دوشنبه 6 مرداد 1393 | به روز شده: 11 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 17 اردیبهشت 1390 - 16:54:08 | کد مطلب: 134191 چاپ

آشنایی با بازارهای قدیمی ایران

سفر > گردشگری - محمد ملاحسینی:
بازار واژه‌ای فارسی است و ریشه آن در زبان پهلوی بهاچار به معنی مکان قیمت‌ها است

از نظر تاریخی، بازار به محلی اطلاق می‌شود که خریداران و فروشندگان برای مبادله کالا یا خدمات به آن مراجعه می‌کنند.

مجموعه بازار در ایران از دوران ساسانیان در شهرهایی که رونق بازرگانی داشتند شکل گرفت. بازار به عنوان نهادی اقتصادی اجتماعی استخوان‌بندی شهر و روستاهای بزرگ به شمار می‌رود.

هسته ابتدایی بیشتر بازارها در حوالی دروازه مهم شهر تشکیل شده و در امتداد مسیرهای اصلی گسترش و ادامه می‌یافت. شکل‌گیری بازار و نحوه توسعه و ساماندهی فضاها، به کارکرد و رشد اقتصادی آن بستگی داشته است.

تعامل و هماهنگی بین عناصر بازار همواره به پویایی بازار کمک می‌کند. عناصری چون راسته اصلی، راسته‌های فرعی، دالان، چهارسو (چهار سوق)، میدان و جلوخان را از فضاهای ارتباطی بازار به شمار می‌آیند.

گردشگری

اغلب بازارهای ایران به صورت خطی شکل گرفته‌اند و با اهمیت‌ترین مسیر با حجره‌های اطرافش، راسته اصلی بازار قلمداد می‌شوند و در امتداد راسته اصلی، اصناف و مشاغل معتبر قرار می‌گرفتند.

توسعه و گسترش بازار در معابر و مسیرهای فرعی موجب به وجود آمدن راسته‌های فرعی می‌شدند. فراوانی راسته‌های فرعی به رونق فعالیت‌های اقتصادی بستگی داشت. اغلب، هر راسته فرعی مختص یک صنف مشخص بوده است.

دالان معمولاً در بازارهای سنتی عملکرد ارتباطی بین راسته‌های بازار با یک فضای معماری را داشته است. حجره (دکان)، کاروانسرا، تیمچه و قیصریه نیز از فضاهای معماری بازار به شمار می‌روند.

دکان یا حجره از کوچکترین ولی مهم‌ترین فضاهای معماری بازار است. به همین دلیل راسته بازار با حجره‌های پیرامونش هویت داشته‌اند.

کاروانسراها نیز به عنوان شاخص‌ترین فضای معماری بازار کارکردی همانند مجتمع‌های تجاری امروزی داشته‌اند. با تضعیف نقش کاروان‌ها در سامانه حمل و نقل بازار، واژه کاروانسرا به سرا یا کاروانسرای شهری تغییر پیدا کرد.

نحوه استقرار در کاروانسراهای شهری به صورت موقت بوده و به همین جهت بیشتر آنها فاقد شترخوان یا اصطبل هستند. اغلب سراها دارای یک میانسرا یا حیاط مرکزی هستند و در ۴ سمت آنها حجره هایی در ۲ اشکوب ساخته می‌شد.

به طور معمول فضاهای زیرزمین به عنوان انبار و محل نگهداری کالا مورد استفاده بوده و حجره اشکوب همکف محل عرضه کالا و اشکوب فوقانی به عنوان دفتر اداری، کارکردی بازرگانی داشته است.

چهار سو یا چهار سوق محل تقاطع ۲ راسته مهم بازار است که این فضا از حیث اقتصادی و اجتماعی بسیار با اهمیت بوده است.

تیمچه به معنی کاروانسرای کوچک بوده است ولی در دوره معاصر، به سرای کوچک سرپوشیده اطلاق می‌شود که با پاساژهای امروزی قابل قیاس هستند. ویژگی سرپوشیده بودن تیمچه‌ها، شرایط را برای عرضه کالاهای با ارزش مانند فرش و پارچه فراهم می‌کند.

از نظر طراحی معماری در بازارها، ترکیب‌های متفاوتی از تیمچه و کاروانسرا وجود دارد که یکی از نمونه‌های زیبا و معمارانه آن تیمچه و سرای بخشی در بازار کاشان است. این مجموعه از لحاظ تناسبات و ساماندهی فضایی بی نظیر است.

قیصریه به معنی بازار شاهی است ولی در ایران به فضایی گفته می‌شود که خصوصیات معماری و کالبدی تیمچه یا دالان را دارد ولی کارکرد آن عرضه کالاهای لوکس مانند منسوجات است.

در مجله حاضر و با توجه به مقدمه فوق الذکر، به بازارهای تاریخی و قدیمی کشورمان پرداخته شده و سعی کردیم ضمن معرفی برخی از معروفترین بازارهای تاریخی، باعث جلب توجه گردشگران و رونق گردشگری این نقاط پرجاذبه بشویم.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

بز سیستان جهانی شد

حدود ۵۰ کیلومتری زابل، در استان سیستان و بلوچستان، شهری است که ایرانیان بیش از ۵۰۰۰ سال پیش، در آن زندگی می‌کردند. نام این شهر، گم شده و چون در آتش‌سوزی از بین رفته، به شهرسوخته معروف است.

سبک‌ترین صندلی چرخدار برقی جهان

همشهری آنلاین: داشتن یک صندلی چرخدار قوی برقی بادوام برای افرادی که به کلی ناتوان از راه رفتن هستند، گاهی از ضروریات است. اما افرادی که فقط محددیت حرکت دارند، اغلب به وسیله‌ای نیاز دارند که تاحدی میزان نیازشان به راه رفتن برای انجام دادن کارها را کاهش دهد.

