جمعه 28 آذر 1393 | به روز شده: 6 ساعت و 24 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 17 اردیبهشت 1390 - 15:54:08 | کد مطلب: 134191 چاپ

آشنایی با بازارهای قدیمی ایران

سفر > گردشگری - محمد ملاحسینی:
بازار واژه‌ای فارسی است و ریشه آن در زبان پهلوی بهاچار به معنی مکان قیمت‌ها است

از نظر تاریخی، بازار به محلی اطلاق می‌شود که خریداران و فروشندگان برای مبادله کالا یا خدمات به آن مراجعه می‌کنند.

مجموعه بازار در ایران از دوران ساسانیان در شهرهایی که رونق بازرگانی داشتند شکل گرفت. بازار به عنوان نهادی اقتصادی اجتماعی استخوان‌بندی شهر و روستاهای بزرگ به شمار می‌رود.

هسته ابتدایی بیشتر بازارها در حوالی دروازه مهم شهر تشکیل شده و در امتداد مسیرهای اصلی گسترش و ادامه می‌یافت. شکل‌گیری بازار و نحوه توسعه و ساماندهی فضاها، به کارکرد و رشد اقتصادی آن بستگی داشته است.

تعامل و هماهنگی بین عناصر بازار همواره به پویایی بازار کمک می‌کند. عناصری چون راسته اصلی، راسته‌های فرعی، دالان، چهارسو (چهار سوق)، میدان و جلوخان را از فضاهای ارتباطی بازار به شمار می‌آیند.

گردشگری

اغلب بازارهای ایران به صورت خطی شکل گرفته‌اند و با اهمیت‌ترین مسیر با حجره‌های اطرافش، راسته اصلی بازار قلمداد می‌شوند و در امتداد راسته اصلی، اصناف و مشاغل معتبر قرار می‌گرفتند.

توسعه و گسترش بازار در معابر و مسیرهای فرعی موجب به وجود آمدن راسته‌های فرعی می‌شدند. فراوانی راسته‌های فرعی به رونق فعالیت‌های اقتصادی بستگی داشت. اغلب، هر راسته فرعی مختص یک صنف مشخص بوده است.

دالان معمولاً در بازارهای سنتی عملکرد ارتباطی بین راسته‌های بازار با یک فضای معماری را داشته است. حجره (دکان)، کاروانسرا، تیمچه و قیصریه نیز از فضاهای معماری بازار به شمار می‌روند.

دکان یا حجره از کوچکترین ولی مهم‌ترین فضاهای معماری بازار است. به همین دلیل راسته بازار با حجره‌های پیرامونش هویت داشته‌اند.

کاروانسراها نیز به عنوان شاخص‌ترین فضای معماری بازار کارکردی همانند مجتمع‌های تجاری امروزی داشته‌اند. با تضعیف نقش کاروان‌ها در سامانه حمل و نقل بازار، واژه کاروانسرا به سرا یا کاروانسرای شهری تغییر پیدا کرد.

نحوه استقرار در کاروانسراهای شهری به صورت موقت بوده و به همین جهت بیشتر آنها فاقد شترخوان یا اصطبل هستند. اغلب سراها دارای یک میانسرا یا حیاط مرکزی هستند و در ۴ سمت آنها حجره هایی در ۲ اشکوب ساخته می‌شد.

به طور معمول فضاهای زیرزمین به عنوان انبار و محل نگهداری کالا مورد استفاده بوده و حجره اشکوب همکف محل عرضه کالا و اشکوب فوقانی به عنوان دفتر اداری، کارکردی بازرگانی داشته است.

چهار سو یا چهار سوق محل تقاطع ۲ راسته مهم بازار است که این فضا از حیث اقتصادی و اجتماعی بسیار با اهمیت بوده است.

تیمچه به معنی کاروانسرای کوچک بوده است ولی در دوره معاصر، به سرای کوچک سرپوشیده اطلاق می‌شود که با پاساژهای امروزی قابل قیاس هستند. ویژگی سرپوشیده بودن تیمچه‌ها، شرایط را برای عرضه کالاهای با ارزش مانند فرش و پارچه فراهم می‌کند.

از نظر طراحی معماری در بازارها، ترکیب‌های متفاوتی از تیمچه و کاروانسرا وجود دارد که یکی از نمونه‌های زیبا و معمارانه آن تیمچه و سرای بخشی در بازار کاشان است. این مجموعه از لحاظ تناسبات و ساماندهی فضایی بی نظیر است.

قیصریه به معنی بازار شاهی است ولی در ایران به فضایی گفته می‌شود که خصوصیات معماری و کالبدی تیمچه یا دالان را دارد ولی کارکرد آن عرضه کالاهای لوکس مانند منسوجات است.

در مجله حاضر و با توجه به مقدمه فوق الذکر، به بازارهای تاریخی و قدیمی کشورمان پرداخته شده و سعی کردیم ضمن معرفی برخی از معروفترین بازارهای تاریخی، باعث جلب توجه گردشگران و رونق گردشگری این نقاط پرجاذبه بشویم.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

طرح تحول سلامت موقتی نباشد

همشهری آنلاین: آیت الله مکارم شیرازی در دیدار وزیر بهداشت درمان و آموزش پزشکی گفت: طرح تحول سلامت که راحتی مردم را فراهم کرده است، موقتی نباشد و همه مردم به ویژه مناطق محروم را تحت پوشش قرار دهد.

