پنج شنبه 30 مرداد 1393 | به روز شده: 1 ساعت و 45 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
سه شنبه 19 شهریور 1387 - 20:18:55 | کد مطلب: 62923 چاپ

آشنایی با جنگ تحمیلی عراق علیه ایران (۱۳۵۹-۱۳۶۷)

دفاع > دفاع مقدس - علی‌اکبر ولایتی‌ و اصغر صادقی‌ یکتا:
جنگ تحمیلی عراق علیه ایران از جنگ‌های‌ دوره‌ معاصر‌ است که ۸ سال (۱۳۵۹- ۱۳۶۷) به طول انجامید.

این‌ جنگ‌ در پی‌ مجموعه‌ای‌ از عوامل‌ زمینه‌ساز و مناقشه‌های‌ فزاینده‌ سیاسی‌ ـ نظامی‌ با تجاوز نیروهای‌ عراق‌ به‌ ایران‌ آغاز شد.

عکس: محمد فرنود

در پی‌ پیروزی‌ انقلاب‌ اسلامی‌ ایران‌ و سقوط‌ حکومت‌ پهلوی‌ در بهمن‌ 1357 و متعاقب‌ آن‌ وقوع‌ تغییرات‌ اساسی‌ در موقعیت‌ آمریکا در منطقه‌، مناسبات‌ ایران‌ و عراق‌ نیز دستخوش‌ دگرگونی‌ و تیرگی‌ شد.

دولت‌ عراق‌ در 26 شهریور 1359 با تسلیم‌ یادداشتی‌ رسمی‌ به‌ سفارت‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ در بغداد، اعلام‌ کرد که‌ اعلامیه‌ الجزایر و عهدنامه‌های‌ مربوط‌ به‌ مرز مشترک‌ و حسن‌ همجواری‌ و 3 پروتکل‌ و پیوست‌های‌ آن‌ و دیگر موافقت‌نامه‌ها و یادداشت‌های‌ انضمامی‌ به‌ این‌ عهدنامه‌ را یکجا و یک‌ جانبه‌ فسخ‌ کرده‌ است‌.

همزمان‌ با ارسال‌ این‌ یادداشت‌، صدام‌حسین‌ در نطقی‌ در مجلس‌ ملی‌ عراق‌، متن‌ قرارداد الجزایر را پاره‌ کرد و الغای‌ این‌ قرارداد را تصمیم‌ شورای‌ فرماندهی‌ انقلاب‌ عراق‌ اعلام‌ نمود. اقدام‌ صدام‌ حسین‌ و اظهار دولت‌ عراق‌، وجاهت‌ حقوقی‌ نداشت.

دسن

پرونده‌ها:

دسن

در 31 شهریور 1359 حمله‌ سراسری‌ و رسمی‌ عراق‌، با به‌ کارگیری‌ حداکثر توان‌ نظامی‌ و با عبور از مرزهای‌ بین‌المللی‌ و تجاوز به‌ خاک‌ ایران‌، شروع‌ شد. در ساعات‌ پایانی‌ همان‌ روز، کورت‌ والدهایم‌، دبیرکل‌ سازمان‌ ملل‌ متحد، از دو دولت‌ خواست‌ که‌ در حل‌ مسالمت‌آمیز اختلافات‌ میان‌ دو کشور مساعی‌ جمیله‌ خویش‌ را به‌ کار بندند. [بازخوانی تاریخ جنگ]

پس‌ از بازپس‌ گرفتن‌ خرمشهر، دولت‌ آمریکا و دولت‌های‌ اروپایی‌ و برخی‌ از کشورهای‌ منطقه‌ خلیج‌فارس‌ کوشیدند به‌ جنگ‌ پایان‌ دهند و از سقوط‌ صدام‌حسین‌ و حکومت‌ بعثی‌ عراق‌ جلوگیری‌ کنند.

در این‌ میان‌، شورای‌ امنیت‌ سازمان‌ ملل‌، به‌ درخواست‌ اردن‌، در 21 تیر 1361 قطعنامه‌ 514 را به‌ تصویب‌ رساند و در آن‌ با اظهار نگرانی‌ عمیق‌ از ادامه‌ برخورد دو کشور، خواستار آتش‌بس‌ و عقب‌نشینی‌ نیروها به‌ مرزهای‌ بین‌المللی‌ و تلاش‌ در جهت‌ دستیابی‌ به‌ راه‌ حلی‌ جامع‌ و عادلانه‌ و شرافتمندانه‌ براساس‌ اصول‌ منشور ملل‌ متحد شد.

