دوشنبه 4 خرداد 1394 | به روز شده: 19 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 17 اردیبهشت 1390 - 16:54:08 | کد مطلب: 134191 چاپ

آشنایی با بازارهای قدیمی ایران

سفر > گردشگری - محمد ملاحسینی:
بازار واژه‌ای فارسی است و ریشه آن در زبان پهلوی بهاچار به معنی مکان قیمت‌ها است

از نظر تاریخی، بازار به محلی اطلاق می‌شود که خریداران و فروشندگان برای مبادله کالا یا خدمات به آن مراجعه می‌کنند.

مجموعه بازار در ایران از دوران ساسانیان در شهرهایی که رونق بازرگانی داشتند شکل گرفت. بازار به عنوان نهادی اقتصادی اجتماعی استخوان‌بندی شهر و روستاهای بزرگ به شمار می‌رود.

هسته ابتدایی بیشتر بازارها در حوالی دروازه مهم شهر تشکیل شده و در امتداد مسیرهای اصلی گسترش و ادامه می‌یافت. شکل‌گیری بازار و نحوه توسعه و ساماندهی فضاها، به کارکرد و رشد اقتصادی آن بستگی داشته است.

تعامل و هماهنگی بین عناصر بازار همواره به پویایی بازار کمک می‌کند. عناصری چون راسته اصلی، راسته‌های فرعی، دالان، چهارسو (چهار سوق)، میدان و جلوخان را از فضاهای ارتباطی بازار به شمار می‌آیند.

گردشگری

اغلب بازارهای ایران به صورت خطی شکل گرفته‌اند و با اهمیت‌ترین مسیر با حجره‌های اطرافش، راسته اصلی بازار قلمداد می‌شوند و در امتداد راسته اصلی، اصناف و مشاغل معتبر قرار می‌گرفتند.

توسعه و گسترش بازار در معابر و مسیرهای فرعی موجب به وجود آمدن راسته‌های فرعی می‌شدند. فراوانی راسته‌های فرعی به رونق فعالیت‌های اقتصادی بستگی داشت. اغلب، هر راسته فرعی مختص یک صنف مشخص بوده است.

دالان معمولاً در بازارهای سنتی عملکرد ارتباطی بین راسته‌های بازار با یک فضای معماری را داشته است. حجره (دکان)، کاروانسرا، تیمچه و قیصریه نیز از فضاهای معماری بازار به شمار می‌روند.

دکان یا حجره از کوچکترین ولی مهم‌ترین فضاهای معماری بازار است. به همین دلیل راسته بازار با حجره‌های پیرامونش هویت داشته‌اند.

کاروانسراها نیز به عنوان شاخص‌ترین فضای معماری بازار کارکردی همانند مجتمع‌های تجاری امروزی داشته‌اند. با تضعیف نقش کاروان‌ها در سامانه حمل و نقل بازار، واژه کاروانسرا به سرا یا کاروانسرای شهری تغییر پیدا کرد.

نحوه استقرار در کاروانسراهای شهری به صورت موقت بوده و به همین جهت بیشتر آنها فاقد شترخوان یا اصطبل هستند. اغلب سراها دارای یک میانسرا یا حیاط مرکزی هستند و در ۴ سمت آنها حجره هایی در ۲ اشکوب ساخته می‌شد.

به طور معمول فضاهای زیرزمین به عنوان انبار و محل نگهداری کالا مورد استفاده بوده و حجره اشکوب همکف محل عرضه کالا و اشکوب فوقانی به عنوان دفتر اداری، کارکردی بازرگانی داشته است.

چهار سو یا چهار سوق محل تقاطع ۲ راسته مهم بازار است که این فضا از حیث اقتصادی و اجتماعی بسیار با اهمیت بوده است.

تیمچه به معنی کاروانسرای کوچک بوده است ولی در دوره معاصر، به سرای کوچک سرپوشیده اطلاق می‌شود که با پاساژهای امروزی قابل قیاس هستند. ویژگی سرپوشیده بودن تیمچه‌ها، شرایط را برای عرضه کالاهای با ارزش مانند فرش و پارچه فراهم می‌کند.

از نظر طراحی معماری در بازارها، ترکیب‌های متفاوتی از تیمچه و کاروانسرا وجود دارد که یکی از نمونه‌های زیبا و معمارانه آن تیمچه و سرای بخشی در بازار کاشان است. این مجموعه از لحاظ تناسبات و ساماندهی فضایی بی نظیر است.

قیصریه به معنی بازار شاهی است ولی در ایران به فضایی گفته می‌شود که خصوصیات معماری و کالبدی تیمچه یا دالان را دارد ولی کارکرد آن عرضه کالاهای لوکس مانند منسوجات است.

در مجله حاضر و با توجه به مقدمه فوق الذکر، به بازارهای تاریخی و قدیمی کشورمان پرداخته شده و سعی کردیم ضمن معرفی برخی از معروفترین بازارهای تاریخی، باعث جلب توجه گردشگران و رونق گردشگری این نقاط پرجاذبه بشویم.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

معتمدآریا این روزها چه می‌کند؟

همشهری آنلاین: فاطمه معتمدآریا در سومین همکاری خود با سیامک احصایی در «تونل» بازی می‌کند.

