شنبه 14 شهریور 1394 | به روز شده: 2 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
سه شنبه 10 مهر 1386 - 22:48:39 | کد مطلب: 31563 چاپ

آشنایی با خواص خرما‌

تغذیه > شیرینی‌ها - انوشه میرمرعشی:
خرما فروش‌ها می‌گویند خیلی قدیم‌ترها فروش خرما فقط مخصوص ماه رمضان بود و بس.

 مردم شهرها و روستاهای مختلف ایران حتی رسم نداشتند برای تازه درگذشته‌شان خرما خیرات کنند و بیشتر حلوا و نان محلی می‌دادند، تا 3-2 دهه اخیر که رسم شد مردم برای مراسم اموات هم خرما خیرات ‌کنند.

اما حالا مردم به ارزش غذایی رطب و خرما پی‌برده‌اند و خیلی‌‌ها برای خوردن چای به جای قند، خرما مصرف می‌کنند و این «مصرف» برای صنف خرمافروش خیلی غنیمت است و جای خوشحالی... در هر حال برای این شماره سبد خرید که با اول ماه مبارک رمضان مصادف شده به سراغ «رطب و خرما» رفته‌ایم.

درخت نخل از آن آفریده‌های عجیب خداست که همه چیزش برای انسان مفید و قابل استفاده است؛ از تنه آن در ساختمان‌سازی استفاده می‌شود و تنه نخلی که در ساخت سقف ساختمان یا ستون‌ها استفاده می‌شود، در حدود 300 تا 500 سال عمر می‌کند.

در میانه تنه نخل مغز ترد و شیری‌رنگی وجود دارد که شیرین و گس است و «پنیر نخل» نامیده می‌شود و بسیار مقوی و گران‌قیمت است. در ابتدای بهار که نخل شکوفه می‌زند، شکوفه‌ها را -که تارونه نام دارد- می‌‌چینند و از آن عرق تارونه می‌گیرند که مانند بقیه عرقیجات مفید و درمانگر دردهای معده است. عرق تارونه مقوی، گرم و برای قلب مفید است.

از لیف خرما هم که انواع حصیر،  پرده، جارو، کیف، سبد، بادبزن و... می‌بافند. در گذشته به طور سنتی خرماها را در قسمتی از حیاط خانه جمع می‌کردند، سپس بعد از گذشت چند روز شیره خرما از آن جدا می‌شد و از طریق یک کانال کوچک در حوضچه‌ای جمع می‌شد، اما امروزه در کارخانه به وسیله دستگاه، شیره خرما گرفته و در قوطی بسته‌بندی می‌کنند. البته در همان کارخانه از شیره خرما، قند و عسل خرما هم تهیه می‌کنند.

iranian date

همچنین از خرماهای نامرغوب برای درست کردن سرکه استفاده می‌کنند که طرفداران خاص خودش را دارد. سرکه خرما طعم خوبی دارد و برای بعضی ترشی‌ها فوق‌العاده است.

از دیگر فرآورده‌های خرما، تهیه اسانس خرما برای صنایع نوشابه‌سازی و رنگ‌های شیمیایی خوراکی است و حالا دیگر محصولاتی چون شکلات خرمایی، خامه خرما، انواع کیک و کلوچه‌‌‌‌های مغز خرمایی و... آن‌قدر معروف هستند که نیازی به توضیح ندارند.

جایگزین قند

فسفری که در ترکیب غذایی خرما وجود دارد، باعث فعال شدن سلول‌های عصبی می‌شود و آهن آن به گلبول‌های قرمز خون نیرو می‌‌دهد و مانع ایجاد کم‌خونی در افراد می‌شود و حتی کم‌خونی افراد را هم درمان می‌‌کند.

خرما مقوم معده و جمع‌کننده آن است و کلسیم آن موجب تقویت و تسریع رشد کودکان می‌شود و نیروی بدنی بزرگسالان را افزایش می‌‌دهد.

