همشهری آنلاین - محمد سرابی: حضور حماسی مردم در روزهای بعد تبدیل به یک حرکت بزرگ شد و با تأکید رهبر سوم انقلاب بر اهمیت «خیابان» الان بیش از ۲ ماه است که شهرها را در اختیار خود دارند. حالا حضور شبانه از یک اتفاق مقطعی تبدیل به پدیدهای اجتماعی و ماندگار شده و ظاهر موکبها و شیوه پرچمگردانیها شکل خاصی بهخود گرفته است. این جلوه مردمی ابتدا موقت بهنظر میرسید اما پس از گذشت ۲ماه به پدیدهای بینظیر تبدیل شده که بهدلیل تداوم و تنوع سلیقهها، موضوع بحث جامعهشناسان است.
سبک زندگی
خانوادههای زیادی هستند که هرشب بعد از نماز، پرچم در دست به خیابان میروند. در میدانها، تقاطعها و قسمتی از خیابان که سرعت حرکت ترافیک کند میشود، میایستند و پرچمهای سهرنگ را در حمایت از مقاومت مدافعان وطن تکان میدهند. با وجود گذشت زمان و طولانیشدن جنگ و آتشبس، خیابانها خالی نمیشوند. خانوادهها با یکدیگر آشنا شدهاند و پیوندهایی شکل گرفته است. مدتی پیش مجری یک برنامه خانوادگی تلویزیون به روانشناس برنامه گفت که پیامهای زیادی درباره آشنایی و ازدواج در تجمعهای شبانه دریافت شده است. اکنون در هر میعادگاه خیابانی چهرههای آشنایی هستند که هر شب یکدیگر را میبینند.
تأثیر طولانیمدت
صرفنظر از تحولات نظامی مرتبط با جنگ، پرچمگردانی شبانه بهعنوان پدیده اجتماعی و فرهنگی تأثیر ماندگاری بر مردم خواهد گذاشت. یک جامعهشناس در اینباره به همشهری میگوید: «این پدیده دارای آثار کوتاهمدت و بلندمدت است. در شرایط خاص کنونی که جامعه دچار التهاب و فشارهای روانی است، حضور در خیابان میتواند به روحیه مردم کمک کند. در بلندمدت، تأثیر بهمراتب مثبتتر است. این روند هم به نظام حکمرانی و هم به مردم میآموزد که میتوان هرگونه حرف، حدیث، نظر، اعتراض یا دیدگاهی را در قالب تجمعات مسالمتآمیز مطرح کرد؛ بدون آنکه به اغتشاش بینجامد. این خود نوعی تجربهاندوزی جمعی است.»
علیرضا شریفی یزدی بیان میکند: «پیش از سال۱۳۸۸ مناظره سیاسی بهمعنای امروزی آن چندان رواج نداشت. در آن سال، مناظرههایی برگزار شد که متأسفانه به ناآرامیهای خیابانی انجامید اما پس از آن، سنت مناظره تداوم یافت و امروزه مناظرهها انجام میشوند، اثر خود را میگذارند و به پایان میرسند. بهنظر میرسد این حضور شبانه نیز در بلندمدت چنین کارکردی داشته باشند؛ هم حکمران و هم مردم میآموزند که میتوان بدون ناآرامی، درگیری و... حرف خود را زد.»
نسلها و تنوع پوشش
میعادگاههای مردمی از شب اول صحنه حضور شهروندان با تفاوت سنی خیلی زیاد و ظاهر و پوشش متفاوت بوده است و همچنان هم ادامه دارد. شریفی یزدی میگوید: «در این تجمعات، افراد مسن، میانسال، جوان و حتی نوجوان هستند و حکم یک کلاس درس برای انتقال پیام از نسلی به نسل دیگر را دارند. از طرف دیگر زمانی که ما برای دستیابی به یک هدف مشخص و در مقابل خطر مشترک بیرونی کنار هم قرار میگیریم، میتوانیم تفاوتهای فردی و نگرشی را تحمل کنیم. من سلیقه شما را میپذیرم و شما سلیقه مرا؛ بدون آنکه یکی بر دیگری تحمیل شود. این همان انسجام اجتماعی در برابر تهدید مشترک و برای رسیدن به یک هدف والاست.» چند روز پیش نماینده ولی فقیه در کردستان تأکید کرده بود که در تجمعها باید ظاهر و پوشش مختلف افراد را پذیرفت و به حفظ سرمایه اجتماعی توجه کرد.
ریشه عمیق حضور خیابانی مردم
گذراندن هرشب چندساعت در خیابان کار آسانی نیست اما خانوادهها خسته نمیشوند و چیزی از شور و هیجان روزهای اول کم نشده است. پرویز امینی، جامعهشناس دراینباره میگوید: «عقبه این اتفاق خیلی طولانی است. در اینجا ما با میراثی مواجهیم که از دهه۴۰ شمسی به بعد بنیان نهاده شد. امام خمینی(ره) برای جامعهای که براساس واقعیتهای تاریخی، سرخورده و تحقیرشده بود، یک چشمانداز ترسیم کرد و بهمدت ۱۵سال پیش از انقلاب اسلامی آن را حول محور آگاهی عمومی و مشارکت عمومی پیش برد. پس از انقلاب این روند آگاهی و مشارکت درون نهادهای مختلف از راهپیمایی ۲۲ بهمن و روز قدس و ۲۳ تیر ۷۸ و ۹ دی ۸۸ و اخیرا ۲۲دی ۱۴۰۴ و نهادهایی مثل بسیج و جهاد سازندگی و گروههای جهادی و... سازماندهی شد.»
امینی میگوید: «اکنون ژانر مشارکت عمومی تغییر کرده و نو شده اما بنیاد تغییر نکرده است. تجربه ۱۸ و ۱۹ دی و همچنین جنگ ۱۲روزه بهعنوان پیشدرآمدی برای جنگ تحمیلی سوم بوده است. برای همین مردم بهخوبی میفهمند که چه نقشی باید ایفا کنند. کار آنها جلوگیری از تکرار ۱۸ و ۱۹ دی هنگام جنگ خارجی و پشتیبانی وسیع از میدان و نیروی رزمی است. ما در تمام تاریخ بشر چنین تجربهای نداریم که جامعهای در نبود رهبر خود، نه ارادهاش متزلزل و نه آگاهیاش مخدوش میشود. البته نمونه برعکس را در جنگ احد داریم که با شایعه کشتهشدن پیامبر، سازمان رزم مسلمانان در هم ریخت.»
نظر شما