جمعه 10 بهمن 1393 | به روز شده: 6 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
سه شنبه 19 شهریور 1387 - 19:18:55 | کد مطلب: 62923 چاپ

آشنایی با جنگ تحمیلی عراق علیه ایران (۱۳۵۹-۱۳۶۷)

دفاع > دفاع مقدس - علی‌اکبر ولایتی‌ و اصغر صادقی‌ یکتا:
جنگ تحمیلی عراق علیه ایران از جنگ‌های‌ دوره‌ معاصر‌ است که ۸ سال (۱۳۵۹- ۱۳۶۷) به طول انجامید. این‌ جنگ‌ در پی‌ مجموعه‌ای‌ از عوامل‌ زمینه‌ساز و مناقشه‌های‌ فزاینده‌ سیاسی‌ ـ نظامی‌ با تجاوز نیروهای‌ عراق‌ به‌ ایران‌ آغاز شد.

عکس: محمد فرنود

در پی‌ پیروزی‌ انقلاب‌ اسلامی‌ ایران‌ و سقوط‌ حکومت‌ پهلوی‌ در بهمن‌ 1357 و متعاقب‌ آن‌ وقوع‌ تغییرات‌ اساسی‌ در موقعیت‌ آمریکا در منطقه‌، مناسبات‌ ایران‌ و عراق‌ نیز دستخوش‌ دگرگونی‌ و تیرگی‌ شد.

دولت‌ عراق‌ در 26 شهریور 1359 با تسلیم‌ یادداشتی‌ رسمی‌ به‌ سفارت‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ در بغداد، اعلام‌ کرد که‌ اعلامیه‌ الجزایر و عهدنامه‌های‌ مربوط‌ به‌ مرز مشترک‌ و حسن‌ همجواری‌ و 3 پروتکل‌ و پیوست‌های‌ آن‌ و دیگر موافقت‌نامه‌ها و یادداشت‌های‌ انضمامی‌ به‌ این‌ عهدنامه‌ را یکجا و یک‌ جانبه‌ فسخ‌ کرده‌ است‌.

همزمان‌ با ارسال‌ این‌ یادداشت‌، صدام‌حسین‌ در نطقی‌ در مجلس‌ ملی‌ عراق‌، متن‌ قرارداد الجزایر را پاره‌ کرد و الغای‌ این‌ قرارداد را تصمیم‌ شورای‌ فرماندهی‌ انقلاب‌ عراق‌ اعلام‌ نمود. اقدام‌ صدام‌ حسین‌ و اظهار دولت‌ عراق‌، وجاهت‌ حقوقی‌ نداشت.

در 31 شهریور 1359 حمله‌ سراسری‌ و رسمی‌ عراق‌، با به‌ کارگیری‌ حداکثر توان‌ نظامی‌ و با عبور از مرزهای‌ بین‌المللی‌ و تجاوز به‌ خاک‌ ایران‌، شروع‌ شد. در ساعات‌ پایانی‌ همان‌ روز، کورت‌ والدهایم‌، دبیرکل‌ سازمان‌ ملل‌ متحد، از دو دولت‌ خواست‌ که‌ در حل‌ مسالمت‌آمیز اختلافات‌ میان‌ دو کشور مساعی‌ جمیله‌ خویش‌ را به‌ کار بندند. 

پس‌ از بازپس‌ گرفتن‌ خرمشهر، دولت‌ آمریکا و دولت‌های‌ اروپایی‌ و برخی‌ از کشورهای‌ منطقه‌ خلیج‌فارس‌ کوشیدند به‌ جنگ‌ پایان‌ دهند و از سقوط‌ صدام‌حسین‌ و حکومت‌ بعثی‌ عراق‌ جلوگیری‌ کنند.

در این‌ میان‌، شورای‌ امنیت‌ سازمان‌ ملل‌، به‌ درخواست‌ اردن‌، در 21 تیر 1361 قطعنامه‌ 514 را به‌ تصویب‌ رساند و در آن‌ با اظهار نگرانی‌ عمیق‌ از ادامه‌ برخورد دو کشور، خواستار آتش‌بس‌ و عقب‌نشینی‌ نیروها به‌ مرزهای‌ بین‌المللی‌ و تلاش‌ در جهت‌ دستیابی‌ به‌ راه‌ حلی‌ جامع‌ و عادلانه‌ و شرافتمندانه‌ براساس‌ اصول‌ منشور ملل‌ متحد شد.

