چهارشنبه 7 مرداد 1394 | به روز شده: 29 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 17 اردیبهشت 1390 - 16:54:08 | کد مطلب: 134191 چاپ

آشنایی با بازارهای قدیمی ایران

سفر > گردشگری - محمد ملاحسینی:
بازار واژه‌ای فارسی است و ریشه آن در زبان پهلوی بهاچار به معنی مکان قیمت‌ها است

از نظر تاریخی، بازار به محلی اطلاق می‌شود که خریداران و فروشندگان برای مبادله کالا یا خدمات به آن مراجعه می‌کنند.

مجموعه بازار در ایران از دوران ساسانیان در شهرهایی که رونق بازرگانی داشتند شکل گرفت. بازار به عنوان نهادی اقتصادی اجتماعی استخوان‌بندی شهر و روستاهای بزرگ به شمار می‌رود.

هسته ابتدایی بیشتر بازارها در حوالی دروازه مهم شهر تشکیل شده و در امتداد مسیرهای اصلی گسترش و ادامه می‌یافت. شکل‌گیری بازار و نحوه توسعه و ساماندهی فضاها، به کارکرد و رشد اقتصادی آن بستگی داشته است.

تعامل و هماهنگی بین عناصر بازار همواره به پویایی بازار کمک می‌کند. عناصری چون راسته اصلی، راسته‌های فرعی، دالان، چهارسو (چهار سوق)، میدان و جلوخان را از فضاهای ارتباطی بازار به شمار می‌آیند.

گردشگری

اغلب بازارهای ایران به صورت خطی شکل گرفته‌اند و با اهمیت‌ترین مسیر با حجره‌های اطرافش، راسته اصلی بازار قلمداد می‌شوند و در امتداد راسته اصلی، اصناف و مشاغل معتبر قرار می‌گرفتند.

توسعه و گسترش بازار در معابر و مسیرهای فرعی موجب به وجود آمدن راسته‌های فرعی می‌شدند. فراوانی راسته‌های فرعی به رونق فعالیت‌های اقتصادی بستگی داشت. اغلب، هر راسته فرعی مختص یک صنف مشخص بوده است.

دالان معمولاً در بازارهای سنتی عملکرد ارتباطی بین راسته‌های بازار با یک فضای معماری را داشته است. حجره (دکان)، کاروانسرا، تیمچه و قیصریه نیز از فضاهای معماری بازار به شمار می‌روند.

دکان یا حجره از کوچکترین ولی مهم‌ترین فضاهای معماری بازار است. به همین دلیل راسته بازار با حجره‌های پیرامونش هویت داشته‌اند.

کاروانسراها نیز به عنوان شاخص‌ترین فضای معماری بازار کارکردی همانند مجتمع‌های تجاری امروزی داشته‌اند. با تضعیف نقش کاروان‌ها در سامانه حمل و نقل بازار، واژه کاروانسرا به سرا یا کاروانسرای شهری تغییر پیدا کرد.

نحوه استقرار در کاروانسراهای شهری به صورت موقت بوده و به همین جهت بیشتر آنها فاقد شترخوان یا اصطبل هستند. اغلب سراها دارای یک میانسرا یا حیاط مرکزی هستند و در ۴ سمت آنها حجره هایی در ۲ اشکوب ساخته می‌شد.

به طور معمول فضاهای زیرزمین به عنوان انبار و محل نگهداری کالا مورد استفاده بوده و حجره اشکوب همکف محل عرضه کالا و اشکوب فوقانی به عنوان دفتر اداری، کارکردی بازرگانی داشته است.

چهار سو یا چهار سوق محل تقاطع ۲ راسته مهم بازار است که این فضا از حیث اقتصادی و اجتماعی بسیار با اهمیت بوده است.

تیمچه به معنی کاروانسرای کوچک بوده است ولی در دوره معاصر، به سرای کوچک سرپوشیده اطلاق می‌شود که با پاساژهای امروزی قابل قیاس هستند. ویژگی سرپوشیده بودن تیمچه‌ها، شرایط را برای عرضه کالاهای با ارزش مانند فرش و پارچه فراهم می‌کند.

از نظر طراحی معماری در بازارها، ترکیب‌های متفاوتی از تیمچه و کاروانسرا وجود دارد که یکی از نمونه‌های زیبا و معمارانه آن تیمچه و سرای بخشی در بازار کاشان است. این مجموعه از لحاظ تناسبات و ساماندهی فضایی بی نظیر است.

قیصریه به معنی بازار شاهی است ولی در ایران به فضایی گفته می‌شود که خصوصیات معماری و کالبدی تیمچه یا دالان را دارد ولی کارکرد آن عرضه کالاهای لوکس مانند منسوجات است.

