به گزارش همشهری آنلاین، به نقل از عصر ایران: حدود یک قرن است که ردیفی عجیب از هزاران حفره روی دامنه کوهی در پرو ذهن باستانشناسان را درگیر کرده است. این نوار مرموز که در حاشیه دره پیسکو قرار دارد، نزدیک به ۱.۵ کیلومتر امتداد دارد و با نام مونته سیرپه یا «کوه مار» شناخته میشود.
در نگاه اول، این حفرهها تصادفی به نظر نمیرسند؛ بلکه با نظمی تکرارشونده، دقیق و تقریباً محاسبهشده در کنار هم قرار گرفتهاند. با این حال، تا امروز هیچ توضیح قطعی درباره هدف ساخت آنها وجود نداشت.
اکنون پژوهشگران دانشگاه سیدنی میگویند به سرنخهای تازهای رسیدهاند که میتواند راز این محوطه عجیب را روشنتر کند. بر اساس یافتههای جدید، این نوار حفرهای احتمالاً بخشی از یک سیستم بومی برای تجارت، شمارش و ثبت مبادلات بوده؛ سیستمی که در دل چشمانداز طبیعی ساخته شده و بیشتر در دورهای میان حدود سالهای ۱۰۰۰ تا ۱۴۵۰ میلادی مورد استفاده قرار گرفته است.
«نوار حفرهها» دقیقاً چیست؟
محوطه مونته سیرپه از حدود ۵۲۰۰ گودال کمعمق تشکیل شده است. این حفرهها معمولاً بین ۱ تا ۲ متر عرض و حدود نیم تا ۱ متر عمق دارند. گودالها در امتداد یک یال باریک کوهستانی قرار گرفتهاند و بهصورت ردیفها و بلوکهای منظم دیده میشوند.
از فاصله دور، این مجموعه مثل یک نوار پیوسته روی کوه به نظر میرسد؛ اما بررسی نزدیکتر نشان میدهد که حفرهها به بخشهای جداگانه تقسیم شدهاند و میان آنها فاصلههایی وجود دارد؛ فاصلههایی که احتمالاً برای عبور و مرور افراد از روی کوه در نظر گرفته شده بود.
نکته مهم اینجاست که ردیفهای حفرهها الگوهای عددی تکرارشونده دارند. در برخی بخشها، ردیفها کاملاً مشابهاند و در بخشهای دیگر، تعداد حفرهها با نظم خاصی تغییر میکند. همین نظم عددی باعث شده پژوهشگران احتمال دهند که این محوطه فقط یک سازه ظاهری یا آیینی نبوده، بلکه کارکردی حسابشده و کاربردی داشته است.
سرنخ تازه؛ شباهت عجیب با سیستم حسابداری اینکاها
پژوهشگران با استفاده از پهپاد، نقشهای بسیار دقیق از این محوطه تهیه کردند. نتیجه بررسیها نشان داد که چینش حفرهها به نوعی الگوی عددی پنهان شباهت دارد.
به گفته محققان، ساختار مونته سیرپه از نظر نظم و بخشبندی، به دستکم یکی از نمونههای کیپو شباهت دارد؛ کیپو ابزار باستانی مردم آند و اینکاها برای ثبت اطلاعات و حسابداری بود. کیپو از رشتهها و گرههایی تشکیل میشد که برای شمارش، ثبت کالاها، نیروی کار، مالیات و اطلاعات اداری به کار میرفت.
اما تفاوت مهم اینجاست که در مونته سیرپه، به جای نخ و گره، با یک سامانه عظیم زمینی روبهرو هستیم؛ چیزی شبیه یک دفتر حسابداری بزرگ که نه روی کاغذ، بلکه روی خاک و سنگ ساخته شده است.
دکتر جیکوب بونگرز، باستانشناس دیجیتال دانشگاه سیدنی و نویسنده اصلی این پژوهش، میگوید این کشف میتواند شناخت ما را از شیوههای بومی حسابداری در منطقه آند و فراتر از آن گسترش دهد.
چرا مردم باستان ۵۲۰۰ حفره روی کوه ساختند؟
یکی از پرسشهای اصلی پژوهشگران این بوده که چرا مردم باستان باید هزاران حفره را روی دامنه کوهی خشک در جنوب پرو حفر کرده باشند.