بازداشت یک سرکرده گروه تکفیری حمله تروریستی به سفارت ایران در لبنان

همشهری آنلاین: نیروهای امنیتی ارتش لبنان یک سرکرده خطرناک گروه تروریستی تکفیری گردان های عبدالله عزام را بازداشت کردند و الاخبار یک روزنامه لبنانی او را « صیدی پربها» خواند.

آسمان مشهد آبی شد

همشهری آنلاین: مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان رضوی گفت: پس از ۹ روز آلودگی هوا در مشهد، کیفیت هوای این کلانشهر روز پنجشنبه ۲۷ آذر سالم اعلام شد.

آیت‌الله غیوری نماینده ولی فقیه در هلال‌احمر درگذشت

همشهری آنلاین: آیت‌الله سیدعلی غیوری نماینده ولی فقیه در جمعیت هلال احمر ایران به علت ایست قلبی دار فانی را وداع گفت.

تعداد زائران ورودی از مهران از ۷۰۰هزار نفر گذشت

همشهری آنلاین: فرمانده انتظامی استان ایلام از تداوم خدمات‌رسانی یگان‌های مختلف پلیس به زائران حسینی در حال بازگشت از کربلای معلا تا آخر ماه صفر خبر داد.

دستور برخورد قضایی و انضباطی با مأموران توهین‌کننده به مهاجران افغان

همشهری آنلاین: معاون ناجا اعلام کرد که دستور برخورد قضایی و انضباطی با مأموران توهین کننده در کلیپ شرم‌آور برخورد با مهاجران افغان داده شده است.

کدام میوه‌ها واکس می‌خورند؟

همشهری آنلاین: رییس اتحادیه میوه و سبزی فروشان گفت: واکس میوه به منظور ماندگاری بیشتر فقط برای نارنگی و پرتقال استفاده می‌شود و سیب نیازی به واکس زدن ندارد.

این نمک‌ها را نخرید

همشهری آنلاین: نمک‌های دینا، رادمهر و بهفر به دلیل جعل اسناد و مجوز‌های بهداشتی غیرمجاز اعلام شدند.

وزیر امور خارجه ترکیه:ارتباط نفتی و غیرنفتی با داعش نداریم

حرف و حدیث‌های زیادی طی سال‌های گذشته درباره ارتباط ترکیه با داعش حتی خرید نفت از این گروه تروریستی مطرح شده است اما وزیر امور خارجه ترکیه در سفر خود به تهران همه این مسائل را عملیاتی روانی علیه آنکارا خواند و آنها را تکذیب کرد.

همایش روز ملی عکس‌های تاریخی به همراه نمایشگاه عکس‌های تاریخی برگزار شد

همشهری‌آنلاین: همایش روز ملی عکس‌های تاریخی به همراه نمایشگاه تعدادی از عکس‌های تاریخی از آرشیو مرکز آرشیو و اسناد دیپلماسی وزارت امور خارجه ۲۵ آذر ۹۳ در مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت خارجه برگزار شد.

تورهای گردشگری و روابط عمومی

همشهری‌آنلاین: یکی از اقدامات مهم روابط عمومی برگزاری تورهای گردشگری است.

برداشت متفاوت از یک برداشت

دیوان محاسبات به گفته برخی نمایندگان مجلس تأیید کرده که دولت در اواخر سال گذشته ۴.۱ میلیارد دلار از صندوق توسعه ملی برداشت، دلارها را به ریال تبدیل کرده و با پرداخت مطالبات پیمانکاران، پایه پولی و نقدینگی را افزایش داده است.

۶۰ درصد اقتصاد ایران مالیات نمی‌دهند

وزیر اقتصاد و رئیس سازمان مالیاتی کشور تأکید کردند که ۴۰درصد از تولید ناخالص داخلی ایران از پرداخت مالیات معاف است.

شبکه‌های نسیم و افق سراسری می‌شوند

همشهری آنلاین: شبکه‌های تلویزیونی نسیم و افق از سوم دی جایگزین دو شبکه دیجیتال تلویزیون می‌شوند.

بهرام رادان از تولید سنتوری ۲ گفت

همشهری آنلاین: بهرام رادان درباره روند پیگیری فیلم «سنتوری۲» سخن گفت و بیان کرد که برنامه ریزی این فیلم به زمستان ۹۳ و بهار ۹۴ تعلق دارد.

نرخ‌شکنی سود بانکی صدای بانک‌ها را هم درآورد

نرخ‌شکنی در بازار رسمی پول، صدای بانکداران دولتی و خصوصی را درآورد.

۲۶۹هزار تن پلاستیک در اقیانوس‌ها

نیویورک> نتایج پژوهشی که در مجله Plos One منتشر شده نشان می‌دهد که حدود ۲۶۹هزار تن مواد پلاستیکی در اقیانوس‌ها به‌صورت زباله رها شده است.