ویتامین‌های خرما باعث افزایش قدرت بینایی می‌شود، از خشکی پوست و ناخن و موها جلوگیری و هوش را تقویت می‌کند.

زیاده‌روی در خوردن خرما فرد را به امراض سوداوی مبتلا می‌کند و گرفتگی کبد و طحال را به دنبال دارد. همچنین پوسیدگی دندان و جوش زدن داخل دهان از نتایج زیاد خوردن خرماست.

کسانی که گرمی زیاد اذیتشان می‌کند و با خوردن خرما بدنشان جوش می‌زند، می‌توانند با استفاده از مخلوط خرما و ماست که بسیار مفید و مغذی است، از مزیت خوردن هر دوی آنها برخوردار شوند.

خرما خرک (خارک) گرچه شیرینی رطب و خرما را ندارد اما به سبب داشتن املاح بالا، ارزش غذایی و دارویی و درمانی بسیاری دارد.
اطبای سنتی (آرد خرما) که همان گرد گل نخل‌های نر و ماده است را برای درمان نازایی بسیار مفید و مؤثر می‌دانند، البته پیدا کردن آرد خرما در استان‌هایی که تولیدکننده خرما نیستند، تقریبا غیرممکن است. مواد قندی خرما شامل گلوکز و ساکاروز است و استفاده کم آن برای بیماران دیابتی ضرر ندارد.

مصرف شیره خرما به جای مربا که قند بالایی دارد، علاوه بر رساندن انرژی زیاد به بدن، به دلیل داشتن قند طبیعی ضرر ندارد و افراد را چاق هم نمی‌کند. بیماران دیابتی می‌توانند از قند، عسل و کنجد خرما (که سفت‌تر از عسل خرما و نرم‌تر از شیره خرماست) استفاده کنند، در ضمن با عسل خرما می‌توان در تابستان شربت‌های بسیار خوشمزه و مقوی درست کرد.

فرق رطب و خرما
خیلی‌ها فکر می‌کنند رطب همان خرماست ولی این دو با هم تفاوت دارند. خداوند درخت نخل را این‌گونه آفریده که ابتدا شکوفه‌های نخل ماده تبدیل به میوه‌ای سبز و سفت و هسته‌دار می‌شود که به آن (چاقالی) می‌گویند.

خرما زاهدی

در مرحله بعد چاقالی‌ها ممکن است زرد یا قرمز شود که به آن (خرما خارک) می‌گویند، آفتاب داغ مناطق گرمسیری پس از مدتی خارک را تیره رنگ و آبدار می‌کند که به آن رطب می‌گویند.

بعضی از انواع نخل‌ها میوه‌شان وقتی رطب هستند چیده و استفاده می‌شود؛ مثل رطب مضافتی و کبکاب (زرد طلایی) و بعضی دیگر باید بعد از مرحله رطب، 20 روز در گرمای خرماپزان مناطق گرمسیر بر سر نخل بماند تا نیمه خشک شود که به آن خرما می‌گویند، مثل خرمای نیمه خشک زاهدی و پیارم. البته بعضی از انواع خرماهای نیمه خشک را کاملا خشک کرده و به بازار می‌فرستند.

نکاتی درباره خرما

در حال حاضر بخش زیادی از خرمای استان‌های فارس، بوشهر و خوزستان به کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس و اروپا صادر می‌شود. به طور مثال فقط از بوشهر سالانه 50 هزار تن خرما به خارج صادر می‌شود.

بسته‌بندی رطب در استان کرمان قدمتی بالای 40 سال دارد و استان‌های دیگر به غیر از آن بخشی که صادرات می‌شود، حدود 10 سال است که به فکر بسته‌بندی خرما و رطب‌هایشان برای عرضه به بازار داخل افتاده‌اند. اما به لحاظ امکانات فنی، سردخانه‌ای و کارخانه‌‌های بسته‌بندی دچار مضیقه هستند و باید راهی طولانی برای ایجاد چنین امکاناتی از طریق تشکیل تعاونی یا سرمایه‌گذاری  در بخش خصوصی طی کنند.