فرضیههای مختلفی در طول سالها مطرح شده بود؛ از جمله اینکه این حفرهها شاید برای کشاورزی، ذخیره آب، جمعآوری مه، دفاع، انبارداری یا آیینهای خاص ساخته شدهاند. اما هیچکدام از این فرضیهها بهتنهایی نتوانسته بود توضیح کاملی ارائه دهد.
یافتههای تازه، مسیر دیگری را پیشنهاد میکند: این حفرهها ممکن است بخشی از یک سامانه اقتصادی و اجتماعی بوده باشند؛ جایی برای شمارش، مقایسه، نگهداری موقت یا نمایش کالاهایی که میان گروههای مختلف مبادله میشدند.
ردپای ذرت، پنبه و گیاهان خوراکی در خاک حفرهها
یکی از مهمترین بخشهای این پژوهش، بررسی خاک داخل حفرهها بود. دانشمندان در نمونههای خاک، گردههای باستانی گیاهانی مانند ذرت را شناسایی کردند؛ ذرت یکی از مواد غذایی اصلی در منطقه آند بوده است.
همچنین آثاری از نیهایی که برای سبدبافی استفاده میشدند در خاک پیدا شد. افزون بر این، نشانههایی از گیاهانی مانند کدو، تاجخروس، پنبه، فلفل چیلی و چند محصول دیگر نیز به دست آمد.
این کشف اهمیت زیادی دارد، چون این گیاهان در زمین خشک و بیابانی محل قرارگیری مونته سیرپه کشت نمیشدند. از طرفی بسیاری از این گیاهان گردههای کمی در هوا پخش میکنند؛ بنابراین بعید است بقایای آنها بهطور طبیعی وارد حفرهها شده باشد.
به همین دلیل، پژوهشگران احتمال میدهند که مردم باستان کالاها را در سبدها یا بستههایی از الیاف گیاهی به این محل میآوردند و آنها را در حفرهها قرار میدادند. این کالاها شاید برای نمایش مقدار، مبادله، شمارش یا ثبت معاملات در گودالها گذاشته میشدند.
آیا مونته سیرپه یک بازار باستانی بوده است؟
یکی از جذابترین فرضیههای مطرحشده این است که مونته سیرپه احتمالاً نوعی بازار پیشااینکایی بوده؛ جایی که گروههای مختلف برای مبادله کالا گرد هم میآمدند.
در آن دوره، جمعیت منطقه احتمالاً بسیار قابلتوجه بوده و مردم برای تأمین نیازهای خود به شبکههای تجاری وابسته بودند. به گفته پژوهشگران، ممکن است بازرگانان دریایی، کاروانهای لاما، کشاورزان، ماهیگیران و صنعتگران در این محل جمع میشدند تا کالاهایی مانند ذرت، پنبه، محصولات کشاورزی، ماهی و دیگر اقلام محلی را مبادله کنند.
در چنین شرایطی، حفرهها میتوانستند نقش یک ابزار اجتماعی و اقتصادی را بازی کنند؛ یعنی روشی برای اینکه مردم بتوانند کالاها را ببینند، مقدار آنها را مقایسه کنند و بر سر ارزش مبادله به توافق برسند.
به بیان ساده، این حفرهها شاید نوعی زبان مشترک اقتصادی بودهاند؛ روشی قابل مشاهده برای شمارش و مقایسه کالاها در جامعهای که از پول رایج به شکل امروزی استفاده نمیکرد.
موقعیت جغرافیایی هوشمندانه؛ چرا این محل مهم بود؟
تاریخگذاری رادیوکربنی نشان میدهد که این محوطه احتمالاً در قرن چهاردهم میلادی فعال بوده است؛ یعنی در دورهای که پادشاهی چینچا در این منطقه نفوذ زیادی داشت.
بر اساس منابع تاریخی، مردم چینچا بازرگانانی توانمند بودند و پیش از گسترش امپراتوری اینکا، شبکههای تجاری گستردهای در امتداد ساحل و مناطق داخلی ایجاد کرده بودند.
مونته سیرپه در نقطهای راهبردی قرار دارد؛ میان چند منطقه زیستمحیطی مختلف و در نزدیکی مسیرهای مهم پیشااسپانیایی. چنین موقعیتی آن را به محل مناسبی برای گردهمایی، مبادله کالا و ارتباط میان جوامع مختلف تبدیل میکرد.
این موضوع، فرضیه بازار یا مرکز مبادله را تقویت میکند؛ زیرا کالاها میتوانستند از ساحل، درهها، کوهستان و مناطق کشاورزی به این نقطه برسند و در آنجا بین گروههای مختلف ردوبدل شوند.
