چهارشنبه 5 آذر 1393 | به روز شده: 31 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 17 اردیبهشت 1390 - 15:54:08 | کد مطلب: 134191 چاپ

آشنایی با بازارهای قدیمی ایران

سفر > گردشگری - محمد ملاحسینی:
بازار واژه‌ای فارسی است و ریشه آن در زبان پهلوی بهاچار به معنی مکان قیمت‌ها است

از نظر تاریخی، بازار به محلی اطلاق می‌شود که خریداران و فروشندگان برای مبادله کالا یا خدمات به آن مراجعه می‌کنند.

مجموعه بازار در ایران از دوران ساسانیان در شهرهایی که رونق بازرگانی داشتند شکل گرفت. بازار به عنوان نهادی اقتصادی اجتماعی استخوان‌بندی شهر و روستاهای بزرگ به شمار می‌رود.

هسته ابتدایی بیشتر بازارها در حوالی دروازه مهم شهر تشکیل شده و در امتداد مسیرهای اصلی گسترش و ادامه می‌یافت. شکل‌گیری بازار و نحوه توسعه و ساماندهی فضاها، به کارکرد و رشد اقتصادی آن بستگی داشته است.

تعامل و هماهنگی بین عناصر بازار همواره به پویایی بازار کمک می‌کند. عناصری چون راسته اصلی، راسته‌های فرعی، دالان، چهارسو (چهار سوق)، میدان و جلوخان را از فضاهای ارتباطی بازار به شمار می‌آیند.

گردشگری

اغلب بازارهای ایران به صورت خطی شکل گرفته‌اند و با اهمیت‌ترین مسیر با حجره‌های اطرافش، راسته اصلی بازار قلمداد می‌شوند و در امتداد راسته اصلی، اصناف و مشاغل معتبر قرار می‌گرفتند.

توسعه و گسترش بازار در معابر و مسیرهای فرعی موجب به وجود آمدن راسته‌های فرعی می‌شدند. فراوانی راسته‌های فرعی به رونق فعالیت‌های اقتصادی بستگی داشت. اغلب، هر راسته فرعی مختص یک صنف مشخص بوده است.

دالان معمولاً در بازارهای سنتی عملکرد ارتباطی بین راسته‌های بازار با یک فضای معماری را داشته است. حجره (دکان)، کاروانسرا، تیمچه و قیصریه نیز از فضاهای معماری بازار به شمار می‌روند.

دکان یا حجره از کوچکترین ولی مهم‌ترین فضاهای معماری بازار است. به همین دلیل راسته بازار با حجره‌های پیرامونش هویت داشته‌اند.

کاروانسراها نیز به عنوان شاخص‌ترین فضای معماری بازار کارکردی همانند مجتمع‌های تجاری امروزی داشته‌اند. با تضعیف نقش کاروان‌ها در سامانه حمل و نقل بازار، واژه کاروانسرا به سرا یا کاروانسرای شهری تغییر پیدا کرد.

نحوه استقرار در کاروانسراهای شهری به صورت موقت بوده و به همین جهت بیشتر آنها فاقد شترخوان یا اصطبل هستند. اغلب سراها دارای یک میانسرا یا حیاط مرکزی هستند و در ۴ سمت آنها حجره هایی در ۲ اشکوب ساخته می‌شد.

به طور معمول فضاهای زیرزمین به عنوان انبار و محل نگهداری کالا مورد استفاده بوده و حجره اشکوب همکف محل عرضه کالا و اشکوب فوقانی به عنوان دفتر اداری، کارکردی بازرگانی داشته است.

چهار سو یا چهار سوق محل تقاطع ۲ راسته مهم بازار است که این فضا از حیث اقتصادی و اجتماعی بسیار با اهمیت بوده است.

تیمچه به معنی کاروانسرای کوچک بوده است ولی در دوره معاصر، به سرای کوچک سرپوشیده اطلاق می‌شود که با پاساژهای امروزی قابل قیاس هستند. ویژگی سرپوشیده بودن تیمچه‌ها، شرایط را برای عرضه کالاهای با ارزش مانند فرش و پارچه فراهم می‌کند.

از نظر طراحی معماری در بازارها، ترکیب‌های متفاوتی از تیمچه و کاروانسرا وجود دارد که یکی از نمونه‌های زیبا و معمارانه آن تیمچه و سرای بخشی در بازار کاشان است. این مجموعه از لحاظ تناسبات و ساماندهی فضایی بی نظیر است.

قیصریه به معنی بازار شاهی است ولی در ایران به فضایی گفته می‌شود که خصوصیات معماری و کالبدی تیمچه یا دالان را دارد ولی کارکرد آن عرضه کالاهای لوکس مانند منسوجات است.

در مجله حاضر و با توجه به مقدمه فوق الذکر، به بازارهای تاریخی و قدیمی کشورمان پرداخته شده و سعی کردیم ضمن معرفی برخی از معروفترین بازارهای تاریخی، باعث جلب توجه گردشگران و رونق گردشگری این نقاط پرجاذبه بشویم.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

فلسفه‌ آگاهی (۱۰ مسئله‌ آگاهی)

همشهری آنلاین: در دو دهه‌ی اخیر مسئله‌ آگاهی به یکی از پُربحث‌ترین مسائل فلسفه‌ ذهن تبدیل شده است.