دولت‌ ایران‌ این‌ قطعنامه‌ را که‌ جنبه‌ توصیه‌ای‌ داشت‌ نپذیرفت‌ و وزارت‌ امورخارجه‌ آن‌ را تلاشی‌ هماهنگ‌ و سازمان‌یافته‌ از سوی‌ قدرت‌های‌ جهانی‌ در جهت‌ ممانعت‌ از دستیابی‌ ایران‌ به‌ خواست‌های‌ قانونی‌ خود و جلوگیری‌ از سقوط‌ رژیم‌ بعثی‌ عراق‌ تلقی‌ کرد و اعلام‌ داشت‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ تا تحقق‌ خواست‌های‌ خود و دفع‌ کامل‌ قوای‌ متجاوزعراق‌، به‌ دفاع‌ مشروع‌ خود ادامه‌ خواهد داد.[آشنایی با هفته دفاع مقدس]

در پی‌ انجام‌ دو عملیات‌ از سوی‌ ایران‌، یکی‌ در 23 تیر 1361 در محور جنوب‌ و دیگری‌ در 9 مهر 1361 در منطقه‌ سومار، که‌ منجر به‌ آزادسازی‌ بخش‌های‌ مهمی‌ از خاک‌ ایران‌ و تسلط نیروهای‌ ایران‌ بر شهر مندلی‌ عراق‌ شد، شورای‌ امنیت‌ به‌ درخواست‌ عراق‌، در 12 مهر 1361 قطعنامه‌ 522 را به‌ تصویب‌ رساند و خواستار آتش‌بس‌ فوری‌ و عقب‌نشینی‌ نیروها به‌ مرزهای‌ بین‌المللی‌ شد و از دولت‌ عراق‌، به‌ سبب‌ آمادگی‌اش‌ برای‌ همکاری‌ در اجرای‌ قطعنامه‌ 514، استقبال‌ کرد.

در 9 آبان‌ 1362، به‌ دنبال‌ گسترش‌ دامنه‌ جنگ‌ به‌ خلیج‌فارس‌ و حملات‌ عراق‌ به‌ نفتکش‌ها و انتشار گزارش‌ نمایندگان‌ ویژه‌ دبیرکل‌ سازمان‌ ملل‌ پس‌ از بازدید از مناطق‌ اشغالی‌ توسط‌ عراق‌ و شهرهای‌ بمباران‌ شده‌ در ایران‌ و عراق‌، چهارمین‌ قطعنامه‌ شورای‌ امنیت‌ به‌ شماره‌ 540 صادر شد و در آن‌ به‌ گزارش‌ واقع‌بینانه‌ نمایندگان‌ دبیرکل‌ در بررسی‌ مناطق‌ مسکونی‌ و تأیید لزوم‌ بررسی‌ دقیق‌ علل‌ جنگ‌ اشاره‌ گردید.

در 16 دی‌ 1365، نیروهای‌ ایرانی‌، طبق‌ یک‌ برنامه‌ریزی‌ دقیق‌ نظامی‌، به‌ اطراف‌ بصره‌ رسیدند. احتمال‌ سقوط‌ بصره‌ و پیروزی‌ ایران‌ تقویت‌ شد و این‌ باور پدید آمد که‌ موازنه‌ نظامی‌ در صحنه‌ نبرد به‌ نفع‌ ایران‌ تغییر کرده‌ است‌. نگرانی‌ قدرت‌های‌ بزرگ‌ و کشورهای‌ عربی‌، آنها را به‌ این‌ نتیجه‌ رساند که‌ تنها راه‌ پایان‌ دادن‌ به‌ جنگ‌، تلاش‌ مشترک‌ آمریکا و شوروی‌ در چارچوب‌ همکاری‌ بین‌المللی‌ است.

