به گزارش همشهریآنلاین، یک فروند پهپاد امکیو-۱سی گریایگل (MQ-۱C Gray Eagle) ارتش آمریکا که سالها در آسمان غرب آسیا مأموریتهای شناسایی، مراقبت، کشف و تعیین هدف را انجام داده و در عملیاتهای رزمی نیز بهکار گرفته شده است، اکنون با تصویر لاشهاش در ایران شناخته میشود.
بقایایی که دیروز ۱۶ مردادماه در جریان نمایش تجهیزات منهدمشده آمریکا و رژیم صهیونیستی به نمایش درآمد. این پهپاد پیشتر و در ۲۲ تیرماه در منطقه تنگه هرمز هدف پدافند ایران قرار گرفته و منهدم شده بود.
روابط عمومی سپاه پاسداران در اطلاعیه مربوط به ۲۲ تیر اعلام کرده بود؛ یک فروند پهپاد آمریکایی MQ۱ در تنگه هرمز توسط سامانه های نوین پدافند پیشرفته هوافضای سپاه تحت کنترل شبکه یکپارچه پدافند هوایی کشور، مورد اصابت قرار گرفت و منهدم شد.
اهمیت این اتفاق زمانی روشنتر میشود که بدانیم «گریایگل» صرفاً یک پهپاد شناسایی معمولی نیست؛ بلکه یک سامانه بدونسرنشین مسلح و با مداومت پروازی بالا است که برای مشاهده طولانیمدت میدان نبرد، جمعآوری اطلاعات، کشف و تعیین هدف، انتقال داده و در صورت نیاز اجرای حمله طراحی شده است. ارتش آمریکا مأموریت اصلی این سامانه را دقیقاً در همین چارچوب تعریف کرده است.
به همین دلیل، نمایش بقایای آن در ۱۶ مرداد را نمیتوان صرفاً نمایش یک لاشه دانست؛ چراکه آنچه روی زمین باقی مانده، بخشی از یکی از زنجیرههای اطلاعاتی و رزمی آمریکا در غرب آسیاست.
عقاب خاکستری از کجا آمد؟
پهپاد راهبردی MQ-۱C «گریایگل» (Gray Eagle) محصول شرکت جنرال اتمیکس (General Atomics) است و در اصل پاسخی به نیاز ارتش آمریکا برای در اختیار داشتن پهپادی بزرگتر، مسلحتر و با مداومت پروازی بالاتر نسبت به نسلهای پیشین خانواده پردیتور (Predator) به شمار میآید.
این پرنده در رده پهپادهای ارتفاع متوسط و مداومت پروازی بالا (MALE) قرار میگیرد و فلسفه طراحی آن با یک پهپاد انتحاری یا یک پرنده صرفاً شناسایی متفاوت است.
گریایگل برای این ساخته شده که ساعتها در یک منطقه باقی بماند و بدون آنکه خلبان انسانی در کابین حضور داشته باشد، میدان نبرد را زیر نظر بگیرد.
ارتش آمریکا در معرفی رسمی این سامانه، از قابلیت آن برای شناسایی گسترده، مراقبت مستمر، کشف و تعیین هدف، ایجاد ارتباط و حمله نام برده است. به همین دلیل، گریایگل را باید یک «گره اطلاعاتی ـ رزمی» دانست، نه صرفاً یک هواپیمای بدون سرنشین.
شناسنامهای که روی بالهای گریایگل نوشته شده است
گریایگل در نسخه پایه حدود ۸.۵ متر طول و حدود ۱۷ متر دهانه بال دارد. وزن برخاست ناخالص آن در پیکربندی پایه به حدود ۱۶۳۰ کیلوگرم میرسد و ارتش آمریکا حداکثر سرعت آن را حدود ۲۷۸ کیلومتر بر ساعت (۱۵۰ گره دریایی) و سقف پروازی را حدود ۲۵ هزار پا اعلام کرده است.
برد اعلامشده نیز در پیکربندی ارتباط ماهوارهای تا حدود ۲۵۰۰ مایل دریایی ذکر شده است، اما، مهمترین عدد در شناسنامه این پرنده، سرعت آن نیست؛ مداومت پروازی است.
گریایگل در نسخه پایه میتواند بیش از یک شبانهروز در آسمان باقی بماند و ارتش آمریکا برای پیکربندیهای مختلف، مداومت حدود ۲۷ ساعت را اعلام کرده است؛ نسخه برد بلند (Extended Range یا ER) نیز برای مداومت بیش از ۴۰ ساعت توسعه یافته است. فرماندهی مرکزی آمریکا نیز در معرفی گریایگل، توان پرواز نزدیک به ۲۷ ساعت و حمل تا چهار موشک هلفایر را ذکر کرده است.
