همشهری آنلاین: از همان روزهای نخست نمایش «استخر» در جشنواره فیلم فجر تا آغاز اکران عمومی در ۲۴ تیر ۱۴۰۵، یک چیز بیش از هر نکته دیگری در میان صدها نظر کاربران به چشم میآید؛ کمتر کسی درباره این فیلم بدون اشاره به نام سروش صحت حرف میزند. انگار مخاطبان پیش از آنکه بلیت «استخر» را بخرند، تصمیم میگیرند با جهان فکری کارگردانش کنار بیایند یا نه.
مرور بیش از هزار نظر ثبتشده درباره فیلم نشان میدهد «استخر» یکی از دوقطبیترین آثار سال است؛ فیلمی که برای عدهای «شاهکار» و برای عدهای دیگر «وقت تلف کردن» است. جالب اینکه فاصله میان این دو نگاه، نه بر سر کیفیت فیلمبرداری یا بازی بازیگران، بلکه بر سر یک پرسش اساسی شکل گرفته است: سروش صحت اصلاً چه جور فیلمی میخواهد بسازد؟
وقتی کارگردان از فیلمش مشهورتر میشود
در کمتر مجموعه نظری میتوان دید که شخصیت کارگردان تا این اندازه بر قضاوت مخاطب سایه انداخته باشد. بخش قابل توجهی از کاربران، «استخر» را نه با فیلمهای روی پرده، بلکه با آثار قبلی سروش صحت مقایسه کردهاند؛ از «جهان با من برقص» و «صبحانه با زرافهها» گرفته تا سریال «مگه تموم عمر چندتا بهاره». حتی کسانی که از فیلم ناراضیاند، معمولاً جملهشان را اینطور شروع میکنند: «من سروش صحت را دوست دارم، اما...» یا «از سروش صحت انتظار بیشتری داشتم.» در سوی دیگر، طرفداران فیلم معتقدند اگر کسی با جهان ذهنی صحت آشنا باشد، از «استخر» هم لذت خواهد برد. یکی از کاربران نوشته است: «آدما کلاً به دو دسته تقسیم میشن؛ کسایی که سبک فیلمهای سروش صحت رو دوست دارن و مفهومگرا هستن و کسایی که دوست ندارن.» همین دو جمله، شاید خلاصه تمام ماجرای «استخر» باشد.
این کمدی نیست؛ هست!
پرتکرارترین گلایه کاربران، نه بازی بازیگران است و نه حتی پایانبندی فیلم؛ بلکه فاصله میان انتظار مخاطب و محصول نهایی است. بسیاری از تماشاگران با تصور دیدن یک کمدی وارد سالن شدهاند، اما با درامی تلخ و آرام روبهرو شدهاند. عبارتهایی مانند «اصلاً کمدی نبود»، «دریغ از یک خنده»، «فیلم بیداستان» یا «تبلیغات گمراهکننده بود» بارها در نظرات تکرار شده است. در مقابل، گروهی دیگر دقیقاً همین ویژگی را نقطه قوت فیلم میدانند. از نگاه آنها، طنز سروش صحت از جنس شوخیهای دمدستی نیست؛ طنزی است که قرار است لبخند بزند، نه اینکه قهقهه بگیرد.
صحت مساوی است با «کتابباز»
اگرچه نام برنامه «کتابباز» در نظرات بارها تکرار نشده، اما ردپای آن تقریباً همهجا دیده میشود. کاربران مدام از واژههایی مانند «مفهومگرا»، «روشنفکر»، «فلسفی»، «پیام»، «نگاه عمیق» و حتی «انتلکت» استفاده میکنند. عدهای این ویژگی را ستایش کردهاند و نوشتهاند «کارهای سروش صحت همیشه پشت خودشان پیام دارند و همهپسند نیستند.» در مقابل، مخالفان همین ویژگی را به نقد کشیدهاند و فیلم را بیش از حد ذهنی، کند یا حتی متظاهرانه دانستهاند. برای آنها، «استخر» بیش از آنکه قصه تعریف کند، میخواهد حرف بزند. این همان تصویری است که سالها حضور سروش صحت در «کتابباز» از او ساخته؛ فیلمسازی که بیش از هر چیز به ایده، ادبیات و فلسفه علاقه دارد. همین تصویر باعث شده بسیاری از مخاطبان پیش از دیدن فیلم، انتظار مشخصی از آن داشته باشند.
فیلمنامه؛ مهمترین میدان نبرد
اگر بخواهیم فقط یک موضوع را به عنوان محل اصلی اختلاف معرفی کنیم، بدون تردید آن فیلمنامه است. تقریباً از هر سه نظر، یکی به داستان، روایت یا پایان فیلم اشاره دارد. تماشاگران منتقد فیلم، آن را «بیداستان»، «بیهدف»، «بدون پایان» یا حتی «تبلیغاتی» توصیف کردهاند. بعضی نیز از حضور پررنگ سیگار و تبلیغات تجاری انتقاد کردهاند. اما طرفداران نگاه دیگری دارند. از نظر آنها، «استخر» فیلمی درباره تجربه تنهایی، سوگ، جدایی و تلاش برای ادامه زندگی است؛ فیلمی که بیش از روایت کلاسیک، بر حالوهوا و احساس تکیه دارد. یکی از کاربران نوشته است: «این فیلم برای کسانی ساخته شده که تنهایی بعد از یک جدایی را تجربه کردهاند.»
تحسین حیایی؛ تنقید فرزند صحت
در میان بازیگران، یک نام بیش از همه تکرار شده است؛ امین حیایی. حتی میان کاربرانی که فیلم را دوست نداشتهاند، تحسین بازی او بارها دیده میشود. عبارتهایی مانند «بامزه»، «برگ برنده فیلم» و «عالی بود» بارها در نظرات آمده است. در مقابل، سورنا صحت به جنجالیترین بازیگر فیلم تبدیل شده است. برخی بازی او را طبیعی و موفق دانستهاند، اما گروهی دیگر معتقدند حضورش بیش از اندازه تحت تأثیر نسبت خانوادگی با کارگردان قرار گرفته است. درباره مهران مدیری نیز اجماع چندانی وجود ندارد؛ شماری از کاربران بازی او را تصنعی و نامتناسب با فضای فیلم توصیف کردهاند، هرچند عدهای نیز از حضورش دفاع کردهاند.
فیلمی که همه را راضی نمیکند
برآورد کلی از مجموعه نظرات نشان میدهد حدود ۴۵ درصد کاربران تجربهای مثبت از تماشای «استخر» داشتهاند، حدود ۴۵ تا ۵۰ درصد از فیلم ناراضی بودهاند و نزدیک به ۱۰ درصد نیز نظر میانه یا دوپهلو ثبت کردهاند. این اعداد نشان میدهد «استخر» نه یک شکست کامل است و نه یک موفقیت بیچون و چرا.
اینفوگرافی زیر در بررسی نظرات ابرازشده درباره «استخر» مفید است:
نظر شما