به‌ همین‌ منظور، خاویر پرزدکوئیار، دبیرکل‌ سازمان‌ ملل‌، در 22 دی‌ 1365 اعلام‌ کرد که‌ اعضای‌ شورای‌ امنیت‌ برای‌ پایان‌ دادن‌ به‌ جنگ‌ مصمم‌اند و نظریات‌ و دیدگاه‌ها باید برای‌ تحقق‌ این‌ هدف‌ به‌ یکدیگر نزدیک‌ شوند و شکل‌ اجرایی‌ به‌ خود گیرند.

از امتیازات‌ قطعنامه‌ 598 بر قطعنامه‌های‌ پیشین‌ این‌ بود که‌ جنبه‌ توصیه‌ای‌ نداشت‌ و تصمیمی‌ براساس‌ اعتقاد شورای‌ امنیت‌ بود. به‌ اعتقاد ایران‌، از نقاط‌ ضعف‌ قطعنامه‌ 598، بند سوم‌ قسمت‌ مقدماتی‌ آن‌ بود که‌ از شروع‌ و ادامه‌ طولانی‌ منازعه‌ توأماً ابراز تأسف‌ شده‌ بود.

دبیرکل‌ سازمان‌ ملل‌ به‌استناد قطعنامه‌ 598، از طرفین‌ درگیر خواست‌ تا با قطع‌ جنگ‌ وارد روند مذاکره‌ و عمل‌ شوند. وی‌ همچنین‌ بر ضرورت‌ همکاری‌ کامل‌ ایران‌ و عراق‌، برای‌ دستیابی‌ به‌ راه‌حل‌ جامع‌ و عادلانه‌ و شرافتمند، تأکید کرد و از اعضای‌ شورا خواست‌ که‌ از تلاش‌های‌ وی‌ حمایت‌ کنند.

پس‌ از تصویب‌ قطعنامه‌ 598، به‌ دنبال‌ درخواست‌ دولت‌ کویت‌ از آمریکا و شوروی‌ برای‌ حفاظت‌ از نفتکش‌های‌ این‌ کشور، که‌ در معرض‌ بیشترین‌ مخاطرات‌ قرار داشت‌، اولین‌ کاروان‌ از نفتکش‌های‌ کویت‌ در 30 تیر 1366 وارد خلیج‌فارس‌ شد.

در همین‌ حال‌ تشنج‌ در منطقه‌ افزایش‌ یافت‌ و در اوایل‌ شهریور 1366، نیروی‌ دریایی‌ آمریکا 46 کشتی‌ در منطقه‌ مستقر کرد و فرانسه‌ و انگلیس‌ نیز اعلام‌ کردند که‌ آنها نیز نیروهای‌ دریایی‌ بیشتری‌ به‌ منطقه‌ اعزام‌ خواهند کرد. به‌ دنبال‌ آن‌ در 30 شهریور 1366، با حمله‌ یک‌ بالگرد جنگی‌ آمریکایی‌ به‌ کشتی‌ کوچک‌ ایرانی‌ به‌ نام‌ ایران‌ اجر در 80 کیلومتری‌ شمال‌شرقی‌ بحرین‌، آمریکا رسماً وارد جنگ‌ با ایران‌ شد.

عراق‌ با روحیه‌ تازه‌ای‌ که‌ از حمایت‌ مؤثر آمریکا و نیز پیروزی‌ فاو به‌ دست‌ آورده‌ بود، حمله‌ با سلاح‌های‌ شیمیایی‌ را ادامه‌ داد و توانست‌ کلیه‌ اراضی‌ تصرف‌ شده‌ را از ایران‌ پس‌ بگیرد.
در 25 اسفند 1366، صدام‌ و رهبران‌ بعثی‌ عراق‌ شهر کردنشین‌ حلبچه‌ و روستاهای‌ اطراف‌ آن‌ را، به‌ دلیل‌ همکاری‌ نیروهای‌ کرد با قوای‌ ایران‌، بمباران‌ شیمیایی‌ کردند. در این‌ فاجعه‌ 5 هزار غیرنظامی‌ قربانی‌ شدند.

عراق‌ با وجود شواهد مسلّم‌ و انکارناپذیر، به‌کار بردن‌ مواد شیمیایی‌ را انکار کرد، اما در پی‌ ارائه‌ مدارک‌ موثق‌ از سوی‌ ایران‌ و بررسی‌ کارشناسان‌ اعزامی‌ از سوی‌ سازمان‌ ملل‌، شورای‌ امنیت‌ برای‌ اولین‌‌بار در 9 اردیبهشت‌ 1367 قطعنامه‌ 612 را به‌ اتفاق‌ آرا تصویب‌ کرد. این‌ قطعنامه‌، ضمن‌ محکوم‌ کردن‌ شدید به‌ کار بردن‌ سلاح‌های‌ شیمیایی‌، هر 2 طرف‌ را از استفاده‌ این‌ سلاح‌ها منع‌ کرد.

