همشهری آنلاین؛ در طول شش ماه گذشته، فضای مجازی فارسیزبان شاهد انتشار گسترده بخشهایی از مستندی بود که بدون تبلیغات گسترده اولیه، توانست توجه مخاطبان زیادی را جلب کند؛ مجموعه «هرمز؛ روایت یک تنگه» محصول پرستیوی که روایت خود را برای مخاطب انگلیسیزبان طراحی کرده است.
ویدئوهای کوتاه منتشرشده از این مستند، از تصاویر کمتر دیدهشده شهید سرلشکر تنگسیری در دوران دفاع مقدس تا سفر مقامات سپاه به کره جنوبی و همچنین بخشهایی از سخنرانیها و گفتوگوهای منتشرنشده آیتالله هاشمی رفسنجانی و رهبر شهید انقلاب درباره تنگه هرمز را شامل میشد.
اما انتشار بخشی از مصاحبه سردار علی عظمایی درباره «ایمان» نداشتن نیروهای آمریکایی، بیش از سایر بخشها بازتاب پیدا کرد و حتی واکنش رسمی سنتکام را به همراه داشت؛ واکنشی که به گفته سازندگان این مستند، نشاندهنده اثرگذاری این روایت در فضای رسانهای بود.
داوود مرادیان، راوی و تهیهکننده «هرمز؛ روایت یک تنگه» درباره ایده ساخت این مجموعه میگوید: «در روزهای ابتدایی جنگ قصد داشتم کاری برای فضای رسانهای جنگ انجام دهم، اما شرایط برای حضور روزانه روی آنتن فراهم نشد. به همین دلیل به سمت تولید ویدئوهای کوتاه پژوهشی رفتم و بعد به این نتیجه رسیدم که ظرفیت اصلی من در ساخت مستند پژوهشی است.»
او ادامه میدهد: «به این فکر کردم که اگر قرار است درباره هرمز کاری ساخته شود، مخاطب اصلی آن میتواند مخاطب انگلیسیزبان باشد؛ مخاطبی که دنبال روایت مستقیم و خارج از چارچوب رسانههای جریان اصلی است. به همین دلیل پیشنهاد ساخت این مجموعه به گروه مستند پرستیوی ارائه شد.»
مرادیان درباره اینکه آیا این تصمیم ارتباطی با محدودیتهای رسانهای او داشته است، میگوید: «همیشه تلاش کردهام منصفانه نگاه کنم. درست است که در دورههایی فشارهایی از سوی برخی مدیران وجود داشته، اما وقتی مدیران ارشد صداوسیما برای استفاده از ظرفیت رسانهای تماس میگیرند، نشان میدهد در بخشهایی از سازمان، کیفیت و ضرورت کار رسانهای بر اختلافات فردی و سیاسی اولویت دارد.»
آرشیوهایی که در سکوت بیرون آمدند
یکی از ویژگیهای مورد توجه این مستند، استفاده از تصاویر آرشیوی کمتر دیدهشده است. مرادیان درباره روند دسترسی به این تصاویر میگوید: «آرشیو وجود دارد، اما گاهی افراد از کنار آن عبور میکنند. بخش زیادی از این تصاویر در شرایط جنگی استخراج شد؛ زمانی که بسیاری درگیر عملیات بودند، ما به دنبال نوارها و کاستهای قدیمی میگشتیم تا تصاویر تبدیل و آماده استفاده شود.»
او همکاری مجموعههای مختلف در این پروژه را تجربهای کمسابقه توصیف میکند و میگوید: «در شرایط جنگی، مجموعههایی مانند روابط عمومی ارتش و بخشهایی از نیروهای نظامی و امنیتی برای پیشبرد کار کمک کردند. پیدا کردن حتی یک دقیقه تصویر در آن شرایط بسیار دشوار بود.»
ماجرای واکنش سنتکام
تهیهکننده «هرمز؛ روایت یک تنگه» درباره انتشار ویدئویی که واکنش سنتکام را برانگیخت، میگوید: «من همزمان که آدم پرسر و صدایی هستم، در کارهای عمیق اهل سکوت هستم. در این پروژه بسیاری از تصاویر را نگه داشتم تا زمان مناسب انتشار آنها فرا برسد.»
به گفته او، بخش مربوط به سخنان سردار عظمایی نیز از سالها قبل ضبط شده بود، اما در زمان مناسب منتشر شد؛ انتشار این بخش در شرایطی که سنتکام ادعای نقشآفرینی درباره تنگه هرمز داشت، باعث شد این نهاد آمریکایی واکنش نشان دهد و بیانیهای منتشر کند.
مرادیان درباره بازتاب داخلی این ویدئو نیز میگوید: «این بخش به یک میم در فضای مجازی تبدیل شد و حتی در میان نیروهای دریایی و بندرعباس، واژه "ایمان" به یک نماد تبدیل شد.»
چرا نسخه فارسی ساخته نشد؟
مرادیان درباره اینکه چرا مستند از ابتدا برای مخاطب داخلی تولید نشد، توضیح میدهد: «این اثر اساساً برای مخاطب خارجی ساخته شده و تبدیل مستقیم آن به نسخه فارسی، روایت اصلی را تغییر میدهد. به همین دلیل قرار است نسخهای متناسب با مخاطب داخلی در شبکه مستند تولید شود.»
او تفاوت دو روایت را اینگونه توضیح میدهد: «برای مخاطب خارجی، روند تاریخی و رابطه علت و معلولی اهمیت دارد؛ اما مخاطب ایرانی درباره شکلگیری نیروی دریایی سپاه، نقش امام، ایدئولوژی و تحولاتی که به نبرد هرمز منجر شد، پرسشهای متفاوتی دارد.»
آینده پرستیوی و مستند جدید
این تهیهکننده درباره اهمیت فعالیت رسانههای برونمرزی میگوید: «وقتی سنتکام مجبور به صدور بیانیه میشود، یعنی توزیع رسانهای کار اثر خود را گذاشته است. رسانه برونمرزی باید علاوه بر قالب رسمی، توان حضور در فضای غیررسمی و شبکههای اجتماعی را هم داشته باشد.»
مرادیان همچنین از سختی فعالیت خبرنگاران و عوامل رسانههای برونمرزی سخن میگوید و معتقد است شرایط تحریم و محدودیتهای ارتباطی، فعالیت این بخش را دشوارتر کرده است.
او در پایان از ساخت مستند جدیدی با عنوان «فرمانده هرمز» خبر میدهد؛ اثری که قرار است روایتی دراماتیک از فرماندهی شهید سرلشکر تنگسیری و تحولات پیرامون تنگه هرمز ارائه کند.
نظر شما