شنبه 1 آذر 1393 | به روز شده: 8 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 17 اردیبهشت 1390 - 15:54:08 | کد مطلب: 134191 چاپ

آشنایی با بازارهای قدیمی ایران

سفر > گردشگری - محمد ملاحسینی:
بازار واژه‌ای فارسی است و ریشه آن در زبان پهلوی بهاچار به معنی مکان قیمت‌ها است

از نظر تاریخی، بازار به محلی اطلاق می‌شود که خریداران و فروشندگان برای مبادله کالا یا خدمات به آن مراجعه می‌کنند.

مجموعه بازار در ایران از دوران ساسانیان در شهرهایی که رونق بازرگانی داشتند شکل گرفت. بازار به عنوان نهادی اقتصادی اجتماعی استخوان‌بندی شهر و روستاهای بزرگ به شمار می‌رود.

هسته ابتدایی بیشتر بازارها در حوالی دروازه مهم شهر تشکیل شده و در امتداد مسیرهای اصلی گسترش و ادامه می‌یافت. شکل‌گیری بازار و نحوه توسعه و ساماندهی فضاها، به کارکرد و رشد اقتصادی آن بستگی داشته است.

تعامل و هماهنگی بین عناصر بازار همواره به پویایی بازار کمک می‌کند. عناصری چون راسته اصلی، راسته‌های فرعی، دالان، چهارسو (چهار سوق)، میدان و جلوخان را از فضاهای ارتباطی بازار به شمار می‌آیند.

گردشگری

اغلب بازارهای ایران به صورت خطی شکل گرفته‌اند و با اهمیت‌ترین مسیر با حجره‌های اطرافش، راسته اصلی بازار قلمداد می‌شوند و در امتداد راسته اصلی، اصناف و مشاغل معتبر قرار می‌گرفتند.

توسعه و گسترش بازار در معابر و مسیرهای فرعی موجب به وجود آمدن راسته‌های فرعی می‌شدند. فراوانی راسته‌های فرعی به رونق فعالیت‌های اقتصادی بستگی داشت. اغلب، هر راسته فرعی مختص یک صنف مشخص بوده است.

دالان معمولاً در بازارهای سنتی عملکرد ارتباطی بین راسته‌های بازار با یک فضای معماری را داشته است. حجره (دکان)، کاروانسرا، تیمچه و قیصریه نیز از فضاهای معماری بازار به شمار می‌روند.

دکان یا حجره از کوچکترین ولی مهم‌ترین فضاهای معماری بازار است. به همین دلیل راسته بازار با حجره‌های پیرامونش هویت داشته‌اند.

کاروانسراها نیز به عنوان شاخص‌ترین فضای معماری بازار کارکردی همانند مجتمع‌های تجاری امروزی داشته‌اند. با تضعیف نقش کاروان‌ها در سامانه حمل و نقل بازار، واژه کاروانسرا به سرا یا کاروانسرای شهری تغییر پیدا کرد.

نحوه استقرار در کاروانسراهای شهری به صورت موقت بوده و به همین جهت بیشتر آنها فاقد شترخوان یا اصطبل هستند. اغلب سراها دارای یک میانسرا یا حیاط مرکزی هستند و در ۴ سمت آنها حجره هایی در ۲ اشکوب ساخته می‌شد.

به طور معمول فضاهای زیرزمین به عنوان انبار و محل نگهداری کالا مورد استفاده بوده و حجره اشکوب همکف محل عرضه کالا و اشکوب فوقانی به عنوان دفتر اداری، کارکردی بازرگانی داشته است.

چهار سو یا چهار سوق محل تقاطع ۲ راسته مهم بازار است که این فضا از حیث اقتصادی و اجتماعی بسیار با اهمیت بوده است.

تیمچه به معنی کاروانسرای کوچک بوده است ولی در دوره معاصر، به سرای کوچک سرپوشیده اطلاق می‌شود که با پاساژهای امروزی قابل قیاس هستند. ویژگی سرپوشیده بودن تیمچه‌ها، شرایط را برای عرضه کالاهای با ارزش مانند فرش و پارچه فراهم می‌کند.

از نظر طراحی معماری در بازارها، ترکیب‌های متفاوتی از تیمچه و کاروانسرا وجود دارد که یکی از نمونه‌های زیبا و معمارانه آن تیمچه و سرای بخشی در بازار کاشان است. این مجموعه از لحاظ تناسبات و ساماندهی فضایی بی نظیر است.

قیصریه به معنی بازار شاهی است ولی در ایران به فضایی گفته می‌شود که خصوصیات معماری و کالبدی تیمچه یا دالان را دارد ولی کارکرد آن عرضه کالاهای لوکس مانند منسوجات است.

در مجله حاضر و با توجه به مقدمه فوق الذکر، به بازارهای تاریخی و قدیمی کشورمان پرداخته شده و سعی کردیم ضمن معرفی برخی از معروفترین بازارهای تاریخی، باعث جلب توجه گردشگران و رونق گردشگری این نقاط پرجاذبه بشویم.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

شیوه‌ آسان و ارزان‌تر برای ساخت خانه‌های ضد زلزله

همشهری آنلاین: گروهی از محققان دانشگاه استنفورد آمریکا شیوه جدیدی برای ساخت خانه‌های مقاوم در برابر زلزله ارایه کرده‌اند که نسبت به روش‌های قبلی آسان و ارزان‌تر است.