پیشران این پرنده از نوع موتور سوخت سنگین (Heavy Fuel Engine) است؛ موتوری که برای استفاده از سوخت مشترک با بخشی از تجهیزات میدان نبرد و افزایش بهرهوری و عمر عملیاتی طراحی شده است.
اما آنچه این مشخصات را به یک سامانه رزمی تبدیل میکند، محمولههای مأموریتی آن است.
چشمی که فقط دوربین نیست
گریایگل میتواند به مجموعهای از حسگرهای الکترواپتیکی و فروسرخ، سامانههای تعیین هدف لیزری و در پیکربندیهای مختلف به قابلیتهای رادار دهانه مصنوعی یا SAR و تشخیص و رهگیری اهداف متحرک زمینی یا GMTI مجهز شود.
در واقع، این پرنده میتواند در شرایط روز و شب برای پیدا کردن، شناسایی و دنبال کردن اهداف مورد استفاده قرار گیرد.
ارتش آمریکا برای محموله حسگر مشترک (Common Sensor Payload) گریایگل نیز قابلیتهای الکترواپتیکی، فروسرخ و تعیین هدف لیزری را برشمرده و آن را برای مأموریتهای شناسایی، مراقبت، کشف هدف و جمعآوری اطلاعات معرفی کرده است.
این یعنی گریایگل میتواند ساعتها در منطقهای مشخص باقی بماند، اطلاعات تصویری و حرارتی جمع کند و هدفی را که برای فرماندهی اهمیت دارد تحت نظر داشته باشد.
وقتی «چشم» خودش مسلح میشود
یکی از تفاوتهای مهم MQ-۱C با بسیاری از پهپادهای صرفاً شناسایی، توان حمل تسلیحات است.
گریایگل در پیکربندی شناختهشده خود میتواند تا چهار موشک هلفایر (AGM-۱۱۴ Hellfire) حمل کند؛ موشکی که برای درگیری دقیق با اهداف زمینی طراحی شده است. ارتش آمریکا نیز صراحتاً ظرفیت حمل چهار فروند هلفایر را برای این سامانه اعلام کرده است.
در نتیجه، زنجیره عملیات میتواند به این شکل شکل بگیرد: پهپاد منطقه را میبیند، هدف را کشف و شناسایی میکند، اطلاعات را منتقل میکند و در صورت مسلح بودن و دریافت دستور، خودش نیز میتواند وارد مرحله درگیری شود.
این همان ویژگیای است که گریایگل را از یک «دوربین پرنده» به یک سامانه شناسایی ـ رزمی تبدیل میکند.
چرا گریایگل یک پرنده راهبردی است؟
با وجود همه این مشخصات، مهمترین نکته درباره گریایگل در بدنه آن خلاصه نمیشود، بلکه ارزش واقعی این پهپاد زمانی آشکار میشود که در یک شبکه بزرگتر از شناسایی، جمعآوری اطلاعات، انتقال داده و فرماندهی قرار گیرد.
یک فروند MQ-۱C گریایگل میتواند اطلاعات جمعآوریشده از میدان نبرد را به ایستگاههای کنترل زمینی و شبکه فرماندهی منتقل کند و این دادهها در ادامه میتوانند در اختیار نیروهای زمینی، بالگردهای رزمی، هواپیماهای سرنشیندار و سایر عناصر رزمی قرار گیرند.
فرماندهی مرکزی آمریکا نیز نمونهای از بهکارگیری این ساختار را در عراق ثبت کرده است؛ جایی که یگانهای ارتش آمریکا با استفاده از MQ-۱C در پایگاه عینالاسد مستقر بودند و از این پهپاد برای پشتیبانی از آنچه آمریکا بهعنوان ائتلاف ضد داعش از آن یاد میکرد؛ عملیاتی که ائتلاف آمریکایی برای مقابله با داعش در عراق و سوریه تشکیل داده بود.
از این منظر، گریایگل را نمیتوان صرفاً یک پهپاد مسلح یا یک پرنده شناسایی مستقل دانست، بلکه باید آن را بخشی از یک زنجیره عملیاتی بزرگتر در نظر گرفت؛ زنجیرهای که از حسگر و جمعآوری اطلاعات آغاز میشود، با انتقال داده و پردازش اطلاعات ادامه پیدا میکند و به فرماندهی، کشف و تعیین هدف میرسد و در صورت نیاز میتواند به اقدام رزمی و حمله منتهی شود.
به همین دلیل، حتی یک پرواز گریایگل که در آن هیچ موشکی شلیک نشود نیز میتواند برای یک فرماندهی نظامی ارزش عملیاتی قابل توجهی داشته باشد؛ زیرا دادهای که این پهپاد جمعآوری میکند، ممکن است در ادامه مبنای تصمیمگیری سایر سامانهها و نیروهای رزمی قرار گیرد.