در مجله حاضر و با توجه به مقدمه فوق الذکر، به بازارهای تاریخی و قدیمی کشورمان پرداخته شده و سعی کردیم ضمن معرفی برخی از معروفترین بازارهای تاریخی، باعث جلب توجه گردشگران و رونق گردشگری این نقاط پرجاذبه بشویم.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

تیم تیرو کمان ایران به فینال مسابقات جهانی دانمارک راه یافت

همشهری آنلاین: تیم کامپوند مردان ایران با غلبه بر تیم‌های ونزوئلا، کلمبیا و ایتالیا به فینال مسابقات قهرمانی جهان راه یافت.

خانه قابل حمل

محمد معمار: حتما شنیده‌اید که می‌گویند «ایران زیباست، کافی است اهل سفر باشید»؛ سفر به دل کویر زیبای مرنجاب و جنگل‌های سرسبز گیلان شاید هم سواحل نیلگون خلیج‌فارس و ارتفاعات البرز.

۳۰۰ هزار هکتار از کانون‌های گرد و غبار دریاچه ارومیه تثبیت شد

همشهری آنلاین: رییس کارگروه علمی ستاد احیای دریاچه ارومیه گفت: عملیات تثبیت کانون‌های گرد و غبار دریاچه ارومیه از اوایل اسفند سال ۱۳۹۳ آغاز و تاکنون حدود ۳۰۰ هزار هکتار از این کانون‌ها تثبیت شده است اما وسعت آنها بسیار زیاد است.

دستگاه تولیدکننده همزمان برق و آب ساخته می‌شود

همشهری آنلاین: رئیس پژوهشکده آزمایشی تحقیقاتی انرژی، آب و محیط زیست دانشگاه علم و صنعت از ساخت نمونه آزمایشگاهی سیستم همزمان تولید برق و آب به صورت مستقل تا یک سال دیگر خبر داد.

بعد از کنکور، یک دست فوتبال جانانه زدیم!

محمدرضا حیدری: خودشان می‌گویند یقین داشتن به قدرت درونی و دل سپردن به خداوند، کلید موفقیت‌شان بوده است.

پیاده‌هایی که باید جریمه شوند

الهام مرادی: بی‌توجهی عابران پیاده به مقررات راهنمایی و رانندگی، یکی از مهم‌ترین چالش‌های پلیس در حوزه ترافیک است و به‌واسطه تخلف‌هایی که در این رابطه صورت می‌گیرد، حوادث ترافیکی متعددی به وقوع می‌پیوندد.

تالاب‌های کشور دارای دیده‌بان می‌شوند

همشهری آنلاین: سخنگوی دبیرخانه هم‌اندیشی تالابی گفت: با توجه به وضعیت تالاب‌های کشور برای این حوضه‌های آبی دیده‌بان تعیین می‌شود تا گزارش‌های مستمر از وضعیت آنها ارایه کند.

حامد صلحی‌پور نایب قهرمان وزنه‌برداری معلولین آسیا و اقیانوسیه شد

همشهری آنلاین: کار نمایندگان ایران در روز دوم با کسب یک مدال طلا و یک نقره به پایان رسید.

ساخت نمونه خشت‌های بزرگ دوره قاجار

همشهری‌آنلاین: برای نخستین بار در کشور نمونه خشت‌های بزرگ دوره قاجار در پژوهشکده هنرهای سنتی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری ساخته شد.

دیوار بی‌اعتمادی بین مردم و بانک‌ها باید فرو ریخته شود

همشهری‌آنلاین: مدیرکل روابط عمومی بانک تجارت با بیان این مطلب که در ایران بین بانک‌ها و مردم همواره نوعی دیوار بی‌اعتمادی وجود داشته و نقش بانک‌ها در اقتصاد کشور همواره در بدنه طبقات مختلف جامعه با نوعی سوءظن مورد قضاوت قرار گرفته است.

ایران و آلمان در زمینه باستان شناسی همکاری می‌کنند

همشهری‌آنلاین: جمهوری اسلامی ایران و آلمان بر اساس یادداشت تفاهمی که به امضای رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری و رییس‌ موسسه باستان‌شناسی آلمان رسید در زمینه باستان‌شناسی همکاری می‌کنند.

شماره جدید فصلنامه نقد کتاب علوم اجتماعی منتشر شد.

همشهری‌آنلاین: شماره جدید فصلنامه نقد کتاب علوم اجتماعی بوسیله خانه کتاب و با سردبیری دکتر محمدرضا رسولی منتشر شد.

زندگی؛ هدیه دختربچه‌ای که قربانی متادون شد

خانواده دختربچه ۶ ساله که بر اثر خوردن اشتباهی متادون دچار مرگ مغزی شده بود اعضای بدنش را به بیماران نیازمند اهدا کردند.

کارمند اخراجی اداره آب و فاضلاب نقشه کلاهبرداری کشید

کارمند اخراجی اداره آب و فاضلاب، خود را مأمور جا زده و دست به کلاهبرداری می‌زد. وی ۳۱خرداد‌ماه سال‌جاری با شکایت مردی تحت تعقیب پلیس قرار گرفت.