همشهری آنلاین - گروه سیاسی: همشهری آنلاین - گروه سیاسی: ۶۰ روز زمان مقرر میان ایران و آمریکا برای آتشبس به پایان رسیده است و نگاه اجمالی به نتایج این آتشبس برای طرف ایرانی حائز دستاوردهایی است:
۱- نحوه مدیریت جنگ و دیپلماسی طرف ایرانی در همین مدت، بنا به شواهد متعدد، تکرار چرخه جنگ، مذاکره و آتشبس از طرف آمریکاییها را متوقف کرده است. مرور صحبتهای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در همین مدت کمتر دلالت بر یک برنامه مشخص مرتبط با ایران داشته است و بیشتر جنگ روانی، تبلیغات رسانهای برای افکار عمومی آمریکا و تهدیدهای توخالی جلوه کردهاند. رعایت نشدن مفاد تفاهمنامه ۱۴ بندی که ۲۸ خردادماه میان مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، امضا شد، از جمله آزاد نشدن بخشی از داراییهای ارزی بلوکهشده ایران در کشورهای دیگر، نقش اصلی در خروج زودهنگام ایران از این توافق داشت. مدیریت جنگ و دیپلماسی ایران بهوضوح تصمیم گرفته بود در قبال اجرا نشدن تعهدات آمریکا در تفاهمنامه، بازیگر فعال میدان باشد تا مدافع رو به عقب. همین رویکرد نیز ادامه نتایج بندهای بعد را سبب شد.
۲- ترامپ در خرداد و تیرماه بارها، در برخی اوقات شبانه، اعلام کرد ضربات سختی به ایران میزند و کار را تمام میکند. به فاصله کوتاهی، دروغ بودن این تهدیدها آشکار شدند و ترامپ هم تعلیق این جنگها را به گردن درخواست کذایی یا حداقل پرابهام کشورهای عربی انداخت. او پیشتر نشان داده بود برای پیشبرد فرآیند جنگ، مذاکره و آتشبس و تسلیم ایران در هر مرحله، نیاز به کشورهایی دارد تا بازی خود را با آنها پیش ببرد. از میان ۱۵ کشور همسایه ایران، رئیسجمهور آمریکا تلاش کرد با برخی از آنها خواستههایش را به ایران بقبولاند؛ شاید با این تصور که محظورات همسایگی، ایران را وادار به پیمودن بخشی از راهی میکند که در حالت معمول، ایران با آمریکا کنار نمیآمد.
۳- مدیریت جنگ و دیپلماسی ایران، شجاعانه، زودتر و بهموقع، سراغ خنثی کردن مینگذاریهای ترامپ و تاکتیکهای احتمالی او در این مهلت ۶۰ روزه رفت و با موفقیت توانست خالی بودن عقبه تهدیدهای ترامپ و پستهای متعدد او در شبکه اجتماعی ایکس و تروث سوشال را به رخ بکشد. ادعاهای متعدد ترامپ در خصوص مذاکره با ایران با تکذیب رسمی مقامات خنثی میشدند. ادعای «مذاکرات در جریان» به اندازه «تهدیدهای شبانه جنگی» خالی از واقعیت بودند و ایران این معادله را تثبیت کرد که عملیات روانی در این جنگ به کار نمیآید و اگر قبلا اثر داشت، اکنون ایران با بازی ترامپ آشنایی بیشتری پیدا کرده است.
۴- برخلاف تحفظهای طرف ایرانی در دوره اجرای برجام از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹، ایران این بار در خصوص یادداشت تفاهم با طرف آمریکایی، قائل به مماشات و عدول یکطرفه از مفاد این یادداشت نبود. ۱۴ بند یادداشت تفاهم بهوضوح خواستار تعهدات مشخصی از طرف آمریکایی بود و به محض کوتاهی آمریکا در اجرای آنها، ایران به شرایط تهدید جنگی برگشت و برخی عملیات نظامی در منطقه را از سر گرفت. چنین رویکردی برای طرف آمریکایی ترسیم کرد که شرایط گذشته در روابط تخاصمآمیز میان ایران و آمریکا برقرار نیست و یک گام جلو آمدن آمریکا، به معنای یک قدم عقب گذاشتن ایران نخواهد بود. ایران از همان ابتدای جنگ ۴۰ روزه، از ۹ اسفندماه ۱۴۰۴ نیز نشان داده بود تهدیدش در خصوص حمله به پایگاههای آمریکا در کشورهای منطقه را عملیاتی میکند.
۵- ترامپ این روزها خیلی واضح از یک رفتار پرتکرارش فاصله گرفته و آن هم حاصل رفتار طرف ایرانی بوده است. او از زمان جنگ ۱۲ روزه در خردادماه سال گذشته تا جنگ ۴۰ روزه و پس از آن، از تعیین مهلت زمان مذاکره برای ایران بهعنوان اهرم فشار برای تحمیل یکطرفه خواستههای طرف آمریکایی استفاده میکرد. امروز با کند شدن این حربه، او بهصراحت اعلام کرده است: «من عجلهای برای مذاکره با ایران ندارم و جدول زمانی مشخصی برای این کار تعیین نکردهام.» این جمله او در مقایسه با تعیین مهلتهای ۲ روزه، ۲ هفتهای و ۲ ماهه او در گذشته، یک عقبنشینی آشکار محسوب میشود.
جمعبندی این ۵ بند را میتوان خلاصه در این رفتار مذاکراتی و جنگی جمهوری اسلامی ایران دانست که نگرانیهایش نسبت به شرایط جنگی کشور منجر به تصمیمهای عجولانه و افتادن در مسیرهای پیشبینیشده دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، نمیشود. عصبانیت ترامپ و فحاشی توییتری او در همان اسفندماه سال گذشته، که ایران اقدام به بستن تنگه هرمز کرد، آشکارا حکایت از غافلگیر شدن او داشت. مصاحبههای متعدد ترامپ برای متقاعد کردن افکار عمومی آمریکا نسبت به جنگ با ایران نشان میدهد شرایط این جنگ هرگز آنطور که تصور میکرد پیش نرفته است. پیروزی بزرگ نیاز به تبلیغات ندارد، همچنان که او در عملیات ربایش نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، خیلی زود توانست آن را بهعنوان یک دستاورد بزرگ عملیاتی در کارنامهاش ثبت کند.
ترامپ پس از جنگ ۴۰ روزه بارها با رسانههای مخالف خود در آمریکا درافتاد که ایالات متحده آمریکا در جنگ با ایران پیروز شده است و به اهدافش دست پیدا کرده است. اما جیدی ونس، معاون اولش، میگوید: «ما واقعا در میانه بازی هستیم. این ماجرا تمام نشده است.» ترامپ عصر دوشنبه ۱۸ خرداد گفته بود که ایالات متحده میتواند ظرف ۲ هفته آینده «پیروزی کامل» بر جمهوری اسلامی ایران را اعلام کند.
ترامپ میگوید: «یا با ایران توافق میکنیم یا کار را تمام میکنیم.» همین نشان میدهد او، برخلاف رجزخوانیهای چندماهه خود، جنگ با ایران را ناتمام میبیند و نتوانسته است به اهدافش دست پیدا کند.
نظر شما