دولت‌ ایران‌ این‌ قطعنامه‌ را که‌ جنبه‌ توصیه‌ای‌ داشت‌ نپذیرفت‌ و وزارت‌ امورخارجه‌ آن‌ را تلاشی‌ هماهنگ‌ و سازمان‌یافته‌ از سوی‌ قدرت‌های‌ جهانی‌ در جهت‌ ممانعت‌ از دستیابی‌ ایران‌ به‌ خواست‌های‌ قانونی‌ خود و جلوگیری‌ از سقوط‌ رژیم‌ بعثی‌ عراق‌ تلقی‌ کرد و اعلام‌ داشت‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ تا تحقق‌ خواست‌های‌ خود و دفع‌ کامل‌ قوای‌ متجاوزعراق‌، به‌ دفاع‌ مشروع‌ خود ادامه‌ خواهد داد.

در پی‌ انجام‌ دو عملیات‌ از سوی‌ ایران‌، یکی‌ در 23 تیر 1361 در محور جنوب‌ و دیگری‌ در 9 مهر 1361 در منطقه‌ سومار، که‌ منجر به‌ آزادسازی‌ بخش‌های‌ مهمی‌ از خاک‌ ایران‌ و تسلط نیروهای‌ ایران‌ بر شهر مندلی‌ عراق‌ شد، شورای‌ امنیت‌ به‌ درخواست‌ عراق‌، در 12 مهر 1361 قطعنامه‌ 522 را به‌ تصویب‌ رساند و خواستار آتش‌بس‌ فوری‌ و عقب‌نشینی‌ نیروها به‌ مرزهای‌ بین‌المللی‌ شد و از دولت‌ عراق‌، به‌ سبب‌ آمادگی‌اش‌ برای‌ همکاری‌ در اجرای‌ قطعنامه‌ 514، استقبال‌ کرد.

در 9 آبان‌ 1362، به‌ دنبال‌ گسترش‌ دامنه‌ جنگ‌ به‌ خلیج‌فارس‌ و حملات‌ عراق‌ به‌ نفتکش‌ها و انتشار گزارش‌ نمایندگان‌ ویژه‌ دبیرکل‌ سازمان‌ ملل‌ پس‌ از بازدید از مناطق‌ اشغالی‌ توسط‌ عراق‌ و شهرهای‌ بمباران‌ شده‌ در ایران‌ و عراق‌، چهارمین‌ قطعنامه‌ شورای‌ امنیت‌ به‌ شماره‌ 540 صادر شد و در آن‌ به‌ گزارش‌ واقع‌بینانه‌ نمایندگان‌ دبیرکل‌ در بررسی‌ مناطق‌ مسکونی‌ و تأیید لزوم‌ بررسی‌ دقیق‌ علل‌ جنگ‌ اشاره‌ گردید.

در 16 دی‌ 1365، نیروهای‌ ایرانی‌، طبق‌ یک‌ برنامه‌ریزی‌ دقیق‌ نظامی‌، به‌ اطراف‌ بصره‌ رسیدند. احتمال‌ سقوط‌ بصره‌ و پیروزی‌ ایران‌ تقویت‌ شد و این‌ باور پدید آمد که‌ موازنه‌ نظامی‌ در صحنه‌ نبرد به‌ نفع‌ ایران‌ تغییر کرده‌ است‌. نگرانی‌ قدرت‌های‌ بزرگ‌ و کشورهای‌ عربی‌، آنها را به‌ این‌ نتیجه‌ رساند که‌ تنها راه‌ پایان‌ دادن‌ به‌ جنگ‌، تلاش‌ مشترک‌ آمریکا و شوروی‌ در چارچوب‌ همکاری‌ بین‌المللی‌ است.

به‌ همین‌ منظور، خاویر پرزدکوئیار، دبیرکل‌ سازمان‌ ملل‌، در 22 دی‌ 1365 اعلام‌ کرد که‌ اعضای‌ شورای‌ امنیت‌ برای‌ پایان‌ دادن‌ به‌ جنگ‌ مصمم‌اند و نظریات‌ و دیدگاه‌ها باید برای‌ تحقق‌ این‌ هدف‌ به‌ یکدیگر نزدیک‌ شوند و شکل‌ اجرایی‌ به‌ خود گیرند.

