به گزارش همشهری آنلاین، به گفته مومنواقفی، نظارت بر ایجاد سامانه کنترل خالیفروشی و همچنین تعیین خزانههای نگهداری دارایی فیزیکی طلا و نقره به بانک مرکزی سپرده شده است. بخشی از این سامانه راهاندازی شده و شماری از بانکها نیز برای فعالیت بهعنوان خزانه اعلام آمادگی کردهاند، اما به گفته او چارچوبهای نظارتی هنوز کاملاً شفاف و مشخص نیست.
این هشدار در شرایطی مطرح شده که پلتفرمهای خرید و فروش آنلاین طلا طی ۲سال اخیر با سرعت زیادی توسعه پیدا کردهاند و همزمان با جهش قیمت طلا و ارز، بخشی از نقدینگی خانوارها را جذب کردهاند. حالا سؤال اصلی این است که طلایی که در حساب کاربر روی صفحه تلفن همراه نمایش داده میشود، چه نسبتی با طلای واقعی موجود در خزانه دارد؟
خطر از جایی شروع میشود که طلا فقط روی صفحه باشد
در خرید سنتی، مشتری طلا را میبیند، وزن میکند و تحویل میگیرد. در پلتفرمهای آنلاین، اما ممکن است مشتری صاحب چند گرم طلا باشد بدون اینکه هرگز آن طلا را دیده باشد.
این مدل زمانی بدون مشکل به نظر میرسد که مشتریان همزمان برای دریافت دارایی خود مراجعه نکنند. اما اگر پلتفرم بیش از موجودی واقعی خود به مشتریان تعهد داده باشد، در زمان بحران اختلاف میان طلای روی صفحه و طلای داخل خزانه آشکار میشود.
پدیدهای که از آن با عنوان خالیفروشی یاد میشود، دقیقاً همین نگرانی را ایجاد کرده است؛ فروش یا ایجاد تعهد برای طلایی که پشتوانه فیزیکی کافی برای آن وجود ندارد.
هشدار پلیس؛ پروندهها هم در حال افزایش است
نگرانی درباره کلاهبرداری در بازار طلای آنلاین فقط به اظهارات یک مقام سابق بانک مرکزی محدود نیست. رئیس پلیس فتا نیز اخیراً ضمن هشدار درباره فعالیت پلتفرمهای آنلاین طلا، بر ضرورت جلوگیری از خالیفروشی تأکید کرده است.
براساس اظهارات معاون پلیس فتا، طی ۳سال گذشته ۵۰۸ پرونده کلاهبرداری مرتبط با پلتفرمهای آنلاین طلا تشکیل شده است. او همچنین از توقف یک پلتفرم به دلیل خالیفروشی خبر داده است. در گزارشهای منتشرشده درباره این پرونده، تعداد کاربران این پلتفرم حدود ۲۰۰ هزار نفر اعلام شده است.
هرچند این عدد به معنای ۲۰۰ هزار مورد خالیفروشی نیست، اما ماجرای توقف یک پلتفرم به دلیل خالیفروشی نشان میدهد نگرانی درباره پشتوانه واقعی داراییهای عرضهشده، صرفاً یک بحث تئوریک نیست.
اتحادیه طلا هم هشدار داده بود
اتحادیه طلا و جواهر تهران نیز طی ۲سال گذشته بارها نسبت به فعالیت این پلتفرمها هشدار داده است.
نادر بذرافشان، رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران، پیشتر گفته بود این اتحادیه در بیش از ۱۶ جلسه با دستگاههای مختلف درباره فعالیت پلتفرمهای آنلاین طلا مذاکره و ۱۴ نامه به دستگاههای ذیربط ارسال کرده است.
او همچنین از بروز محدودیتهایی برای برخی کاربران در زمان بحران و مشکل در فروش یا برداشت دارایی در برخی پلتفرمها خبر داده بود؛ مسائلی که اهمیت نقدشوندگی واقعی این داراییها را در شرایط بحرانی برجسته میکند.
