چهارشنبه 30 مهر 1393 | به روز شده: 43 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 17 اردیبهشت 1390 - 15:54:08 | کد مطلب: 134191 چاپ

آشنایی با بازارهای قدیمی ایران

سفر > گردشگری - محمد ملاحسینی:
بازار واژه‌ای فارسی است و ریشه آن در زبان پهلوی بهاچار به معنی مکان قیمت‌ها است

از نظر تاریخی، بازار به محلی اطلاق می‌شود که خریداران و فروشندگان برای مبادله کالا یا خدمات به آن مراجعه می‌کنند.

مجموعه بازار در ایران از دوران ساسانیان در شهرهایی که رونق بازرگانی داشتند شکل گرفت. بازار به عنوان نهادی اقتصادی اجتماعی استخوان‌بندی شهر و روستاهای بزرگ به شمار می‌رود.

هسته ابتدایی بیشتر بازارها در حوالی دروازه مهم شهر تشکیل شده و در امتداد مسیرهای اصلی گسترش و ادامه می‌یافت. شکل‌گیری بازار و نحوه توسعه و ساماندهی فضاها، به کارکرد و رشد اقتصادی آن بستگی داشته است.

تعامل و هماهنگی بین عناصر بازار همواره به پویایی بازار کمک می‌کند. عناصری چون راسته اصلی، راسته‌های فرعی، دالان، چهارسو (چهار سوق)، میدان و جلوخان را از فضاهای ارتباطی بازار به شمار می‌آیند.

گردشگری

اغلب بازارهای ایران به صورت خطی شکل گرفته‌اند و با اهمیت‌ترین مسیر با حجره‌های اطرافش، راسته اصلی بازار قلمداد می‌شوند و در امتداد راسته اصلی، اصناف و مشاغل معتبر قرار می‌گرفتند.

توسعه و گسترش بازار در معابر و مسیرهای فرعی موجب به وجود آمدن راسته‌های فرعی می‌شدند. فراوانی راسته‌های فرعی به رونق فعالیت‌های اقتصادی بستگی داشت. اغلب، هر راسته فرعی مختص یک صنف مشخص بوده است.

دالان معمولاً در بازارهای سنتی عملکرد ارتباطی بین راسته‌های بازار با یک فضای معماری را داشته است. حجره (دکان)، کاروانسرا، تیمچه و قیصریه نیز از فضاهای معماری بازار به شمار می‌روند.

دکان یا حجره از کوچکترین ولی مهم‌ترین فضاهای معماری بازار است. به همین دلیل راسته بازار با حجره‌های پیرامونش هویت داشته‌اند.

کاروانسراها نیز به عنوان شاخص‌ترین فضای معماری بازار کارکردی همانند مجتمع‌های تجاری امروزی داشته‌اند. با تضعیف نقش کاروان‌ها در سامانه حمل و نقل بازار، واژه کاروانسرا به سرا یا کاروانسرای شهری تغییر پیدا کرد.

نحوه استقرار در کاروانسراهای شهری به صورت موقت بوده و به همین جهت بیشتر آنها فاقد شترخوان یا اصطبل هستند. اغلب سراها دارای یک میانسرا یا حیاط مرکزی هستند و در ۴ سمت آنها حجره هایی در ۲ اشکوب ساخته می‌شد.

به طور معمول فضاهای زیرزمین به عنوان انبار و محل نگهداری کالا مورد استفاده بوده و حجره اشکوب همکف محل عرضه کالا و اشکوب فوقانی به عنوان دفتر اداری، کارکردی بازرگانی داشته است.

چهار سو یا چهار سوق محل تقاطع ۲ راسته مهم بازار است که این فضا از حیث اقتصادی و اجتماعی بسیار با اهمیت بوده است.

تیمچه به معنی کاروانسرای کوچک بوده است ولی در دوره معاصر، به سرای کوچک سرپوشیده اطلاق می‌شود که با پاساژهای امروزی قابل قیاس هستند. ویژگی سرپوشیده بودن تیمچه‌ها، شرایط را برای عرضه کالاهای با ارزش مانند فرش و پارچه فراهم می‌کند.

از نظر طراحی معماری در بازارها، ترکیب‌های متفاوتی از تیمچه و کاروانسرا وجود دارد که یکی از نمونه‌های زیبا و معمارانه آن تیمچه و سرای بخشی در بازار کاشان است. این مجموعه از لحاظ تناسبات و ساماندهی فضایی بی نظیر است.