از امتیازات‌ قطعنامه‌ 598 بر قطعنامه‌های‌ پیشین‌ این‌ بود که‌ جنبه‌ توصیه‌ای‌ نداشت‌ و تصمیمی‌ براساس‌ اعتقاد شورای‌ امنیت‌ بود. به‌ اعتقاد ایران‌، از نقاط‌ ضعف‌ قطعنامه‌ 598، بند سوم‌ قسمت‌ مقدماتی‌ آن‌ بود که‌ از شروع‌ و ادامه‌ طولانی‌ منازعه‌ توأماً ابراز تأسف‌ شده‌ بود.

دبیرکل‌ سازمان‌ ملل‌ به‌استناد قطعنامه‌ 598، از طرفین‌ درگیر خواست‌ تا با قطع‌ جنگ‌ وارد روند مذاکره‌ و عمل‌ شوند. وی‌ همچنین‌ بر ضرورت‌ همکاری‌ کامل‌ ایران‌ و عراق‌، برای‌ دستیابی‌ به‌ راه‌حل‌ جامع‌ و عادلانه‌ و شرافتمند، تأکید کرد و از اعضای‌ شورا خواست‌ که‌ از تلاش‌های‌ وی‌ حمایت‌ کنند.

پس‌ از تصویب‌ قطعنامه‌ 598، به‌ دنبال‌ درخواست‌ دولت‌ کویت‌ از آمریکا و شوروی‌ برای‌ حفاظت‌ از نفتکش‌های‌ این‌ کشور، که‌ در معرض‌ بیشترین‌ مخاطرات‌ قرار داشت‌، اولین‌ کاروان‌ از نفتکش‌های‌ کویت‌ در 30 تیر 1366 وارد خلیج‌فارس‌ شد.

در همین‌ حال‌ تشنج‌ در منطقه‌ افزایش‌ یافت‌ و در اوایل‌ شهریور 1366، نیروی‌ دریایی‌ آمریکا 46 کشتی‌ در منطقه‌ مستقر کرد و فرانسه‌ و انگلیس‌ نیز اعلام‌ کردند که‌ آنها نیز نیروهای‌ دریایی‌ بیشتری‌ به‌ منطقه‌ اعزام‌ خواهند کرد. به‌ دنبال‌ آن‌ در 30 شهریور 1366، با حمله‌ یک‌ بالگرد جنگی‌ آمریکایی‌ به‌ کشتی‌ کوچک‌ ایرانی‌ به‌ نام‌ ایران‌ اجر در 80 کیلومتری‌ شمال‌شرقی‌ بحرین‌، آمریکا رسماً وارد جنگ‌ با ایران‌ شد.

عراق‌ با روحیه‌ تازه‌ای‌ که‌ از حمایت‌ مؤثر آمریکا و نیز پیروزی‌ فاو به‌ دست‌ آورده‌ بود، حمله‌ با سلاح‌های‌ شیمیایی‌ را ادامه‌ داد و توانست‌ کلیه‌ اراضی‌ تصرف‌ شده‌ را از ایران‌ پس‌ بگیرد.
در 25 اسفند 1366، صدام‌ و رهبران‌ بعثی‌ عراق‌ شهر کردنشین‌ حلبچه‌ و روستاهای‌ اطراف‌ آن‌ را، به‌ دلیل‌ همکاری‌ نیروهای‌ کرد با قوای‌ ایران‌، بمباران‌ شیمیایی‌ کردند. در این‌ فاجعه‌ 5 هزار غیرنظامی‌ قربانی‌ شدند.

عراق‌ با وجود شواهد مسلّم‌ و انکارناپذیر، به‌کار بردن‌ مواد شیمیایی‌ را انکار کرد، اما در پی‌ ارائه‌ مدارک‌ موثق‌ از سوی‌ ایران‌ و بررسی‌ کارشناسان‌ اعزامی‌ از سوی‌ سازمان‌ ملل‌، شورای‌ امنیت‌ برای‌ اولین‌‌بار در 9 اردیبهشت‌ 1367 قطعنامه‌ 612 را به‌ اتفاق‌ آرا تصویب‌ کرد. این‌ قطعنامه‌، ضمن‌ محکوم‌ کردن‌ شدید به‌ کار بردن‌ سلاح‌های‌ شیمیایی‌، هر 2 طرف‌ را از استفاده‌ این‌ سلاح‌ها منع‌ کرد.