مشکل فقط خالیفروشی نیست
در بازار طلای آنلاین، نگرانی فقط این نیست که یک پلتفرم چه میزان طلا در اختیار دارد. مسئله مهمتر این است که چه نهادی این موجودی را تأیید میکند و چند وقت یکبار این کار انجام میشود؟
پلتفرم ممکن است مجوز فعالیت یا نماد اعتماد الکترونیکی داشته باشد، اما این موارد بهتنهایی مشخص نمیکند در برابر طلایی که به مشتری فروخته شده، چه میزان طلای واقعی در خزانه نگهداری میشود.
حتی پلیس فتا نیز در هشدارهای خود از مردم خواسته است علاوه بر بررسی مجوزهای قانونی، سابقه فعالیت پلتفرم را بررسی کنند و فریب تبلیغات و وعدههای غیرمتعارف را نخورند.
چرا بانک مرکزی وارد میدان شده است؟
پاسخ به همین نگرانیها باعث شده بانک مرکزی به سمت راهاندازی سامانهای برای کنترل پشتوانه پلتفرمهای طلا حرکت کند.
قرار است در این سامانه، موجودی طلای واقعی با میزان تعهد پلتفرمها به مشتریان تطبیق داده شود و از ایجاد تعهد بیش از موجودی جلوگیری شود. طبق برنامه اعلامشده، سکوهای فعال باید تا پایان شهریور به سامانه ناظر متصل شوند.
این سامانه میتواند مهمترین ابزار برای مقابله با خالیفروشی باشد؛ البته به شرطی که نظارت آن مستمر و برخط باشد و فقط پس از بروز مشکل وارد عمل نشود.
آزمون واقعی در روز بحران
پلتفرمهای فروش طلا در روزهای عادی ممکن است کاملاً بدون مشکل به مشتریان خدمات بدهند. آزمون اصلی اما زمانی است که بازار با یک شوک مواجه شود.
جهش قیمت طلا، تشدید ریسکهای سیاسی، اختلال اینترنت یا هجوم همزمان مشتریان برای فروش و دریافت طلای فیزیکی میتواند توان واقعی یک پلتفرم را مشخص کند.
در چنین شرایطی، دیگر تعداد کاربران، تبلیغات یا ارزش معاملات اهمیتی ندارد؛ موجودی واقعی خزانه و توان ایفای تعهدات تعیینکننده است.
اگر موجودی واقعی یک پلتفرم با تعهداتش همخوان باشد، بحران مدیریت میشود. اما اگر بخشی از طلای فروختهشده پشتوانه نداشته باشد، مشکل یک شرکت میتواند به بحران اعتماد در کل بازار طلای آنلاین تبدیل شود.
سونامی قبل از وقوع باید مهار شود
اکنون هشدار سونامی کلاهبرداری در شرایطی مطرح شده که نهادهای مسئول بالاخره به سمت ایجاد زیرساخت کنترل پشتوانه حرکت کردهاند.
مسئله این است که نظارت نباید پس از ورشکستگی یک پلتفرم یا هجوم مشتریان برای برداشت آغاز شود.
بانک مرکزی باید بتواند پیش از وقوع بحران مشخص کند هر پلتفرم چه میزان طلا در خزانه دارد، چه میزان به مشتریان فروخته و نسبت دارایی واقعی به تعهدات آن چقدر است. خزانه نگهداری طلا نیز باید مشخص، قابل حسابرسی و مستقل از پلتفرم باشد.
هشدار مومنواقفی را میتوان از همین زاویه خواند. هنوز برای جلوگیری از یک بحران بزرگ فرصت وجود دارد؛ اما اگر خالیفروشی و ضعف نظارت به زمان بحران موکول شود، ممکن است هشدار امروز درباره سونامی کلاهبرداری به خبر فردای سونامی مالباختگان تبدیل شود.
نظر شما