همشهری آنلاین- زهرا رفیعی: چندی پیش معاونت محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی محیط زیست گیلان از ثبت و شناسایی نخستین قورباغه درختی خاوری آبیرنگ کشور در استان خبر داد. این خبر توجهها را به خود جلب کرد.
باربد صفایی، بومشناس و دوزیست شناس، درباره مشاهده قورباغه آبیرنگ در لاهیجان گفت: قورباغه مذکور گونه جدیدی نیست و همان قورباغه درختی خاوری است که پیشتر هم وجود آن در ایران گزارش شده است، اما برای نخستین بار است که چنین تغییر رنگی از آن در ایران بصورت مصور ثبت و منتشر میشود. و اگر قورباغه تغییر رنگ یافته را در حدود ۲۴ ساعت در دمای طبیعی نگه داریم به رنگ طبیعی خود بازمیگردد.
قورباغهها، مخصوصا قورباغههای درختی در فصل گرم معمولا طیفی از رنگ سبز دارند؛ از سبز کاهویی تا سبز تیره که اصطلاحا به آنها «lemon yellow» میگویند، یعنی از زرد لیمویی تا سبز تیره. اما وقتی به فصل سرما میرسیم و پوشش گیاهی سبز رنگ زیستگاه از دست میرود، رنگ قورباغه ها نیز مانند رنگ نیهای خشکیده و علف های پیرامونشان به رنگهای کرم و قهوهای متمایل میشود. از همین رو در اواخر زمستان و اوایل بهار ممکن است این تغییرات رنگی از کرم به سبز در صورت تغییرات ناگهانی جوی موجب اختلالاتی در رنگ طبیعی گونه شود.
صفایی افزود: به احتمال زیاد، این پدیده به تغییرات کوتاهمدت دما مربوط میشود. او توضیح داد: دو گزارش از دو فرد که در فاصلهای نزدیک به هم در لاهیجان زندگی میکردند، دریافت کردهام. نخستین گزارش حدود پنج سال پیش و در دوران کرونا توسط آقای آهنیزاده ثبت شد؛ زمانی که در یک روز بسیار سرد فروردینی، قورباغهای آبیرنگ روی یک لوله آب و در ارتفاع حدود یک متر و ۲۰ سانتیمتری از سطح زمین پیدا شد. آن زمان از یابنده که دانشآموز بود خواستم قورباغه را برای ۲۴ ساعت نگه دارد، که رنگ قورباغه با افزایش دما دوباره تغییر کرد و به حالت معمول بازگشت. سال گذشته هم خانم جهانی که پرندهنگر و از فعالان آموزش جوامع محلی هستند عکسی مشابه برایم فرستادند. این قورباغه پس از یک روز سرد بر روی شاخه یک نهال بلوط دیده شده بود. وقتی محل دو مشاهده را بررسی کردم، متوجه شدم هر دو گزارش تنها حدود ۱۵ تا ۲۰ کیلومتر با یکدیگر فاصله دارند و هر دو در حاشیه لیلا کوه در ناحیه شمالی البرز و هیرکانی و در مجاورت دریای خزر در نزدیکی شهر لاهیجان قرار گرفتهاند. با توجه به اینکه در شبهای پیش از ثبت هر دو مشاهده، دما نسبت به شرایط معمول، پایینتر بوده است، به این نتیجه رسیدم که این تغییر رنگ میتواند ناشی از نوسانات شدید دمایی باشد. وقتی هوا گرم میشود، رنگ قورباغه دوباره به سمت سبز شدن میرود. در واقع تناسب رنگیای که حیوان برای استتار در محیط نیاز دارد، دچار اختلال میشود.
باربد صفایی، خزندهشناس تاکید کرد: موارد مشابهی در دیگر نقاط دنیا هم ثبت شده است، اما این نخستین بار است که چنین رکوردی از قورباغه درختی خاوری با نام علمی Hyla orientalis به رنگ آبی در ایران ثبت میشود. تقریبا در هیچیک از دوزیستان ایران هم تا امروز رکوردی از رنگ آبی ثبت نشده است. گزارش علمی رویت این پدیده نادر سپتامبر سال ۲۰۲۵ توسط این پژوهشگران در مجله خزنده شناسی منتشر شده است.
این حفاظتگر تنوع زیستی از جلب توجه این خبر توسط مردم استقبال کرد و تاکید کرد: ما در ایران هیچ دوزیست سمی نداریم مانند قورباغه های آمازون نداریم. این رنگها معمولا برای دفاع، استتار یا هشدار استفاده میشوند. در بعضی گونههای جهان، مثل قورباغه نیزهسمی آبی، رنگ آبی نشانه سمی بودن است، اما این پدیده که در ایران دیده شده است کاملا از نظر ساختاری متفاوت است. قورباغههای درختی شمال ایران را مردم محلی داروگ میگویند؛ همان قورباغه معروفی که نیما یوشیج در شعرش از آن نام برده است. این گونه سالها در فرهنگ مردم مازندران و گیلان حضور داشته و مردم باور داشتند صدای آن نشانه نزدیک شدن باران است. از نظر بیولوژیک هم این موضوع بیدلیل نیست. این گونه تغییرات فشار هوا را زودتر حس میکنند. وقتی قرار است هوا ابری شود یا بارندگی رخ دهد، نرها شروع به آواز خواندن میکنند تا مادهها را به سمت برکههای زادآوری هدایت کنند. به همین دلیل این باور در میان مردم شکل گرفته که میتوان باران را از داروگ خواست.
صفایی در ادامه با اشاره به وضعیت دوزیستان جهان گفت: قورباغهها متنوعترین و فراوانترین گروه دوزیستان امروزی در جهان هستند. حدود ۸۸ درصد تنوع گونهای دوزیستان به قورباغهها اختصاص دارد. از ۹۰۵۳ دوزیست در دنیا ۷۹۸۹ گونه مربوط به قورباغههاست.
نظر شما