انتخابات پارلمانی در بحرین باوجود بایکوت از سوی بزرگ‌ترین حزب شیعه

همشهری‌آنلاین: اولین انتخابات بحرین بعد از ناآرامی‌های بهار ۲۰۱۱ اول آذر در حالی برگزار می‌شود که حزب الوفاق آن را بایکوت کرده‌است.

تیم زنجان قهرمان بدمینتون جوانان پسر کشور شد

همشهری آنلاین: تیم زنجان به مقام قهرمانی سی و دومین دوره مسابقات قهرمانی کشور جوانان پسر دست یافت.

دیدار رئیس ‌جمهور مصر با نخست‌ وزیر ایتالیا

همشهری‌آنلاین: عبدالفتاح السیسی، رئیس جمهور مصر دوشنبه سوم آذرماه با پاپ فرانسیس در واتیکان ملاقات خواهد کرد.

شکست دانشگاه آزاد مقابل هفت الماس قزوین

همشهری آنلاین: هفته چهارم لیگ برتر بسکتبال با انجام چهار بازی در شهرستان‌های اصفهان، قزوین، گرگان و ماهشهر سپری شد.

وزارت خارجه انگلیس: خواهان لغو جزئی تحریم‌های ایران هستیم

همشهری آنلاین: سخنگوی وزارت امور خارجه انگلیس گفت: ما خواهان لغو جزئی تحریم‌ها علیه ایران هستیم.

شغل افراد بر قدرت حافظه آنان تاثیر می‌گذارد

همشهری آنلاین: محققان دانشگاه هریوت وات ادینبورگ واقع در اسکاتلند دریافتند افرادی که دارای مشاغل پیچیده ماننده وکالت و طراحی گرافیک هستند، حافظه قوی‌تری دارند.

زهرا نعمتی به عنوان یکی از ۱۸ ورزشکار برتر دنیا در سال ۲۰۱۴ شناخته شد

همشهری آنلاین: زهرا نعمتی، ملی‌پوش طلایی تیم ملی تیر و کمان که بعد از موفقیت در بازی های پارالمپیک ۲۰۱۲ لندن، بانوی طلایی ایران نام گرفت، از طرف بنیاد جهانی توسعه ورزش به عنوان ورزشکار نمونه جهان در سال ۲۰۱۴ انتخاب شد.

مازندران قهرمان کشتی آزاد بزرگسالان قهرمانی کشور شد

همشهری آنلاین: تیم استان مازندران عنوان قهرمانی رقابت‌های کشتی آزاد بزرگسالان قهرمانی کشور در بابل را از آن خود کرد.

درباره شبکه ملی اطلاعات

علیرضا شاه میرزایی: در خبرها شنیدیم که برای نخستین بار در دولت یازدهم، جلسات شورای‌عالی فضای مجازی به فاصله ۲هفته از یکدیگر برگزار شد.

اول آذر؛ تیتر یک روزنامه‌های ورزشی صبح ایران

همشهری‌آنلاین: مراسم تشییع غلامحسین مظلومی تیتر یک بیشتر روزنامه‌های ورزشی صبح ایران است:

نتایج کامل و رده‌بندی لیگ برتر والیبال مردان در پایان هفته سوم

همشهری آنلاین: هفته سوم لیگ برتر والیبال روز چهارشنبه (۲۸ آبان) با شش دیدار در شهرهای گنبد، تهران (دو دیدار)، مشهد، بندرعباس و ارومیه پیگیری شد.

ملی حفاری، قهرمان وزنه‌برداری جام باشگاه‌های آسیا شد

همشهری آنلاین: تیم وزنه‌برداری شرکت ملی حفاری ایران، نماینده کشورمان در رقابت‌های جام باشگاه‌های آسیا و آفریقا، بالاتر از تیم‌های النصر و القادسیه کویت عنوان قهرمانی را به دست آورد.

نتایج هفته ششم لیگ برتر هندبال مردان ایران

همشهری آنلاین: هفته ششم لیگ برتر مردان ایران طی روزهای چهارشنبه تا جمعه (۲۸ تا ۳۰ آبان) با انجام شش دیدار به اتمام رسید.

تیم ملی ووشوی ایران نایب قهرمان جام جهانی شد

همشهری آنلاین: تیم ملی ووشوی ایران با کسب ۶ مدال طلا و ۱ نقره در مجموع دو بخش زنان و مردان به عنوان نایب قهرمانی پیکارهای جام جهانی ساندا در شهرجاکارتای اندونزی دست یافت.

کاهش ۱۴ درصدی ارزش معاملات بورس

سهامداران بورس تهران هفته گذشته ۴ میلیاردو ۸۹۷ میلیون سهم به ارزش ۱۲ هزارو ۸۲۱ میلیون ریال در بورس دادوستد کردند که این میزان به لحاظ حجم و ارزش ۱۴درصد کاهش داشت.

همکاری بورس و صندوق ضمانت صادرات برای رونق صادرات غیرنفتی

با امضای تفاهمنامه همکاری میان سازمان بورس و اوراق بهادار و صندوق ضمانت صادرات، ظرفیت‌های بازار سرمایه برای تسهیل و توسعه صادرات غیرنفتی به‌کار گرفته خواهد شد.

مادران شهید خرمشهری، به تماشای فیلم شیار ۱۴۳ نشستند

همشهری آنلاین: شب گذشته «شیار ۱۴۳» در تالار خلیج فارس خرمشهر اکران شد. در این جلسه، عوامل این فیلم با مردم این شهر دیدار کردند و از چهار مادر شهید تقدیر شد.