اظهارات برنده نخل طلای کن

همشهری آنلاین: «ژاک اودیار» پس از کسب نخل طلای کن ۲۰۱۵ گفت: فیلم «دیپان» بیانگر شرایط کنونی در فرانسه است.

۱۲ استان در وضعیت قرمز از نظر اعتیاد

همشهری آنلاین: حدود ۱۰ هزار میلیارد تومان خسارت مواد مخدر بر اقتصاد کشور تحمیل می‌شود و نرخ شیوع اعتیاد ۲.۶۵ درصد است و برخی استان‌ها از جمله استان خوزستان از ۱۲ استانی هستند که در وضعیت قرمز در حوزه اعتیاد در سطح کشور قرار دارند.

آمادگی ارتش برای ورود به جنگ‌های نیابتی

همشهری آنلاین: فرمانده نیروی زمینی ارتش گفت: نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران اکنون در حال دستیابی به آمادگی لازم برای ورود به فضای جنگ‌های نیابتی است.

افزایش قیمت وسایل نقلیه عمومی مدیریت شده خواهد بود

همشهری آنلاین: استاندار تهران با اشاره به تک نرخی شدن بنزین گفت: افزایش قیمت‌ها مدیریت شده خواهد بود، زیرا درخصوص قیمت وسایل حمل و نقل عمومی (اتوبوس، مینی‌بوس، تاکسی و مترو) وزارت کشور و استانداری ورود خواهند کرد و قطعا از افزایش بی‌رویه این قیمت‌ها جلوگیری خواهد شد.

داستان و نظریه ذهن

همشهری آنلاین: داستان‌های ادبی خواننده را ترغیب می‌کنند که به معناهای ضمنی توجه کند، واقعیت را از فیلتر ذهنی شخصیت‌های داستان ببیند.

بینایی انسانی رایانه‌ای

همشهری آنلاین: گروهی از دانشمندان کامپیوتر دانشگاه کالیفرنیا، الگوریتم‌های پیچیده بینایی رایانه‌ای و رابط مغز و رایانه را برای پیداکردن معادن در تصاویر کف اقیانوسی «سونار» (ردیاب زیردریایی صوتی) ترکیب کردند.

افزایش سطح زیر کشت گیاهان دارویی کشور به ۶۵ هزار هکتار

همشهری آنلاین: دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری گیاهان دارویی و طب سنتی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری به افزایش سطح زیر کشت گیاهان دارویی اشاره کرد و گفت: سطح زیر کشت این گیاهان در چند سال اخیر (بدون احتساب زعفران) بین ۴۵ هزار تا ۶۵ هزار هکتار رسیده است.

کشتارخاموش

همشهری آنلاین: با حقه بی‌رحمانه و مرگبار زنبوردار ۲۵۴پرنده زنبورخوار در یک روزقتل عام شدند!

تبریزگیت!

همشهری آنلاین: تیمشان، عشقشان است. من شنیده‌ام حتی جمعه‌شب در اوج ناراحتی، شاه‌گلی را گذاشته‌اند روی سرشان و لزگی رقصیده‌اند.

روی آسمان شهر

همشهری آنلاین: پارکینگ در سمت راست مجموعه قرار دارد و از ورودی تا ایستگاه اول مسیر آسفالته‌ای وجود دارد که محل اصلی پیاده‌روی در بام تهران است.

تبدیل زباله‌ریزها به مجسمه‌های فناورانه سه‌بعدی برای درس عبرت

همشهری آنلاین: یک شرکت فناوری ژنتیکی در ویرجینیا با همکاری یک شرکت تبلیغاتی در هنگ‌کنگ با استفاده از دی‌ان‌ای به‌جا مانده از افراد بر روی زباله‌هایی که در خیابان ریخته‌اند، تصاویر رایانه‌ای از آن‌ها ساخته تا با چاپ آن بر روی پوسترهای تحت تعقیب، این افراد را را مجبور به تفکر دوباره در مورد کارشان کند.

بازی با آمریکا سقف آرزوهای ما نیست

همشهری آنلاین: فکر می‌کنم با توجه به تجربه‌ای که از سال‌های قبل به دست آوردیم و همین‌طور روزهایی که من در روسیه بازی کردم، موقعیت خوبی داریم که این تیم را شکست بدهیم

تولید برق از مدفوع حیوانات باغ‌وحش

همشهری آنلاین: محققان باغ‌وحش دیترویت برای کاهش هزینه‌های دفع زباله، پروژه ساخت یک هضم‌کننده زیستی غول‌پیکر را در دستور کار دارند.

ضرورت راه‌اندازی سامانه پایش لحظه‌ای تصفیه‌خانه‌ها در خلیج فارس

همشهری آنلاین: مدیر کل دفتر زیست بوم‌های دریایی سازمان حفاظت محیط زیست گفت: به علت شکننده بودن محیط زیست خلیج فارس، راه‌اندازی سامانه پایش لحظه‌ای تصفیه‌خانه‌های تاسیسات فعال در این پهنه آبی الزامی است.