تاکید فرمانده سابق سپاه قدس به تسلیح کرانه باختری و منطقه اشغالی

همشهری آنلاین: سردار وحیدی، توصیه مقام معظم رهبری بر مسلح کرانه باختری را تدبیری برای متفاوت کردن صحنه تحولات در فلسطین خواند و گفت که باید دولت‌های اسلامی و ایران از تمام تلاش خود برای تسلیح منطقه اشغالی۱۹۷۸ و کرانه باختری استفاده کنند.

روزی که قزوین پایتخت بود

شیوا حریری: عمارتی چهار‌گوش در باغی مربع شکل. این‌جا عمارت کلاه‌فرنگی است در قزوین. به نظر می‌رسد شاه‌طهماسب صفوی به هندسه علاقه‌ی ویژه‌ای داشت که این معماری را برای کاخ شاهی‌اش انتخاب کرد. بنایی دو طبقه در باغی پر از دار و درخت.

مناطق عملیاتی شمال‌غرب در یک نگاه

همشهری آنلاین: ارتفاعات مرزی «بلفت و دوپازا» از جمله مناطق مورد بازدید زائران کاروان‌های راهیان نور شمال‌غرب است.

شورای امنیت، تنها مرجع رسیدگی به جنایات اسرائیل

به‌دنبال جنایات اخیر صهیونیست‌ها در غزه، اتهام جنایت جنگی علیه این رژیم مطرح شده‌است.

درباره مجموعه تلویزیونی ۲۴

همشهری آنلاین- مهدی تهرانی: فصل اول سریال ۲۴ وقتی در سال ۲۰۰۱ به نمایش درآمد؛ مخاطبان بسیاری جذب‌کرد. جالب اینجا بود که همزمان با پخش ۲۴ در آمریکای شمالی و کانادا این سریال در بیش از ۱۲۱ کشور دیگر نیز همزمان نمایش داده می‌شد.

نوزاد زنده از مادر شهید فلسطینی

دیرالبلح: مادر باردار فلسطینی پس از حمله موشکی صهیونیست‌ها به غزه به شهادت رسید اما در بیمارستان نوزادی سالم به دنیا آورد. پزشکان این بیمارستان نیز زنده ماندن جنین این مادر ۲۳ ساله را معجزه‌ دانستند.

کاهش ۲۵ درصدی قیمت سکه نسبت به سال گذشته

شرایط بازار طلا و ارز نسبت به اوایل سال گذشته کاملا تغییر کرده به‌گونه‌ای که نرخ دلار و سکه به‌عنوان اصلی‌ترین شاخص‌های بازار طلا و ارز با کاهشی چشمگیر نسبت به دوران اوج، مواجه شده است.

۲ بار قصاص، مجازات قتل خلبان تهرانی و همسرش

قضات دادگاه کیفری استان تهران بعد از بررسی دفاعیات عامل قتل خلبان تهرانی و همسرش او را به ۲مرتبه قصاص و تحمل حبس محکوم کردند.

عبدالله گل: رخدادهای غزه جرمی علیه انسانیت است

همشهری آنلاین: عبدالله گل رییس جمهوری ترکیه با محکوم کردن اقدامات رژیم صهیونیستی در غزه گفت: رخدادهای نوار غزه جرمی بزرگ علیه انسانیت است.

ناصری سر مربی تیم ملی دوچرخه‌سواری استقامت شد

همشهری آنلاین: مجید ناصری پیشکسوت، داور بین‌المللی و مربی با سابقه دوچرخه‌سواری، سرمربی تیم ملی استقامت شد.

‌ حمایت مسی از صهیونیست‌ها تکذیب شد

همشهری آنلاین: برخی سایت‌های مصری و آفریقایی نیز از کذب بودن خبر کمک لیونل مسی به رژیم اشغالگر قدس خبر داده اند. این سایت های عربی اعلام کرده‌اند پیگیری‌هایشان برای صحت این خبر به جایی نرسیده و متوجه شده‌اند که یک روزنامه فرانسوی به دروغ این خبر را منتشر کرده است.

کاهش آسیب‌ها و تکیه بر فرایند ارزیابی اجتماعی و فرهنگی

علی اصغر محکی: چندی پیش مطلبی با عنوان ضرورت تاسیس مراکز تخصصی جلوگیری از آسیب‌های اجتماعی در ستون دریچه روزنامه همشهری چاپ شد که در آن خانم فاطمه دانشور، رئیس محترم کمیته اجتماعی شورای شهر تهران، به درستی از ضرورت تاسیس ۱۰سامانسرای ویژه کودکان و ۲سامانسرای ویژه زنان و مردان آسیب دیده اجتماعی گفته بودند.

آمادگی ۱۷ هزار پایگاه جهت جمع‌آوری زکات فطریه

همشهری آنلاین: دبیر مشارکت‌های مردمی سازمان بهزیستی کشور از آمادگی این سازمان جهت جمع آوری زکات فطریه خبر داد و گفت: بیش از ۱۷ هزار پایگاه و مسجد در روز عید فطر آماده جمع آوری فطریه هستند.

مراقب فراخوان سایت‌های جعلی پرداخت فطریه باشید

همشهری آنلاین: رئیس مرکز تشخیص و پیشگیری پلیس فتا ناجا با اشاره به اینکه هموطنان مراقب فراخوان و سایتهای جعلی پرداخت فطریه باشند، گفت: شهروندانی که می خواهند برای پرداخت فطریه یا کفاره روزه خود از طریق فضای مجازی اقدام کنند، از شرکت‌ها و موسساتی که توسط رسانه‌های جمعی تبلیغ می شود، استفاده کنند.