همشهری آنلاین - گروه سیاسی: الکس وطنکا، پژوهشگر ارشد موسسه خاورمیانه در واشنگتن، معتقد است ایران در شرایط کنونی تلاش میکند با افزایش هزینههای تقابل برای آمریکا، محاسبات دولت ترامپ را تغییر دهد. او میگوید تهران به این جمعبندی رسیده که عقبنشینی در برابر فشار واشنگتن میتواند خطرناکتر از ادامه رویارویی باشد و به همین دلیل از ابزارهایی مانند فشار بر بازار انرژی و تنگه هرمز برای ایجاد اهرم مذاکره استفاده میکند.
الکس وطنکا، کارشناس مسائل امنیتی خاورمیانه و پژوهشگر ارشد موسسه خاورمیانه در واشنگتن با اشاره به افزایش سطح ریسکپذیری ایران در ماههای اخیر مدعی شد که تهران در حال حاضر بیش از هر چیز به دنبال تضمین بقای خود در برابر فشارهای آمریکا و متحدانش است.
او گفت: «در بنیاد رفتار کنونی ایران، یک هدف وجود دارد؛ حکومت ایران میخواهد از این جنگ جان سالم به در ببرد. آنها به این نتیجه رسیدهاند که بهترین راه برای تضمین بقا، افزایش بیشترین میزان فشاری است که میتوانند بر آمریکا و شرکای آن در منطقه وارد کنند.»
این تحلیلگر آمریکایی معتقد است حمله موشکی ایران به نیروهای آمریکایی در شرایط آتشبس، پیامی فراتر از یک اقدام نظامی داشت. به گفته او، تهران تلاش دارد نشان دهد که تنها آمریکا تعیینکننده روند جنگ نیست و ایران نیز توانایی برهم زدن محاسبات طرف مقابل را دارد.
وطنکا میگوید: «ایران میخواهد نشان دهد که برخلاف گذشته، این فقط آمریکا نیست که میتواند آتشبس را بشکند؛ ایران هم میتواند چنین کاری انجام دهد.» او میگوید در ایران این تصور وجود دارد که رئیسجمهور آمریکا هنوز آماده توافقی نیست که از نگاه تهران قابل قبول باشد و به همین دلیل ایران تلاش میکند با افزایش هزینههای اقتصادی، واشنگتن را به تغییر محاسبات وادار کند.
وطنکا گفت: «بهترین راه برای جلب توجه ترامپ، افزایش فشار اقتصادی بر آمریکاست. به همین دلیل میتوان انتظار داشت ایران به دنبال راههایی برای بالا نگه داشتن قیمت نفت باشد.»
به گفته او، تهران معتقد است فشار ناشی از افزایش قیمت انرژی میتواند در نهایت به بازار آمریکا و افکار عمومی این کشور منتقل شود و دولت ترامپ را برای رسیدن به یک توافق تحت فشار قرار دهد.
محور اصلی اختلاف
یکی از بخشهای اصلی تحلیل وطنکا به موضوع تنگه هرمز اختصاص دارد؛ موضوعی که در ماههای اخیر به یکی از اصلیترین محورهای اختلاف میان ایران و آمریکا تبدیل شده است. این تحلیلگر آمریکایی معتقد است ایران حاضر نیست به سادگی از نقشآفرینی خود در این آبراه صرفنظر کند، زیرا از نگاه تهران، تنگه هرمز بخشی از توان بازدارندگی کشور در برابر تهدیدهای خارجی است.
او گفت: «تنها راهی که میتوان تصور کرد ایران از این ادعا عقبنشینی کند، این است که چیزی بهتر دریافت کند؛ مشوقهایی که تهران را قانع کند هزینه کنار گذاشتن این اهرم را بپذیرد.» وطنکا درباره پیشنهاد عمان برای مدیریت بحران تنگه هرمز نیز گفت که این طرح شبیه برخی مدلهای مدیریت آبراههای بینالمللی مانند تنگه مالاکاست؛ مدلی که در آن کشتیهای عبوری هزینههایی برای خدمات دریایی پرداخت میکنند. با این حال، به گفته او، اختلاف اصلی میان ایران و آمریکا بر سر مسئلهای فراتر از مسائل فنی است.
او توضیح داد: «آمریکا معتقد است نباید به ایران حق مطالبه هزینه عبور داده شود، اما ایران این موضوع را راهی برای تثبیت ادعای حاکمیت خود میداند.» از نگاه وطنکا، نگرانی واشنگتن این است که پذیرش چنین سازوکاری در آینده به عنوان یک سابقه سیاسی مورد استفاده ایران قرار گیرد و تهران بتواند در بحرانهای بعدی، تهدید بستن تنگه هرمز را مشروعتر جلوه دهد. این پژوهشگر آمریکایی در عین حال نقش عمان را در مذاکرات میان ایران و آمریکا مهم ارزیابی کرد و گفت مسقط به دلیل روابط تاریخی خود با تهران، یکی از معدود بازیگرانی است که توانایی میانجیگری میان ۲ طرف را دارد.
او گفت: «عمان به دنبال نمایش نقش خود نیست؛ آنها فقط میخواهند نتیجهای حاصل شود.»
مانع اصلی توافق تهران و واشنگتن
وطنکا در بخش دیگری از این گفتوگو، اختلاف اصلی میان ایران و آمریکا را نه نبود کانال مذاکره، بلکه فقدان اعتماد میان ۲ طرف دانست. او گفت که در ایران این نگاه وجود دارد که نمیتوان به وعدههای رئیسجمهور آمریکا اعتماد کرد؛ «روایت موجود در ایران این است که آمریکا قابل اعتماد نیست؛ ممکن است رئیسجمهور آمریکا از صلح صحبت کند اما نتیجه به جنگ منجر شود.»
با این حال، وطنکا تاکید کرد که واشنگتن نیز درباره جدیت تهران در مذاکرات تردید دارد. او درباره تفاهمنامه ۱۷ ژوئن (۲۸ خرداد) میان ایران و آمریکا گفت این توافق از ابتدا بیش از اندازه بلندپروازانه بود و به دلیل اختلافات حلنشده نتوانست دوام بیاورد.
این تحلیلگر معتقد است اگر قرار باشد مذاکرات دوباره آغاز شود، ۲ طرف باید به جای توافقهای بزرگ و مبهم، از گامهای کوچک و قابل سنجش شروع کنند؛ از جمله ایجاد سازوکاری روشن درباره تنگه هرمز و سپس حرکت به سمت مسائل پیچیدهتر مانند برنامه هستهای و تحریمها.
او در پایان تاکید کرد که ادامه جنگ فرسایشی برای هیچیک از طرفین پیروزی قطعی ایجاد نمیکند و تهران و واشنگتن تنها زمانی میتوانند به توافق برسند که از ادبیات پیروزی کامل فاصله گرفته و به دنبال راهحلهای عملی باشند.
نظر شما