یکشنبه 13 اردیبهشت 1394 | به روز شده: 11 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 17 اردیبهشت 1390 - 16:54:08 | کد مطلب: 134191 چاپ

آشنایی با بازارهای قدیمی ایران

سفر > گردشگری - محمد ملاحسینی:
بازار واژه‌ای فارسی است و ریشه آن در زبان پهلوی بهاچار به معنی مکان قیمت‌ها است

از نظر تاریخی، بازار به محلی اطلاق می‌شود که خریداران و فروشندگان برای مبادله کالا یا خدمات به آن مراجعه می‌کنند.

مجموعه بازار در ایران از دوران ساسانیان در شهرهایی که رونق بازرگانی داشتند شکل گرفت. بازار به عنوان نهادی اقتصادی اجتماعی استخوان‌بندی شهر و روستاهای بزرگ به شمار می‌رود.

هسته ابتدایی بیشتر بازارها در حوالی دروازه مهم شهر تشکیل شده و در امتداد مسیرهای اصلی گسترش و ادامه می‌یافت. شکل‌گیری بازار و نحوه توسعه و ساماندهی فضاها، به کارکرد و رشد اقتصادی آن بستگی داشته است.

تعامل و هماهنگی بین عناصر بازار همواره به پویایی بازار کمک می‌کند. عناصری چون راسته اصلی، راسته‌های فرعی، دالان، چهارسو (چهار سوق)، میدان و جلوخان را از فضاهای ارتباطی بازار به شمار می‌آیند.

گردشگری

اغلب بازارهای ایران به صورت خطی شکل گرفته‌اند و با اهمیت‌ترین مسیر با حجره‌های اطرافش، راسته اصلی بازار قلمداد می‌شوند و در امتداد راسته اصلی، اصناف و مشاغل معتبر قرار می‌گرفتند.

توسعه و گسترش بازار در معابر و مسیرهای فرعی موجب به وجود آمدن راسته‌های فرعی می‌شدند. فراوانی راسته‌های فرعی به رونق فعالیت‌های اقتصادی بستگی داشت. اغلب، هر راسته فرعی مختص یک صنف مشخص بوده است.

دالان معمولاً در بازارهای سنتی عملکرد ارتباطی بین راسته‌های بازار با یک فضای معماری را داشته است. حجره (دکان)، کاروانسرا، تیمچه و قیصریه نیز از فضاهای معماری بازار به شمار می‌روند.

دکان یا حجره از کوچکترین ولی مهم‌ترین فضاهای معماری بازار است. به همین دلیل راسته بازار با حجره‌های پیرامونش هویت داشته‌اند.

کاروانسراها نیز به عنوان شاخص‌ترین فضای معماری بازار کارکردی همانند مجتمع‌های تجاری امروزی داشته‌اند. با تضعیف نقش کاروان‌ها در سامانه حمل و نقل بازار، واژه کاروانسرا به سرا یا کاروانسرای شهری تغییر پیدا کرد.

نحوه استقرار در کاروانسراهای شهری به صورت موقت بوده و به همین جهت بیشتر آنها فاقد شترخوان یا اصطبل هستند. اغلب سراها دارای یک میانسرا یا حیاط مرکزی هستند و در ۴ سمت آنها حجره هایی در ۲ اشکوب ساخته می‌شد.

به طور معمول فضاهای زیرزمین به عنوان انبار و محل نگهداری کالا مورد استفاده بوده و حجره اشکوب همکف محل عرضه کالا و اشکوب فوقانی به عنوان دفتر اداری، کارکردی بازرگانی داشته است.

چهار سو یا چهار سوق محل تقاطع ۲ راسته مهم بازار است که این فضا از حیث اقتصادی و اجتماعی بسیار با اهمیت بوده است.

تیمچه به معنی کاروانسرای کوچک بوده است ولی در دوره معاصر، به سرای کوچک سرپوشیده اطلاق می‌شود که با پاساژهای امروزی قابل قیاس هستند. ویژگی سرپوشیده بودن تیمچه‌ها، شرایط را برای عرضه کالاهای با ارزش مانند فرش و پارچه فراهم می‌کند.

از نظر طراحی معماری در بازارها، ترکیب‌های متفاوتی از تیمچه و کاروانسرا وجود دارد که یکی از نمونه‌های زیبا و معمارانه آن تیمچه و سرای بخشی در بازار کاشان است. این مجموعه از لحاظ تناسبات و ساماندهی فضایی بی نظیر است.

قیصریه به معنی بازار شاهی است ولی در ایران به فضایی گفته می‌شود که خصوصیات معماری و کالبدی تیمچه یا دالان را دارد ولی کارکرد آن عرضه کالاهای لوکس مانند منسوجات است.

در مجله حاضر و با توجه به مقدمه فوق الذکر، به بازارهای تاریخی و قدیمی کشورمان پرداخته شده و سعی کردیم ضمن معرفی برخی از معروفترین بازارهای تاریخی، باعث جلب توجه گردشگران و رونق گردشگری این نقاط پرجاذبه بشویم.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

گفتگو با انوش ترابی، مولف کتاب بازاریابی خود

همشهری‌آنلاین: کتاب بازاریابی خود تالیف انوش ترابی و با پیشگفتاری از پرویز درگی از سوی انتشارات بازاریابی منتشر شده است.