نقطه‌ اوج‌ تلاش‌های‌ خصمانه‌ آمریکا برضد ایران‌، حمله‌ موشکی‌ ناو آمریکایی‌ مستقر در خلیج‌فارس‌، به‌ نام‌ وینسنس‌، به‌ هواپیمای‌ مسافربری‌ ایرباس‌ ایران‌ در 12 تیر 1367 بود. در این‌ حمله‌، همه‌ 290 سرنشین‌ هواپیما کشته‌ شدند.

پذیرش‌ قطعنامه‌ طی‌ نامه‌ای‌ با امضای‌ رئیس‌ جمهوری‌ ایران‌، در 27 تیر 1367 به‌ دبیرکل‌ سازمان‌ ملل‌ تسلیم‌ شد. در این‌ نامه‌ تصریح‌ شده‌ است‌ که‌ تجاوز به‌ ایران‌ ابعاد بی‌‌‌سابقه‌ای‌ یافته‌ و باعث‌ کشیده‌ شدن‌ سایر کشورها و حتی‌ غیر نظامیان‌ بی‌گناه‌ به‌ جنگ‌ شده‌ است‌ و جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ با توجه‌ به‌ اهمیتی‌ که‌ برای‌ جان‌ انسان‌ها و اجرای‌ عدالت‌ و برقراری‌ صلح‌ و امنیت‌ منطقه‌ای‌ و بین‌المللی‌ قائل‌ است‌، قطعنامه‌ 598 شورای‌ امنیت‌ را می‌پذیرد . امام‌ خمینی‌ (ره‌) در 29 تیر همان‌ سال‌ پذیرش‌ قطعنامه‌ 598 را به‌ اطلاع‌ مردم‌ رساندند.

وزیر خارجه‌ ایران‌ نیز با تأکید بر اینکه‌ مذاکرات‌ مستقیم‌ پس‌ از اعلام‌ آتش‌بس‌ آغاز شود، با پیشنهاد عراق‌ موافقت‌ کرد و مقرر شد دبیر کل‌ سازمان‌ ملل‌ در گزارشی‌ به‌ اعضای‌ شورای‌ امنیت‌، زمان‌ برقراری‌ آتش‌بس‌ را اعلام‌ کند. سرانجام‌ در نشستی‌ غیررسمی‌ با اعضای‌ شورای‌ امنیت‌، تاریخ‌ برقراری‌ آتش‌بس‌ 29 مرداد 1367 اعلام‌ شد.

منبع مورد استفاده برای این مدخل

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

افزایش ۲.۳ درصدی اجاره‌بها در فصل بهار

نرخ اجاره بها در ۳ ماهه نخست سال ۹۳ نسبت به زمستان ۹۲، ۲.۳ درصد افزایش پیدا کرد.

با یک دکمه اتاق‌ها را جابه‌جا کنید

تهران> چندین‌ رسانه بین‌المللی خانه‌ای را معرفی کرده‌اند که معماری آن به شکلی است که با فشردن یک دکمه می‌توان اتاق‌های آن را تا ۹۰درجه چرخاند.

سر بریده خبرنگار آمریکایی، پیام داعش برای واشنگتن

تروریست‌هایی که از ۳سال پیش سوریه و عراق را به میدانی برای کشتار و خونریزی تبدیل کرده‌اند، با انتشار فیلمی هولناک از سربریدن یک خبرنگار آمریکایی، به قول خودشان برای واشنگتن پیام فرستادند.

آمادگی حمل‌ونقل عمومی پایتخت برای‌آغازسال تحصیلی

نخستین جلسه ستاد استقبال از مهر ۹۳ به‌منظور آمادگی ناوگان حمل‌ونقل شهری برای جابه‌جایی ۲ میلیون دانش‌آموز و دانشجوی پایتخت از اول مهر‌ماه برگزار شد.