قیصریه به معنی بازار شاهی است ولی در ایران به فضایی گفته می‌شود که خصوصیات معماری و کالبدی تیمچه یا دالان را دارد ولی کارکرد آن عرضه کالاهای لوکس مانند منسوجات است.

در مجله حاضر و با توجه به مقدمه فوق الذکر، به بازارهای تاریخی و قدیمی کشورمان پرداخته شده و سعی کردیم ضمن معرفی برخی از معروفترین بازارهای تاریخی، باعث جلب توجه گردشگران و رونق گردشگری این نقاط پرجاذبه بشویم.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

جزئیات تازه از لایحه دولت برای آزادسازی سهام عدالت

پرونده سهام عدالت هر روز پیچیده‌تر می‌شود اما با وجود وعده‌های دولت هنوز لایحه سهام عدالت آماده نیست.

چطور از زندان خشم رهایی یابیم؟

همشهری آنلاین: اگر به سادگی از کوره در می‌روید، فریاد می‌کشید و در مواجهه با مسائل ساده از کنترل خارج می‌شوید نیازمند راهکارهایی برای رهایی از زندان خشم هستید.

گرافیتی برای بی‌خانمان‌ها

لس‌آنجلس> هنرمندی برای جلب توجه مردم و مقامات به زندگی بی‌خانمان‌ها رویاها و علاقه‌مندی‌های آنها را در قالب گرافیتی روی دیوار محل اقامت آنها کشید.

دست‌مصنوعی با حس لامسه

اوهـــایـو> پژوهشــگر‌های دانشگاه کیس، دستی ‌مصنوعی ساخته‌اند که به فرد کم‌توان جسمی این امکان را می‌دهد که جدای از گرفتن اجسام، میزان زبری و نرمی آنها را لمس کند.

اسکیت‌بورد هاوربوردی بدون چرخ

پاریـــــس> دانشمنـــــدان اولین اسکیت‌بورد هاوربورد (معلق در هوا) را ساختند.

۷ میلیون و ۸۶۲ هزار نفر مشمول بسته حمایت غذایی شدند

با ابلاغ مصوبه دولت به دستگاه‌های اجرایی ذیربط تعداد مشمولان طرح دوم بسته حمایت غذایی به ۷ میلیون و ۸۶۲ هزار و ۳۹۱ نفر رسید.

انتقاد آبی وزارت جهادکشاورزی از وزارت نیرو

معاون برنامه‌ریزی و اقتصادی وزیر جهادکشاورزی با انتقاد از آمارهای وزارت نیرو در مورد میزان مصرف آب در این بخش، آمارهای غلط ارائه‌شده توسط این وزارتخانه در مورد میزان مصرف آب کشاورزی را بی‌پایه و اساس دانست و این آمار را موجب گمراهی سیاست‌های کشاورزی و اقتصادی قلمداد کرد.

واکنش مرکز آمار به تردید درباره نرخ بیکاری

رئیس مرکز آمار ایران به انتقادها و تردیدها درباره نرخ بیکاری ۹.۵ درصدی واکنش نشان داد و گفت: نباید مراکز آمار ایران را وارد مناظره کنیم و نباید آن را سیاسی کنیم، زیرا این مرکز به هیچ حزبی تعلق ندارد و متعلق به نظام است.

قیمت گاز، زمستـانی شد

محاسبه قیمت گاز برای اقلیم‌های خیلی سرد و سرد کشور از ابتدای آبان‌ماه و قیمت در اقلیم معتدل و گرم هم از ۱۶آبان تغییر می‌کند و مردم باید با مصرف درست گاز، از افزایش گازبهای مصرفی خود جلوگیری کنند.

یک دهه روابط عراق جدید با همسایگانش

عبدالله آلبوغبیش : روابط عراق با همسایگانش دست‌کم در ۱۰سال اخیر با افت و خیزها و فراز و نشیب‌های فراوانی مواجه بوده است.

سیل، مردم ۷ استان را غافلگیر کرد

بارش باران و برف که از روز یکشنبه در نقاط مختلف کشور آغاز شده، در ۷استان آنقدر شدید بود که باعث جاری شدن سیلاب و وارد آمدن خسارات به شهرها و روستاها شد.

ورود یک ستاره دنباله‌دار جدید به منظومه خورشیدی

همشهری آنلاین: ستاره دنباله دار سایدینگ اسپرینگ (Siding Spring) یکشنبه شب، ۱۹ اکتبر ۲۰۱۴ از ۱۳۸ هزار کیلومتری مریخ گذشت. این فاصله کمتر از نصف فاصله زمین تا ماه است.