جایگاه گریایگل در شبکه سنتکام
پهپاد MQ-۱C Gray Eagle متعلق به ارتش آمریکاست و خودِ این سامانه زیرمجموعه اختصاصی سنتکام نیست؛ اما یگانهای مجهز به آن میتوانند در مأموریتهای منطقهای تحت چارچوب فرماندهی مرکزی آمریکا (CENTCOM) فعالیت کنند. حضور گریایگلهای ارتش آمریکا در عینالاسد عراق و سوریه، نمونهای از این پیوند عملیاتی است.
گریایگل در این ساختار، بخشی از لایه شناسایی و مراقبت تاکتیکی آمریکا محسوب میشود و در کنار هواپیماهای شناسایی، جنگندهها، سوخترسانها و سامانههای فرماندهی و کنترل فعالیت میکند.
اهمیت آن نیز در توان جمعآوری و انتقال دادههای میدان نبرد به شبکه فرماندهی است؛ بنابراین باید آن را یکی از حلقههای شبکه بزرگتر اطلاعات و عملیات آمریکا در غرب آسیا دانست.
گریایگل تنها در عراق و سوریه به کار گرفته نشد؛ تصاویر و اسناد رسمی ارتش آمریکا حضور این سامانه در کویت و مجموعه کمپ بوهیرینگ را نیز ثبت کردهاند؛ موضوعی که از گستره استفاده ارتش آمریکا از این پهپاد در محیط عملیاتی سنتکام حکایت دارد.
چرا چنین پهپادی در عملیات علیه ایران مهم است؟
در یک محیط عملیاتی مانند ایران، مسئله اصلی برای نیروی هوایی مهاجم فقط داشتن بمب و موشک نیست؛ بلکه پیش از حمله باید بداند چه چیزی در کجا قرار دارد، چه تغییری کرده، چه سامانهای فعال شده و کدام هدف ارزش درگیری دارد.
اینجاست که مأموریتهای اطلاعات، شناسایی و مراقبت (ISR) اهمیت پیدا میکنند.
گریایگل به دلیل مداومت بالا و برخورداری از حسگرهای مختلف، در صورت بهکارگیری در یک عملیات گسترده میتواند برای ایجاد تصویر اطلاعاتی از منطقه، پایش تحرکات و کشف اهداف مورد استفاده قرار گیرد.
از منظر مأموریتی، چنین پهپادی دقیقاً در بخشی از زنجیرهای قرار میگیرد که یک نیروی مهاجم برای ساختن «تصویر میدان نبرد» به آن نیاز دارد.
نقطه ضعف عقاب خاکستری در مقابل ایران
تمام مزیت گریایگل در مداومت بالا و توانایی مشاهده طولانیمدت خلاصه میشود؛ اما همین ویژگی یک محدودیت مهم هم ایجاد میکند چرا که این پهپاد برای سرعت بالا یا مانور شدید طراحی نشده است.
حداکثر سرعت اعلامشده برای آن حدود ۲۷۸ کیلومتر بر ساعت است و سقف پرواز آن نیز در نسخه پایه حدود ۲۵ هزار پا اعلام شده است.
در نتیجه، گریایگل با یک جنگنده چندمنظوره یا یک هواپیمای پنهانکار قابل مقایسه نیست.
این پرنده اساساً برای ورود به یک نبرد هوایی کلاسیک طراحی نشده؛ بلکه برای ماندن طولانی در آسمان و استفاده از برتری اطلاعاتی ساخته شده است.
در محیطهایی که دشمن فاقد پدافند مؤثر باشد، این مزیت میتواند بسیار بزرگ باشد، اما وقتی پهپاد وارد منطقهای با شبکه راداری و پدافند هوایی فعال و چندلایه شود، مسئله بقاپذیری آن بهشدت جدی میشود. لذا؛ اینجاست که عملیات برای سرنگونی این پرنده راهبردی در تنگه هرمز اهمیت پیدا میکند.
پرندهای برای جنگ در عمق؛ اما در تیررس پدافند ایران
اهمیت گریایگل زمانی بهتر فهمیده میشود که جایگاه آن در ساختار جنگی آمریکا در نظر گرفته شود.
این پهپاد صرفاً یک پرنده شناسایی نیست، بلکه سامانهای برای مداومت طولانی، جمعآوری اطلاعات، کشف و تعیین هدف، انتقال داده و در صورت نیاز اجرای حمله است و میتواند ساعتها بر فراز منطقه عملیاتی باقی بماند.
نسخه پایه گریایگل حدود ۲۴ ساعت و نسخه برد بلند (Extended Range) بیش از ۴۰ ساعت توان ماندگاری در آسمان دارد؛ قابلیتی که آن را به یک حسگر پرنده و حلقه مهمی از زنجیره فرماندهی و تصمیمگیری تبدیل میکند.