پوتین دوشنبه آینده به ترکیه می‌رود

همشهری آنلاین: ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه دوشنبه آینده ۱۰ آذر برای شرکت در کمیته همکاری مشترک ترکیه و روسیه به آنکارا سفر می‌کند.

هدف از تشکیل گروه‌های تکفیری تضعیف قدرت نفوذ ایران در عراق و سوریه است

همشهری آنلاین: دستیار و مشاور عالی فرماندهی معظم کل قوا با بیان اینکه هدف سازمان‌های اطلاعاتی از تشکیل گروه‌های تکفیری تضعیف قدرت نفوذ ایران در عراق و سوریه است، گفت:گروه‌های تکفیری به‌دنبال ایجاد اختلاف بین اهل تسنن و تشیع هستند.

دادگاه جنایی قاهره امروز جلسه دیگری از محاکمه مرسی را برگزار می‌کند

همشهری آنلاین: دادگاه جنایی قاهره، امروز چهارشنبه ۵ آذر جلسه دیگری از جلسه‌های محاکمه محمد مرسی، رئیس جمهور برکنار شده مصر و ۳۵ متهم دیگر را برگزار می‌کند.

سازمان حفاظت محیط زیست به دنبال احیا تالاب هامون در ایران و افغانستان است

همشهری آنلاین: مدیر ملی طرح حفاظت از تالاب‌های ایران گفت: سازمان حفاظت محیط زیست به دنبال احیای دریاچه هامون است که با مدیریت مناسب در ایران و به کمک کشور افغانستان و سازمان‌های بین‌المللی در صورت لزوم بتوانیم کل اکو سیستم تالاب را احیا و مدیریت کنیم.

فرمانده کل سپاه: رمز موفقیت نظام بسیج ۲۰ میلیونی است

همشهری آنلاین: فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی گفت: رمز موفقیت، پیروزی و بقای نظام جمهوری اسلامی بسیج ۲۰ میلیونی است.

نوشابه‌های رژیمی هم ضرر دارند

همشهری آنلاین: یک متخصص تغذیه گفت: نوشیدن نوشابه‌های رژیمی برای افرادی که اضافه وزن دارند،‌ مضر است.

آغاز مطالعات انتقال آب از دریای‌خزر به دریاچه ارومیه

همشهری آنلاین: مدیر عامل شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران از آغاز مطالعات انتقال آب از دریای خزر به دریاچه ارومیه توسط این شرکت خبر داد و گفت:‌ اصرار ما به پایان مطالعات مرحله شناخت در بازه زمانی یک ساله است اما کارشناسان بین‌المللی درخواست زمان بیش‌تری را دارند.

برخی سرفصل‌های علوم انسانی بیش از ۳ دهه بروز نشده‌اند

همشهری آنلاین: رئیس شورای تخصصی تحول و ارتقا علوم انسانی گفت: با تأسف مشاهده می‌شود که برخی سرفصل‌های علوم انسانی در کشور بیش از ۳ دهه است که بازنگری و بروز رسانی نشده و بازنگری در این رشته‌ها می‌تواند یکی از ثمرات تحول و ارتقا در علوم انسانی باشد.

نخستین دوره لیگ جهانی کشتی آزاد از ۶ آذر در جویبار آغاز می‌شود

همشهری آنلاین: برنامه و شرایط برگزاری نخستین دوره رقابت‌های لیگ جهانی کشتی آزاد که از پنجشنبه (۶ آذر) و به مدت دو روز در شهر جویبار برگزار می‌شود، اعلام شد.

صدور ۶ هزار کارت نذر اهدای خون در کشور

همشهری آنلاین: رییس سازمان انتقال خون ایران ضمن اعلام این خبر که تاکنون شش هزار نفر کارت اهدای خون را پر کرده و تا اربعین به مراکز ما مراجعه و نذر خود را ادا می‌کنند، اظهار کرد: همه مردم می‌توانند نذر اهدای خون داشته باشند و آن را در سایر ایام سال ادا کنند.

ماهیانه ۷۵ اتوبوس فرسوده به ناوگان اتوبوسرانی تهران افزوده می‌شود

همشهری آنلاین: مدیرعامل شرکت واحد اتوبوسرانی تهران و حومه با بیان اینکه حدود ۲۰۰۰ اتوبوس فرسوده در تهران وجود دارد، گفت: ماهیانه ۷۵ اتوبوس، به اتوبوس‌های فرسوده تهران اضافه می‌شود.

زبان چینی کم‌رنگ‌تر از زبان انگلیسی

همشهری آنلاین: رنگها شاید در همه جای جهان یکسان باشند، اما زبان مناطق مختلف جهان و توانایی آنها در توصیف رنگ‌ها تاثیر زیادی بر نحوه درک و شناسایی رنگ‌ها دارد.