازی حملهای گسترده با موشکهای بالستیک، موشکهای کروز و پهپادهاست. اسرائیل نیز از آمریکا درخواست کمک مستقیم نظامی کرد؛ درخواستی که به نوشته مکگرک با دکترین سنتی اسرائیل مبنی بر «خودمان از خودمان دفاع میکنیم» تفاوت داشت.
تماس تند بایدن با نتانیاهو
در همین مقطع، حمله اسرائیل به کاروان کارکنان «آشپزخانه مرکزی جهانی» و کشته شدن ۷ امدادگر خارجی، فشار بر دولت بایدن را بیشتر کرد. مکگرک مینویسد بایدن از هر دو طرف تحت فشار بود: جناح چپ حزب دموکرات او را به ناتوانی در مهار اسرائیل متهم میکرد و جناح راست نیز معتقد بود او نتوانسته حماس را به آزادی گروگانها وادار کند.
در ۴ آوریل، بایدن و نتانیاهو تلفنی گفتوگو کردند. مکگرک فضای کاخ سفید را بسیار متشنج توصیف میکند و مینویسد بایدن در آغاز جلسه از خود پرسید: «به این مرد چه بگویم؟»
در تماس با نتانیاهو، بایدن ضمن تاکید بر آمادگی آمریکا برای دفاع از اسرائیل در برابر ایران، درباره کمک نظامی آمریکا نیز هشدار داد و گفت واشنگتن میتواند آن را متوقف کند. سپس موضوع کمکهای بشردوستانه و باز کردن گذرگاههای بیشتر برای ورود کمک به غزه را مطرح کرد.
بایدن در پایان به نتانیاهو گفت آمریکا در برابر ایران از اسرائیل دفاع خواهد کرد، اما پس از آن باید تلاشها برای پایان جنگ و آزادی گروگانها از سر گرفته شود: «این معامله است، رفیق.»
حمله ایران؛ بیش از هزار موشک بالستیک در آسمان
مکگرک روایت میکند که شامگاه ۱۳ آوریل، بایدن در اتاق وضعیت کاخ سفید مستقر شد. حمله ایران ابتدا با حدود ۲۰۰ پهپاد آغاز شد و حدود ۹۰ دقیقه بعد ۳۰ موشک کروز شلیک شد. موشکهای بالستیک نیز در ادامه وارد عملیات شدند.
به نوشته او، آمریکا در ۹۶ ساعت پیش از حمله، نیروهای نظامی و سامانههای دفاعی خود را در منطقه تقویت کرده و با مجموعهای از کشورهای عربی و اروپایی برای دفاع از اسرائیل هماهنگ شده بود.
در اتاق وضعیت، شمار موشکهای بالستیک به سرعت افزایش یافت. ابتدا ۳۰ شلیک، سپس ۶۰ و بعد ۹۰ موشک ثبت شد و در نهایت بیش از ۱۰۰ موشک بالستیک به سمت اسرائیل در پرواز بودند.
مکگرک از قول لوید آستین، وزیر دفاع وقت آمریکا، مینویسد: «موشکهای بالستیک میتوانند چالش باشند.» به نوشته او، سرعت این موشکها میتوانست به حدود ۵ هزار مایل در ساعت برسد و کلاهکهایی با وزن حدود هزار پوند حمل کنند.
در عملیات دفاعی، جنگندههای آمریکایی، ناوشکنهای این کشور، سامانههای پاتریوت و سامانههای اسرائیلی آرو وارد عمل شدند. مکگرک این صحنه را یکی از گستردهترین نبردهای هوایی از زمان جنگ کره توصیف میکند.
در نهایت، بر اساس روایت او، هیچ اصابت قابلتوجهی در اسرائیل ثبت نشد و سامانههای دفاعی توانستند بخش عمده حمله را دفع کنند. مکگرک مینویسد کشتهای در آن مقطع گزارش نشد و یک دختر جوان بر اثر ترکش زخمی شد.
«پیروزی را بگیر»؛ پیام بایدن به نتانیاهو
پس از پایان حمله، بایدن با نتانیاهو تماس گرفت. نتانیاهو حمله ایران را «تاریخی» خواند و گفت ائتلاف نظامی برای دفاع از اسرائیل بیسابقه بوده است. اما بایدن تاکید کرد که این عملیات نشان داده اسرائیل به حمایت آمریکا نیاز دارد و از نتانیاهو خواست پاسخ اسرائیل به ایران محدود و بازدارنده باشد، نه اقدامی که به تشدید جنگ منجر شود.
عبارت کلیدی بایدن در این تماس این بود: «پیروزی را بگیر.»
مکگرک مینویسد بایدن از نتانیاهو خواست اسرائیل زمان لازم را برای تصمیمگیری صرف کند و پاسخ خود را با آمریکا هماهنگ کند. در روایت او، هدف واشنگتن این بود که حمله ایران به نقطه آغاز یک جنگ مستقیم میان ایران و اسرائیل تبدیل نشود.
صبح روز بعد، بایدن خطاب به خلبانان و فرماندهان آمریکایی که در عملیات دفاع از اسرائیل مشارکت کرده بودند، گفت: «تنها دلیل اینکه الان در یک جنگ بزرگ نیستیم، کاری است که شما انجام دادید.»
مکگرک در پایان مقاله خود نتیجه میگیرد که حمله ایران، به جای آنکه به جنگ مستقیم و گسترده میان ایران و اسرائیل منجر شود، با همکاری نظامی آمریکا، اسرائیل و شماری از کشورهای منطقه و اروپا مهار شد. او همچنین روایت میکند که دولت بایدن در همان زمان تلاش داشت از یک سو از اسرائیل در برابر ایران دفاع کند و از سوی دیگر، از طریق فشار بر نتانیاهو و ادامه مذاکرات، جنگ غزه و بحران گروگانها را به سمت پایان ببرد.
نظر شما