ارائه گزارش عملکرد کمیسیون فرهنگی و معاونت نظارت شورای شهر

رئیس کمیسیون فرهنگی و اجتماعی و معاون نظارت شورای شهر تهران در جلسه اخیر شورای شهر گزارش عملکرد خود را از اقدامات صورت گرفته در یک‌سال گذشته ارائه کردند.

صدای تیک تاک ساعت می‌تواند تمایل زنان را به بچه دار شدن برانگیزد

همشهری آنلاین: صدای تیک تاک ساعت براساس نتایج تازه‌ترین مطالعات دانشمندان آمریکایی، ممکن است تمایل زنان را برای بچه دار شدن افزایش دهد.

شاخص بورس آخر هفته سبز پوش شد

همشهری آنلاین: شاخص بورس اوراق بهادار در پایان معاملات امروز (آخرین روز کاری هفته) سبزپوش شد و با۳ واحد افزایش به ۷۳ هزار و ۹۰۶ واحد رسید.

حسگر جاماندن کودک در خودرو

نـیـویـورک> همزمان با انتشار آمار تکان‌دهنده از جا ماندن کودکان آمریکایی در خودرو و جان‌باختن آنها ، دستگاهی وارد بازار شده که جا ماندن کودک را به آگاهی پدر و مادرش می‌رساند.

تندباد در شمال خوزستان، ۵ کشته و ۴۰ مصدوم

همشهری آنلاین: تند باد در شمال استان خوزستان ۵ کشته و ۴۰ مصدوم بر جای گذاشت و حدود ۲۱ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان به شهرستان‌های شمالی استان خسارت وارد کرد.

زنان باردار قهوه ننوشند؛ خطر ابتلا به لوسمی کودک

همشهری آنلاین: تازه‌ترین نتایج مطالعات دانشمندان انگلیسی نشان می‌دهد نوشیدن قهوه در دوره بارداری خطر ابتلا به لوسمی (سرطان خون) را در کودک آینده افزایش می‌دهد.

باران شدید و سیل در کهگیلویه و بویراحمد

همشهری آنلاین: باران شدید در کهگیلویه و بویراحمد موجب وقوع سیل، طوفان و آبگرفتگی در مناطق مختلف این استان به ویژه مناطق عشایرنشین شد.

نیمه شهریور ۹۳؛ جشنواره موسیقی تهران در عمارت مسعودیه

همشهری‌آنلاین: جشن پانزدهمین سالگرد تاسیس خانه موسیقی در قالب "جشنواره موسیقی تهران" از ۱۲ تا ۱۸ شهریور ماه با حضور گروه‌های مختلف در عمارت تاریخی مسعودیه تهران برگزار می‌شود.

مردی که چند ماه پس از پرواز برادران رایت به دنیا آمد، زنده است

همشهری آنلاین: ساکاری مومویی ژاپنی ۱۱۱ ساله پیرترین مرد جهان شناخته شد. او که پنجم فوریه سال ۱۹۰۳ و چند ماه پیش از نخستین پرواز برادران رایت به دنیا آمده حالا به عنوان مسن ترین مرد جهان شناخته می‌شود.

جرعه‌جرعه کتاب در تابستان

معرفی کتاب> در این میانه‌ی تابستان، بد نیست تا هنوز تا بازشدن مدرسه‌ها فرصت داریم، کمی کتاب بخوانیم. به همین بهانه سری می‌زنیم به بخش معرفی کتاب یا «یک جرعه کتاب» و با هم کتاب‌هایی را می‌بینیم که دوستان نوجوان هفته‌نامه‌ی دوچرخه معرفی کرده‌اند.

مسابقات قرآن و نهج البلاغه کارگران در اصفهان

همشهری آنلاین: دهمین دوره مسابقات قرآن و نهج البلاغه ویژه کارگران استان برگزار شد.

دنیای رنگ‌وارنگ بستنی

تابستان است و همه از دست گرما کلافه‌اند؛ مگر این‌که در آلاسکا زندگی کنی! در این گیر و دار هیچ‌چیز به اندازه‌ی یک بستنی خوشمزه دل آدم را خنک نمی‌کند.

دو دوبیتی

شعر طنز> فرهاد حسن‌زاده:

ای کاش نمی‌پرسیدم

داستان> - اسما، اسما، چرا این‌جایی؟