از همین رو، انهدام یک گریایگل صرفاً به معنای از دست رفتن یک پهپاد نیست، بلکه حذف همزمان یک سکوی شناسایی، جمعآوری اطلاعات، ارتباط و در صورت مسلح بودن، حمله از شبکه عملیاتی است.
این اهمیت در جریان جنگ اخیر بیشتر آشکار شد؛ زمانی که در ۲۳ تیرماه سپاه پاسداران از انهدام یک فروند پهپاد آمریکایی MQ-۱ در منطقه تنگه هرمز خبر داد.
اهمیت این رخداد در آن است که گریایگل، با وجود سابقه طولانی فعالیت در عراق و سوریه و مأموریتهای مرتبط با مقابله با داعش، این بار در محیطی با شبکه پدافند هوایی فعال و چندلایه ایران شناسایی و منهدم شد.
شکار «چشم مسلح» با سامانههای بومی
ساقط کردن یک پهپاد پیشرفته، پیش از اصابت موشک، نیازمند کشف، تعیین موقعیت، رهگیری مسیر و رفتار هدف و در نهایت انتخاب و بهکارگیری سامانه مناسب برای درگیری است. اهمیت انهدام گریایگل نیز از همین منظر قابل بررسی است؛ چراکه ایران طی سالهای گذشته شبکه پدافند هوایی خود را با تکیه بر رادارهای بومی، سامانههای فرماندهی و کنترل و موشکهای زمینبههوا توسعه داده است.
گریایگل بهعنوان یک سامانه شناسایی ـ رزمی، برای مداومت طولانی، مراقبت، جمعآوری اطلاعات و انتقال داده به شبکه عملیاتی طراحی شده است. بنابراین کشف و انهدام آن در جریان عملیات، صرفاً حذف یک پهپاد نیست، بلکه میتواند به معنای از کار انداختن یکی از حسگرهای هوایی و حلقههای اطلاعاتی شبکه عملیاتی طرف مقابل باشد.
از این منظر، نمایش بقایای گریایگل در ۱۶ مردادماه اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ بقایای پرندهای که قرار بود ساعتها در آسمان باقی بماند، اطلاعات جمعآوری کند و آن را در اختیار شبکه فرماندهی قرار دهد، اما در محیط عملیاتی تحت پوشش پدافند هوایی ایران از چرخه عملیات خارج شد.
اهمیت یک شکار در میانه جنگ
در جنگ مدرن، ارزش یک هدف فقط به قیمت بدنه آن محدود نمیشود. گریایگل با برخورداری از حسگرهای الکترواپتیکی و فروسرخ، قابلیت شناسایی و تعیین هدف، ارتباطات دادهای و امکان حمل تسلیحات، یک سکوی اطلاعاتی ـ رزمی است؛ بنابراین انهدام آن علاوه بر حذف یک پرنده، به معنای خارج شدن یک ظرفیت اطلاعاتی و عملیاتی از شبکه دشمن است.
از این منظر، اقدام دقیق سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در ۲۲ تیرماه فراتر از ساقط شدن یک پهپاد آمریکایی قابل ارزیابی است؛ یک سامانه شناسایی ـ رزمی با سابقه طولانی فعالیت در غرب آسیا، در جریان جنگ و در محیط عملیاتی ایران توسط پدافند کشور هدف قرار گرفت و از چرخه عملیات خارج شد.
وقتی چشم اطلاعاتی آمریکا روی زمین ماند
.نمایش بقایای گریایگل در ۱۶ مردادماه نتیجه این رویارویی را ملموستر کرد؛ پرندهای که برای مداومت طولانی، جمعآوری اطلاعات، انتقال داده و در صورت نیاز اجرای حمله طراحی شده بود، اکنون به بقایایی روی زمین تبدیل شده بود.
اهمیت این رخداد همچنین در نشان دادن عملکرد یک شبکه پدافندی است؛ شبکهای متشکل از حسگرها، رادارها، فرماندهی و کنترل و سامانههای درگیری که باید بتوانند یک هدف واقعی و ارزشمند را کشف، رهگیری و منهدم کنند.
گریایگل برای ارتش آمریکا بخشی از مفهوم برتری اطلاعاتی از طریق حضور مستمر در آسمان است؛ پرندهای که میبیند، اطلاعات جمع میکند، داده میفرستد و در صورت نیاز میتواند وارد عمل شود. اما انهدام آن نشان داد همان آسمانی که برای ایجاد اشراف اطلاعاتی طراحی شده، میتواند در صورت وجود یک شبکه پدافندی مؤثر به محیطی پرخطر برای این سامانهها تبدیل شود.
نظر شما