شیره خرما در قوطی‌های 200 گرمی و 500 گرمی عرضه می‌شود که هر قوطی 200 گرمی، قیمتی بین 500 تا 700 تومان دارد و هر قوطی 500 گرمی را در بازار با قیمت 1300 تا 1500 تومان می‌توان خرید.

در بین خرماهای سیاه، رطبی مرغوب محسوب می‌شود که پوستی نازک داشته باشد، درشت و گوشت‌دار باشد و رنگ مشکی. اما رطبی که پوست کلفت دارد، رنگش بور باشد و ریز، رطب ضعیف یا نامرغوب محسوب می‌شود.

در رطب‌های زرد طلایی (مثل خرمای جهرم) رطب شاهانی که بسیار طلایی، کم‌شیرین و بسیار لطیف است مرغوب است؛ مخصوصا نوع کشیده‌تر و درشت‌تر آن.

هر چه گرمای منطقه تولیدکننده رطب و خرما بیشتر باشد، محصول زودتر-  اوایل مرداد- به بازار عرضه می‌شود و اگر درجه حرارت این منطقه گرمسیری پایین‌تر باشد، محصول دیرتر آماده عرضه به بازار می‌شود؛ مثلا خرمای جهرم مهرماه به بازار می‌آید.

نخل در باغچه خانه همه

درخت خرما (نخل) در همه جا می‌روید، یعنی در تمامی نواحی به روش کاشت هسته یا پاجوش می‌توان آن را کاشت تا از سرسبزی و سایه‌اش استفاده کرد، اما فقط در مناطق گرمسیر محصول می‌‌دهد. ارتفاع یک نخل حداقل 10 و حداکثر  20 متر است.

اگر در مناطق گرمسیر نخل از طریق هسته‌ کاشته شود، 10 سال بعد محصول می‌‌‌دهد و اگر از طریق پاجوش کاشته شود، 5 سال بعد از کاشت، محصول می‌‌‌دهد و در ضمن در هر نخل، به طور متوسط 40 کیلوگرم محصول وجود دارد.

فصل کاشت هسته خرما آخرهای زمستان و اوایل بهار و کاشت پاجوش هم اوایل بهار است. در مناطق گرمسیری در برابر هر 25 نهال ماده نخل، یک نهال نر نخل می‌‌کارند چون نخل نر محصول نمی‌دهد و کارکردش فقط بارور کردن نخل ماده است.

نگهداری از خرما
-خرمای خشک به یخچال احتیاح ندارد.
-بیشتر رطب‌ها و بعضی از خرماها باید حتما در دمای صفر درجه نگهداری شود ـ یعنی در یخچال ـ اما بعضی رطب‌ها و خرماها احتیاج به نگهداری در یخچال ندارند.
-اگر می‌خواهید خرمایی را بیرون از یخچال نگه دارید، بهتر است خرمای خشک خریداری کنید که می‌شود آن را تا مدت بسیار طولانی، در هوای آزاد خانه نگه داشت.

-اگر به خرما (نیمه خشک) علاقه ندارید و رطب را بیشتر می‌پسندید، باید بدانید که رطب دشتستان (کبکاب) اگرچه ظاهرش چندان زیبا و شکیل نیست و له شده (چه به صورت باز و چه به صورت بسته‌بندی) به نظر می‌آید ولی اولا ارزش غذایی بالایی دارد و ثانیا بدون نگهداری در یخچال می‌توان تا مدتی آنها را سالم نگه داشت.

-بعضی از انواع خرما و رطب‌ها در هوای خنک و با رطوبت بالا شکرک می‌زند. مصرف خرمای شکرک‌زده هیچ ضرری ندارد. اما اگر دوست ندارید که خرمایتان شکرک بزند، در زمستان آن را داخل یخچال قرار ندهید.

-بعضی از افراد رطب را بدون شست‌وشو مصرف می‌کنند اما بهتر است رطب شسته شده، سپس مصرف شود.

