شنبه 4 آذر 1396 | به روز شده: چند لحظه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
جمعه 12 بهمن 1386 - 23:00:27 | کد مطلب: 43205 چاپ

آشنایی با استان قم

اقتصاد > حمل و نقل برون شهری - همشهری‌آنلاین:
استان قم با مساحتی حدود 14631 کیلومتر مربع در شمال غرب، از مرکز جغرافیایی کشور قرار دارد و 0.89 از مساحت کل کشور را دربر می‌گیرد

این استان با یک شهرستان، چهاربخش، 9 دهستان و 256 روستا به جهت همجواری با کویر مرکزی از آب و هوای بیابانی و نیمه بیابانی برخوردار است. یافته‌های باستان‌شناختی حاکی از آن است که منطقه قم حداقل از هزاره پنجم قبل از میلاد مسکونی بوده است.

به استناد آثار و اشیاء بازمانده و صراحت متون تاریخی، قم در پیش از اسلام، شهر معتبر و نسبتا بزرگی بوده است. با ورود اسلام به ایران شهر قم با سرعتی شگرف توسعه یافت و به شکل یک سرزمین نیمه خودمختار در طول حکومت خلفای بنی‌امیه و بنی‌عباس، درآمد. و با آمدن و وفات و دفن حضرت معصومه(س) در این شهر که باعث شرافت و منزلت این دیار شد، اهمیتی به سزا یافت.

دسن

 پرونده‌ها:

more   انقلاب اسلامی ایرانقانون اساسی جمهوری اسلامی ایران / امام خمینی (ره) / حضرت آیت‌الله خامنه‌ایشورای عالی انقلاب فرهنگی / مجلس خبرگان رهبرى / مجمع تشخیص مصلحت نظام / شورای نگهبان / مجلس شورای اسلامی / قوه ‏قضائیه ایران / استان‌های ایران / وزارتخانه‌های ایرانایران هسته‌ایکابینه دهم / دانشگاه‌های ایران / پارک‌های علم و فناوری ایران/ روزهای ملی و جهانی در تقویم ایران / شورای عالی انقلاب فرهنگی /

استان قم

more  دریاها و دریاچه‌های ایران / خلیج فارس / جزایر ایرانی خلیج فارس / تنگه هرمز / رودخانه‌های ایران / کوه‌های ایران / کویرهای ایرانپارک‌های ملی ایرانآبشارهای ایران / جنگل‌های ایران / غار‌های ایران / تالاب‌های ایران / قنات‌های ایران / آبگرم‌های ایران /

more  آثار تاریخی ایران / جاذبه‌های گردشگری ایران / نقاط دیدنی ایران / نخستین‌های ایران / روستاهای ایران / سوغاتی‌های چهارگوشه ایران / غذاهای سنتی و محلی چهارگوشه ایران /

more

  خانه‌های قدیمی و تاریخی ایران /   باغ‌های گردشگری‌ ایران / قلعه‌های ایران / پل‌های ایران / بقعه‌های ایران / کاروانسراهای ایران / آتشکده‌های ایران / برج‌های تاریخی ایرانبازارهای قدیمی ایران / گنبدها ایران / موزه‌های ایرانمساجد ایران / کلیساهای تاریخی ایران / تپه‌های باستانی ایران / مناره و میل‌های ایران / آرامگاه‌های ایرانآب‌انبارهای ایران / ارگ‌های تاریخی / کبوترخانه / حمام‌های قدیمی / آبگرم‌های ایران /

more  روستای فردودریاچه حوض‎سلطان / دریاچه نمک / حوزه علمیه قم / مدرسه فیضیه

more  آب‌انبار سلماسی / مسجد مقدس‌ جمکران‌ / کاروانسرای دودهک / کاروانسرای پاسنگان

دسن

استان قم به دلیل وجود مزار شریف حضرت‌معصومه(س) در آنجا و وجود مرکز روحانیت و پایگاه انقلاب اسلامی و قرار گرفتن در یک منطقه حساس تجاری و ارتباطی از موقعیت ویژه و حساسی برخوردار است.

استان علم و اجتهاد قم، که مورخان ساخت آن را به زمان پیشدادیان منسوب می‌کنند، در سال 23 هجری به دست ابوموسی عبدالله ابن‌قیس اشعری فتح گردید و پس از آن پناهگاه علویان شد و با ورود حضرت فاطمه معصومه و دفن پیکرمطهر ایشان در این شهر، به یکی از مراکز مهم شیعه مبدل شد و با حضور علما و اندیشمندان شیعه و تشکیل جلسات درس و بحث علوم اسلامی یکی از مهمترین مراکز علمی و سیاسی گردیده است.

موقعیت جغرافیایی

قم با وسعت تقریبی 14700 کیلومتر و ارتفاع 928 متر از سطح دریا، بر پهنه دشت کم ارتفاعی واقع شده است. قم از شمال به استان تهران، از شمال غرب و غرب و جنوب به شهرستانهای ساوه، تفرش، آشتیان، و دلیجان (استان مرکزی) و از جنوب شرقی به کاشان (استان اصفهان) و از شرق به دشت کویر و دریاچه نمک محدود می‌شود. استان قم دارای دو شهر به نامهای کهک و جعفریه و دو بخش مرکزی و خلجستان می‌باشد.

