همشهری آنلاین - گروه سیاسی: دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا از دوشنبه عصر به وقت ایران عملیات آزادی تنگه هرمز را کلید زده است. طی یک هفته اخیر عبور کشتیها از تنگه هرمز بهشدت محدود بوده است. ایران کنترل تنگه را حفظ کرده و مسیرهای جدید اجباری تعریف کرده است. به گزارش رسانهها، تنها چند کشتی عمدتا حامل محمولههای خشک فله و چند نفتکش کوچک روزانه از تنگه عبور میکردند.
روز دوشنبه یک تانکر گاز طبیعی مایع و «چند» کشتی باری کوچک و یک کشتی کابلبر توانستند وارد دریای عمان شوند.
علیرغم فشار و اقدام جدید آمریکا از جمله تمدید آتشبس و حضور ۲ ناوشکن آمریکایی در خلیج فارس عبور تجاری بهبود نیافت.
صادرات نفت و گاز دریایی نیز بهشدت افت کرده است: طبق آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، پیش از جنگ حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز از تنگه هرمز عبور میکرد، اما در اوایل آوریل این رقم به تنها حدود ۳.۸ میلیون بشکه در روز (۲۰ درصد سطح قبل جنگ) کاهش یافته است.
پس از آغاز جنگ و بستهشدن نسبی هرمز، تعداد عبور کشتیها در هر روز به چند فروند بسیار کم محدود شد.
جدولهای زیر تعداد عبور کشتیها را طبق نوع محموله و پرچم تقریباً تخمینی (با توجه به منابع خبری و ردیابی AIS) برای دوره ۲۸ آوریل تا ۴ مه نشان میدهد. برخی کشتیها سیستم ردیابی خود (AIS) را خاموش کردهاند که موجب عدم قطعیت در دادهها شده است.
حجم تقریبی عبور نفت و گاز (بشکه در روز) نیز بسیار کاهش یافته است. مثلاً تانکر ژاپنی «ایدمیتسو مارو» روز ۲۸ آوریل با حدود ۲ میلیون بشکه نفت خام از هرمز عبور کرد.
تانکر گاز طبیعی مایع (LPG) مالزیایی سرو شاکتی (Sarv Shakti) روز ۱۴ اردیبهشت با حدود ۴۶٫۳۱۳ تن الپیجی (تقریبا ۰.۵ میلیون بشکه) از هرمز گذشت.
براساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، در اوایل آوریل مجموع نفت خام و فرآوردههای عبوری از هرمز تنها حدود ۳.۸ میلیون بشکه در روز بوده (نسبت به بیش از ۲۰ میلیون بشکه در روز پیش از جنگ). این به معنای افت حدود ۸۰ درصدی از سطح قبل جنگ است.
وقایع امنیتی
۲۹ فروردین: ۲ کشتی باری هندی به نامهای سنمار هرالد (Sanmar Herald) حامل نفت بصره و پالایشگاهی خیرپور (Khairpur) در مسیر حرکت به سوی هرمز با تیراندازی سپاه مواجه شدند. این ۲ ناو مجبور به بازگشت شدند (منابع: گزارشهای خبری و تأیید دولت هند).
۲ اردیبهشت: سپاه ۲ کشتی کانتینربر (کانتینر) را در خروج از خلیج فارس توقیف کرد. یکی اماسسی فرانچسکا (MSC Francesca) پانامایی و دیگری اپامینونداس (Epaminondas) لیبریایی بودند. هر ۲ مورد قبل از توقیف مورد آتش قرار گرفتند.
۷ اردیبهشت: خبرگزاریها گزارش دادند حداقل ۶ نفتکش ایرانی حامل حدود ۱۰.۵ میلیون بشکه نفت توسط نیروی دریایی آمریکا بهواسطه «محاصره»اش، از ادامه مسیر بازگردانده شدند. این بازگشتها عمدتا در چند روز منتهی به ۷ اردیبهشت انجام شد. برعکس آن، ۴ اردیبهشت ۲ نفتکش ایرانی (مجموع تقریبی۴ میلیون بشکه) با هماهنگی تا حدودی سیاسی اجازه عبور یافتند.
۱۲ اردیبهشت: بر اساس بیانیه وزارت بازرگانی هند، تانکر گاز طبیعی مایع تحت پرچم جزایر مارشال سرو شاکتی موفق شد پس از هماهنگی دیپلماتیک با ایران از هرمز عبور کند.
۱۴ اردیبهشت: علاوه بر یک نفتکش گاز مایع طبیعی کوچک و چند کشتی باری معمولی (و یک کشتی کابلبر) که طبق داده مارین ترافیک وارد دریای عمان شدند، ۲ ناوشکن آمریکایی (و ۲ کشتی تجاری با پرچم آمریکا) هم اعلامشده وارد خلیج فارس شدند. تهران اعلام کرد یکی از کشتیهای آمریکایی را متوقف کرده اما مقامات آمریکایی این را تکذیب کردند.
محدودیتهای دادهها و عدم قطعیتها
دادههای دریانوردی بشدت محدود است. بسیاری از نفتکشها و شناورها «در تاریکی» عمل میکنند (سیگنال AIS را خاموش میکنند) تا زیر رادار قانونی و تحریمی نمانند. برای مثال، چند نفتکش یونانی (تحت مدیریت دایناکام) بنا به گزارشها، بدون ارسال موقعیت در هرمز تردد کردند. این موضوع صحت آمار شمارش ترافیک را مخدوش میکند. همچنین شرکتهای ردیابی داده (Kpler، MarineTraffic و TankerTrackers) در برخی موارد اعداد متفاوتی میدهند که ناشی از اختلاف در تعریف «عبور از تنگه» و زمانبندی سیستم شناسایی خودکار (AIS) است. دادههای ثانویه مانند اظهارات دیپلماتیک یا رسانهای (رویترز، الجزیره و غیره) اغلب تنها نمونههای برجسته (مانند عبور یک نفتکش بزرگ یا حملهای خاص) را گزارش میکنند. در نتیجه، آمار تقریبی است و با خطای قابل ملاحظه همراه.
تحلیل دادههای هفته آخر آوریل و ابتدای مه ۲۰۲۶ نشان میدهد ایران همچنان کنترل قوی بر تنگه هرمز دارد و صرفا به دلخواه موقت برخی عبورها را مجاز میکند. دسترسی سریع به وضعیت قبل از جنگ بعید است. بازگشت کامل آزادی کشتیرانی مستلزم توافق سیاسی است، اما تهران برای دستیابی به امتیازات از این کارت استفاده خواهد کرد. کاهش شدید جریان نفت و گاز باعث شوک قیمتی شده و اقتصاد جهانی را تحت فشار گذاشته است.
از منظر راهبردی، کشورها ناچارند جایگزینهایی مانند انبارسازی اضطراری و خطوط لوله فرعی را تقویت کنند. سیاستگذاران جهانی باید توجه کنند که «باز ماندن» مسیر هرمز، بزرگترین متغیر در کاهش فشار تورمی نفت است. تجربه هفته اخیر نیز تاکید کرد که بدون «رضایت» ایران برای عبور ایمن، چارهای جز ادامه تنش و تلاش دیپلماتیک نیست.
نظر شما