نقطه‌ اوج‌ تلاش‌های‌ خصمانه‌ آمریکا برضد ایران‌، حمله‌ موشکی‌ ناو آمریکایی‌ مستقر در خلیج‌فارس‌، به‌ نام‌ وینسنس‌، به‌ هواپیمای‌ مسافربری‌ ایرباس‌ ایران‌ در 12 تیر 1367 بود. در این‌ حمله‌، همه‌ 290 سرنشین‌ هواپیما کشته‌ شدند.

پذیرش‌ قطعنامه‌ طی‌ نامه‌ای‌ با امضای‌ رئیس‌ جمهوری‌ ایران‌، در 27 تیر 1367 به‌ دبیرکل‌ سازمان‌ ملل‌ تسلیم‌ شد. در این‌ نامه‌ تصریح‌ شده‌ است‌ که‌ تجاوز به‌ ایران‌ ابعاد بی‌‌‌سابقه‌ای‌ یافته‌ و باعث‌ کشیده‌ شدن‌ سایر کشورها و حتی‌ غیر نظامیان‌ بی‌گناه‌ به‌ جنگ‌ شده‌ است‌ و جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ با توجه‌ به‌ اهمیتی‌ که‌ برای‌ جان‌ انسان‌ها و اجرای‌ عدالت‌ و برقراری‌ صلح‌ و امنیت‌ منطقه‌ای‌ و بین‌المللی‌ قائل‌ است‌، قطعنامه‌ 598 شورای‌ امنیت‌ را می‌پذیرد . امام‌ خمینی‌ (ره‌) در 29 تیر همان‌ سال‌ پذیرش‌ قطعنامه‌ 598 را به‌ اطلاع‌ مردم‌ رساندند.

وزیر خارجه‌ ایران‌ نیز با تأکید بر اینکه‌ مذاکرات‌ مستقیم‌ پس‌ از اعلام‌ آتش‌بس‌ آغاز شود، با پیشنهاد عراق‌ موافقت‌ کرد و مقرر شد دبیر کل‌ سازمان‌ ملل‌ در گزارشی‌ به‌ اعضای‌ شورای‌ امنیت‌، زمان‌ برقراری‌ آتش‌بس‌ را اعلام‌ کند. سرانجام‌ در نشستی‌ غیررسمی‌ با اعضای‌ شورای‌ امنیت‌، تاریخ‌ برقراری‌ آتش‌بس‌ 29 مرداد 1367 اعلام‌ شد.

منبع مورد استفاده برای این مدخل

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

روابط عمومی، ششمین شغل پراسترس در جهان شناخته شد

معصومه رشیدی*: برای چهارمین سال متوالی، روابط عمومی به عنوان یکی از پراسترس‌ترین مشاغل در لیست CareerCast (شبکه شغلی آنلاین) قرار گرفت.

تاکید جدی وزیر بهداشت بر افزایش مصرف شیر و لبنیات

همشهری آنلاین: وزیر بهداشت ضمن هشدار نسبت به بی‌توجهی به مصرف کافی شیر و لبنیات در سبد غذایی خانوار و تاکید بر لزوم افزایش سرانه مصر شیر و لبنیات در کشور گفت: سلامتی در گرو تغذیه سالم است اما تغذیه‌های وارداتی کنونی آسیب جدی به سلامت انسان وارد می‌کند.

پایان دور نخست مذاکرات معاونان وزیران خارجه ایران و سه کشور اروپایی

همشهری آنلاین: دور نخست مذاکرات هسته ای چهار جانبه معاون وزیر امورخارجه جمهوری اسلامی ایران و کشورهای اروپایی در استانبول پایان یافت.

فرکی: بازی فردا حساس است / قلعه نوعی: انگیزه بالایی داریم

همشهری آنلاین: سرمربیان دو تیم استقلال تهران و سپاهان اصفهان امرور در آغار هفته هجدم رقابتهای لیگ برتر فوتبال در نشست خبری شرکت کردند.