شهر قم

در پیدایش شهر قم و قدمت تاریخی آن نظرات گوناگونی از مورخان به یادگار مانده است. برخی از آنان بنای این شهر را به تهمورث،‌ سومین پادشاه پیشدادی نسبت داده‌اند.

در سند مکتوبی که به خط پهلوی به نام « خسسرو کوازان و ریزکی » از عهد ساسانیان باقی مانده است از زعفران قمی و نزهتگاه قم سخن به میان رفته است که این خود نمایانگر وجود این شهر در آن تاریخ می باشد.

بعضی دیگر از تاریخ نویسان آن را به دوران بهرام گور،‌ پادشاه سلسلة ساسانی و برخی دیگر یادی از هخامنشیان داشته اند و آنان را در شکل گیری این شهر سهیم دانسته اند. همچنین ناصری از تاریخ نگارانی است که در مجموعة خویش ،‌ پیدایش شهر قم را به دستور کیخسرو یکی از پادشاهان کیان یاد کرده است.

وی می نویسد:در عهد سلاطین کیان ، قم محل اجتماع آب رودخانه های فرقان و اناربار و چراگاه رمه کیقباد بود؛‌ لیکن در وقت لشکر کشی کیخسرو به توران بر اساس حکم پادشاه بیژن پسر گیو ، بابر قمرود را شکافته و آب را به طرف مسیله جاری ساخته و این اراضی از آب خارج گشته است.

اما آنجا که تاریخ بدان شهادت می دهد آن است که قم قبل از ظهور اسلام و ورود اشعریان و خاندان عصمت و طهارت علیه السلام بر این شهر ، دارای شهرت و رشد چندانی نبوده است؛ گو اینکه به سبب وجود رودخانه ای بزرگ و پر آب در کنار این جایگاه، تنها محل تجمعی به منظور استراحت در بعضی از فصل‌ها بوده است.

هر چند بعضی از تاریخ نویسان از جمعیت زیاد این شهر قبل از اسلام نیز نامی به میان آورده اند. بنابراین رشد و رونق این شهر مدیون اسلام و شیعیان مهاجر به این سرزمین می باشد.

اسامی شهر قم نامی است آشنا که در کلام اهل بیت علیهم السلام و کتب تاریخ نویسان معروف جایگاه ویژه ای را به خود اختصاص داده است؛ اما اینکه نامگذاری این سرزمین در چه زمان بوده است و چه کسی این شهر مقدس را بدین نام خوانده است، ما را به کنکاش پیرامون نام قم و سبب این نامگذاری می کشاند.

احمد بن ابی عبدالله برقی می نویسد: ‌شهر قم را از برای آن قم نهادند که در ابتدای حال ،‌ محل جمع شدن آب بوده است و هیچ رهگذری برای عبورنداشته است و در طرف آن انواع گیاه و سبزه پدید آمده است و در ( زبان ) عرب جمع شدن آب را قم گویند.

در جای دیگر آمده است: بر اثر جمع شدن و رویش علفزارها (در این سرزمین) صحرا نشینان در آن نقطه تجمع کردند و چادرهایی برای سکونت بنا نموده اند که به آن خانه ها و چادرها « کومه می گفتند با گذشت زمان کومه را مخفف کردند و کُم‌ گفته و سپس معرب (به تلفظ عربی) کردند و قم خواندند.

همچنین وجه دیگری در این باره ذکر کرده اند: اینکه کُم به وسیلة اشعری ها از کمندان (‌که یکی از قریه های تشکیل دهنده شهر قم بود )‌ گرفته شده و به منظور تخفیف در تلفیظ آن ، قسمت دوم آن را حذف کرده و کُم نامیدند و کاف را تبدیل به قاف نمودند و گفتند قم.

اما قم تنها یک مکان و سرزمین جغرافیایی خاص نیست که آن را در لابلای کتب جغرافی‌دانان یا تاریخ نویسان جستجو کرد ؛ بلکه مکانی مقدس و الهی است. از این رو لازم است برای جستجوی علت نامگذاری آن به کلام گهربار اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام رجوع کنیم و از دانش و سخن آنان بهره بگیریم.

صفوان بصری، از امام صادق علیه السلام نقل می کند که امام علیه السلام به من فرمود: آیا می دانی چرا قم را قم نامیدند ؟ در جواب گفتم:‌ خداوند و رسول او و شما بهتر می دانید.

امام علیه السلام فرمود: همانا قم را به این نام نهادند زیرا اهل قم با حضرت قائم آل محمد (عجل الله تعالی فرجه الشریف )‌می باشند و با آن حضرت قیام می کنند و بر آن استقامت دارند و حضرت را یاری خواهند کرد.

روایت دیگر از ابومقاتل دیلمی نقیب الری است که می گوید : شنیدم که اباالحسن علی بن محمد (امام هادی) علیه السلام فرمود: قم را از برای آن قم نامیدند چون سرزمینی است که از طوفان نوح محفوظ بوده و در ایام طوفان کشتی نوح به این سرزمین که رسید ایستاد و قم قطعه ای از بیت‌المقدس است.

مراکز زیارتی و دیدنی

  • آستانه مقدسه حضرت فاطمه معصومه، امامزاده علی بن جعفر، امامزاده معصوم، مسجد اعظم، مدرسه فیضیه، منزل حضرت امام خمینی، مقابر باغ گنبد سبز