کشف آثار معماری در تپه قلعه کولک سیستان

همشهری‌انلاین: عملیات گمانه زنی به منظور لایه نگاری تپه قلعه کولک سیستان به کشف آثار معماری، قسمتی از یک النگو ، میخ کوچک ،سفال و بقایای یک ظرف فلزی انجامید .

واکنش زنگنه به توقف خصوصی‌سازی‌‌های نفتی

وزیر نفت در واکنش به انحلال شرکت پشتیبانی ساخت و تهیه کالای نفت تهران، اعلام کرد: وزارت نفت مخالف واگذاری این شرکت نفتی به بخش خصوصی بود.

عربستان؛ گردش به گسست

عبدالله آلبوغبیش: جابه‌جایی‌های اخیر در ریاض و به تعبیری بهتر قلع و قمع‌هایی که در رسانه‌های عربی تحت عنوان «طوفان بامدادی» و «کودتای سفید» و تعابیر مشابه توصیف شد، عربستان را روی ریل جدیدی قرار داد که درآمد نگاه تحولاتی در آینده‌ای نزدیک یا دور خواهد شد.

سایه کمرنگ همسایه

احمد طالبی‌نژاد: اصلیت من شهرستانی است و بعد از انقلاب ساکن تهران شدم؛ شهری که شب‌هایش بسیار زیبا است اما نامهربانی‌هایی هم دارد.

رکود مسکن، بازار اجاره‌بها را سرد کرد

بازار مسکن در سال جدید هنوز خود را پیدا نکرده است اما مالکان واحدهای اجاره‌ای به‌طور سنتی انتظار دارند، واحد خود را با قیمتی بالاتر از سال گذشته اجاره دهند.

شورش بالتیمور به جشن پیروزی تبدیل شد

دادستان شهر بالتیمور در ایالت مریلند آمریکا اعلام کرد کالبدشکافی و تحقیقات انجام‌شده نشان می‌دهد ۶ افسر پلیس این شهر در مرگ فردی گری مقصر هستند.

انفجار گاز ۳قربانی گرفت

انفجار گاز در احمدآباد مستوفی جان زوج سالخورده و نوزاد ۴ماهه‌ای را گرفت.

ده‌ها غیرنظامی در تهاجم هوایی آمریکا و متحدانش به شمال سوریه کشته شدند

همشهری آنلاین: یک گروه ناظر بر اوضاع سوریه روز شنبه اعلام کرد، در تهاجم هوایی آمریکا و متحدانش به بهانه مبارزه با گروه تروریستی داعش به دهکده‌ای در شمال سوریه، دستکم ۵۲ غیرنظامی کشته شدند.

نوردرمانی با نانو ذرات؛ جدیدترین روش مقابله با سرطان‌ها

همشهری آنلاین: محققان با استفاده از نانو ذرات دی اکسید تیتانیوم، موفق به ارائه روش جدیدی از طریق نور درمانی برای از بین بردن سرطان در نواحی عمیق بدن شدند.

دانشمند زن ایرانی برنده مدال یونسکو شد

همشهری آنلاین: سودابه داوران استاد رشته شیمی دارویی دانشگاه علوم پزشکی تبریز، موفق به کسب مدال بین‌المللی یونسکو شد.

جزئیات برگزاری ترم تابستانی دانشگاه پیام‌نور؛ آغاز ثبت‌نام از ۱۳ تیر

همشهری آنلاین: جزئیات ترم تابستانه دانشگاه پیام‌نور از سوی مدیر‌کل برنامه‌ریزی این دانشگاه اعلام شد.

ظرفیت پذیرش کنکور ارشد آزاد اعلام شد؛ برگزاری آزمون در خرداد

همشهری آنلاین: معاون سنجش و پذیرش دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به برگزاری آزمون کارشناسی ارشد این دانشگاه در خرداد ماه، گفت: ظرفیت پذیرش در این آزمون حدود ۱۸۰ هزار نفر است.

یکهزار اروپایی در نپال ناپدید شده‌اند

همشهری آنلاین: رئیس هیات اتحادیه اروپا در نپال اعلام کرد که یکهزار اروپایی که اکثرا گردشگر بودند، نزدیک به یک هفته پس از وقوع زلزله ویرانگر در این کشور، همچنان مفقود هستند.

مراکز حرم اهل بیت (ع) غرق در نور و سرور

همشهری آنلاین: حرم مطهر رضوی، حرم کبریایی حضرت فاطمه معصومه (س) و حرم شاهچراغ (ع) سومین حرم اهل بیت (ع)، همزمان با برگزاری مراسم جشن در سراسر ایران اسلامی در سالروز طلوع خورشید ولایت، مولود کعبه و امام نخست شیعیان حضرت علی بن ابیطالب (ع)، غرق نور و سرور شدند.

قوانین کشتی فرنگی تغییر کرد

همشهری آنلاین: اتحادیه جهانی کشتی، قوانین جدید کشتی فرنگی را اعلام کرد.

آتش‌بزرگ بر جان جنگل‌های یانسر بهشتر

همشهری آنلاین: فرماندار بهشهر گفت: پنج هکتار از جنگل های بخش کوهستانی یانسر این شهرستان جمعه ( ۱۱ اردیبهشت) در آتش سوخت.