۹ بهمن؛ تیتر یک روزنامه‌های صبح ایران

همشری‌آنلاین: تیتر یک روزنامه‌های صبح ایران به صحبت‌های رئیس‌ جمهور درباره منش بنیانگذار جمهوری اسلامی امام ره ، صحبت‌های ظریف درخصوص فشارهای داخلی، افشاگری رحیمی درباره دولت پیشین و واکنش‌های نمایندگان، سرنوشت نامه برای افشای نام ۱۷۰ نماینده که رحیمی می‌گوید به آنها پول داده‌است، صحبت‌های سخنگوی دولت درخصوص منتظر بودن کابینه یازدهم برای پیشنهادهای یارانه‌ای مجلس، اولین گفته‌های پادشاه جدید عربستان درباره ایران مبنی بر لزوم جلوگیری از دست‌یابی ایران به سلاح هسته‌ای و پاسخ حزب‌الله لبنان به حمله رژیم صهیونیستی اختصاص دارد:

۹ بهمن؛ پیشخوان روزنامه‌های ورزشی صبح ایران

همشهری‌آنلاین: قضاوت داور ایرانی در فینال جام ملت ها، مناظره کی‌روش و منتقدانش ، صحبت‌های آندو درباره کسانی که باهث جدایی‌اش از تیم استقلال شدند و طرح ادعای تخلف یک بازیکن فولاد تیتر یک روزنامه‌های ورزشی امروز صبح است:

روزهای هوای پاک سال‌جاری، ۴ برابر سال ۹۲

تعداد روزهای هوای پاک در تهران در ۱۰ ماهه نخست سال‌جاری به ۱۳ روز افزایش یافته و تاکنون در هیچ روزی از سال‌جاری هوا در وضعیت بسیار ناسالم قرار نداشته است.

خط قرمزهایی در عراق داریم

بعد از شهادت سردار تقوی برای نخستین بار نهادهای نظامی کشورمان به‌صورت رسمی شهادت یک سردار ایرانی در عراق را تأیید کردند، بعدها شهادت شهید مهدی نوروزی هم تأیید شد و چندی پیش سردار‌الله دادی در منطقه قنیطره سوریه به شهادت رسید که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از او به‌عنوان شهید جغرافیای مقاومت یاد کرد.

انتخاب زندگی یکی از دوقلو‌ها

لندن> پدر بریتانیایی باید تصمیم بگیرد کدام‌یک از دختربچه‌های دوقلو‌یش را برای زنده ماندن انتخاب کند.

الزامات حقوقی شورایاری‌ها در قوانین عادی

مرتضی طلایی: از سال ۱۳۶۱که نخستین قانون شوراها در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید تا سال ۱۳۷۵، این قانون بدون اینکه به اجرا درآید ۵بار اصلاح شده است.

آشنایی با روش تهیه دست پیچ مرغ و سیب زمینی

همشهری آنلاین: دست پیچ مرغ و سیب زمینی را می‌توانید برای پیک نیک، مدرسه کودکان و... استفاده کنید.

آشنایی با روش تهیه اسموتی موز، شکلات و کره بادام زمینی

همشهری آنلاین – شهره فرجی: زمانی که در بدنتان احساس کمبود انرژی می‌کنید نوشیدن این اسموتی مقوی، بهترین پیشنهاد است.

سیاهدانه: یک مشت دانه ریز، یک خروار خاصیت

همشهری آنلاین: دانه‌های ریز سیاه رنگی که جایگاه ویژه‌ای در برنامه غذایی شرقی‌ها دارد؛ بله سیاه دانه را می‌گوییم که حضرت محمد(ص) آن را دوای هر دردی به جز مرگ خوانده‌اند. این دانه‌های ریز از عناصری تشکیل شده است که خواص معجزه‌گری دارند.

کاهش حمایت‌ از طرح کنگره برای تشدید تحریم‌های ایران

همشهری آنلاین: دموکرات ‌های کنگره آمریکا که‌ طرفدار سخت‌گیری بیشتر ضد ایران هستند، پذیرفتند تا پیش از پایان ماه مارس آینده، تحریم‌ های جدیدی ضد ایران تصویب نکنند.

نسخه الکترونیکی نسخه‌ها کی پیچیده می‌شود؟

فتانه انفرادی: «بدخطی نسخه»؛ این شاید نخستین نکته‌ای باشد که در «الکترونیکی کردن نسخه‌های پزشکی» به ذهن می‌رسد.