حفرهها انبار نبودند؛ شاید واحدهای شمارش بودند
پژوهشگران تأکید میکنند که این حفرهها احتمالاً به معنای امروزی «انبار» نبودهاند. یعنی قرار نبوده کالاها برای مدت طولانی در آنها نگهداری شوند. در عوض، هر حفره ممکن است نوعی نشانه یا واحد قابل مشاهده برای مقدار کالا بوده باشد.
در جامعهای بدون پول رایج، نشان دادن مقدار کالا اهمیت زیادی داشته است. وقتی ردیفهایی از حفرهها با کالا پر میشد، افراد میتوانستند در یک نگاه حجم عرضه را ببینند و درباره ارزش مبادله تصمیم بگیرند.
بعدها، با ورود اینکاها و گسترش ساختار اداری آنها، احتمال دارد از همین زیرساخت برای هدفهای جدید استفاده شده باشد. امپراتوری اینکا به سیستمهای حسابداری و ثبت اطلاعات وابسته بود؛ زیرا باید کار، کالا، مالیات و منابع را در قلمرو وسیع خود مدیریت میکرد. ساختار منظم و بخشبندیشده نوار حفرهها میتوانست برای چنین کاری مناسب باشد.
معمایی که از سال ۱۹۳۳ توجه جهان را جلب کرد
نوار حفرهها نخستین بار در سال ۱۹۳۳ پس از انتشار عکسهای هوایی در نشریه نشنال جئوگرافیک توجه پژوهشگران و علاقهمندان به باستانشناسی را جلب کرد. از آن زمان تاکنون، نظریههای مختلفی درباره این محوطه مطرح شده، اما هیچکدام پاسخ نهایی و قطعی نبودهاند.
مطالعه جدید هم نمیگوید که راز مونته سیرپه بهطور کامل حل شده است؛ اما قویترین شواهد تا امروز را درباره منشأ و کارکرد احتمالی این حفرهها ارائه میدهد.
دکتر بونگرز میگوید هنوز پرسشهای زیادی باقی مانده است؛ از جمله اینکه چرا چنین سازهای فقط در این منطقه دیده شده و در سراسر آند نمونههای مشابه فراوانی از آن وجود ندارد. همچنین این پرسش مطرح است که آیا مونته سیرپه را میتوان نوعی «کیپوی چشماندازی» دانست؛ یعنی نسخهای بزرگ و زمینی از سیستم حسابداری گرهای.
اهمیت این کشف برای شناخت تمدنهای باستانی
این پژوهش نشان میدهد که جوامع باستانی فقط بناهای آیینی یا دفاعی نمیساختند؛ آنها گاهی چشمانداز طبیعی را به شکلی تغییر میدادند که نیازهای اجتماعی و اقتصادیشان را پاسخ دهد.
مونته سیرپه میتواند نمونهای مهم از این موضوع باشد؛ محوطهای که احتمالاً مردم را دور هم جمع میکرد، تعامل و مبادله را آسانتر میساخت و بعدها شاید به بخشی از یک سیستم حسابداری بزرگتر تبدیل شد.
به همین دلیل، این کشف فقط درباره چند هزار حفره روی یک کوه نیست؛ بلکه درباره شیوهای است که مردم باستان برای مدیریت اقتصاد، ارتباط اجتماعی و ثبت معاملات از محیط اطراف خود استفاده میکردند.
جمعبندی
بر اساس پژوهش تازه دانشگاه سیدنی، ۵۲۰۰ حفره مرموز مونته سیرپه در پرو احتمالاً بخشی از یک سیستم تجاری و حسابداری باستانی بودهاند. شواهدی مانند نظم عددی حفرهها، شباهت آنها به کیپو، بقایای گیاهانی مثل ذرت و پنبه، و موقعیت راهبردی این محوطه، همگی این فرضیه را تقویت میکنند.
اگرچه پاسخ نهایی هنوز قطعی نیست، اما یافتههای جدید نشان میدهد که این محوطه احتمالاً نقشی بسیار انسانی و کاربردی داشته است: گرد هم آوردن مردم، نمایش کالاها، تسهیل مبادله و ثبت مقدار کالاها در جامعهای بدون پول رایج امروزی.
این پژوهش در مجله علمی Antiquity منتشر شده و منبع اصلی آن دانشگاه سیدنی است.
منبع: refractor
نظر شما