-خرماهای خشک معمولا در کارخانه شسته شده و به روش‌های نوین ضدعفونی هم شده‌اند، برای همین خرمای خشک را نشویید.

-اگر خرما یا رطبی که خریده‌اید، مدتی است در یخچال مانده و می‌‌ترسید که ترش شود، پیش‌دستی کنید و هسته‌هایشان را بگیرید، اگر پوست کلفتی دارد آن را بگیرید و با آن انواع شیرینی‌های خرمایی مثل حلوای خرما و  رنگینک درست کنید (به کتاب آشپزی نگاهی بیندازید).

-خرمای نیمه‌خشک یا خشکتان را در ظرف پلاستیکی یا نایلون نگه ندارید. چون ماندگاری‌شان کوتاه می‌شود.

-خرما را بعد از شستن برای مدت طولانی نگه ندارید، چون ترش خواهد شد.

-بهتر است خرما را به اندازه مصرف و با ریختن مقداری آب داغ روی آن شست.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

دو چاشنی خطرناک در فست فود

همشهری آنلاین: یک فوق تخصص گوارش و کبد با اشاره به افزایش روز افزون مصرف فست فود، گفت: واقعا درک نمی‌کنم چرا خانواده‌ها سفره ایرانی را جایگزین فست فود می‌کنند.

مفاهیم: کافئین چیست؟

همشهری آنلاین: کافئین (Caffeine) یک مادهٔ شمیاییی و خوردنی است که در گیاهان مختلفی از جمله قهوه، کاکائو، کولا و چای یافت می‌شود و نوعی داروی محرک است که می‌تواند از خوابیدن جلوگیری کند.

استیل البرز قهرمان لیگ تکواندوی دختران خردسال کشور شد

همشهری آنلاین: با پایان لیگ خردسالان دختر صنایع استیل البرز جام قهرمانی را از آن خود کرد. تیم‌های هیات تکواندوی جنوب غرب و هیات تکواندوی نکا نیز در رده‌های دوم و سوم قرار گرفتند.

برترین‌های جوانان و پیشکسوتان پرورش اندام کشور معرفی شدند

همشهری آنلاین: نخستین روز مسابقات پرورش اندام قهرمانی کشور با معرفی نفرات برتر جوانان و پیشکسوتان به اتمام رسید.

سی و دومین همایش سالانه انجمن علمی روانپزشکان ایران برگزار می‌شود

همشهری آنلاین: "سی و دومین همایش سالیانه انجمن علمی روانپزشکان ایران" با تمرکز بر "اختلالات خواب" ۲۱ تا ۲۴ مهر ماه امسال در سالن همایش‌های بیمارستان میلاد تهران برگزار می‌شود.

«وقتی ما مردگان برمی‌خیزیم» به روی صحنه می‌رود

همشهری آنلاین: نمایش «وقتی ما مردگان برمی‌خیزیم» به کارگردانی شهاب آگاهی، شهریور و مهرماه در تالار حافظ به روی صحنه می‌رود.

بوکس قهرمانی آسیا: کسب سه مدال برنز در حضور مدعیان قاره کهن

همشهری آنلاین: تیم ملی بوکس کشورمان با کسب سه مدال برنز محرابی، شاهینی و مرادخانی به کارخود در مسابقات قهرمانی آسیا پایان داد.

وقت نظافت مبل‌ها

محسن رخش خورشید: قدیم‌ترها که مبل یک کالای لوکس محسوب می‌شد، خانم‌های خانه، مبل‌ها را زیر ملحفه پنهان می‌کردند و فقط در مواقعی‌که مهمان می‌آمد، اجازه استفاده از مبل‌ها صادر می‌شد.

میراث ۶۰۰ ساله عتیقی‌ها

مریم مرتضوی: تاریخ کتاب و کتابت را که ورق بزنیم، بارها با نام عتیقی برمی‌خوریم؛ افرادی که عمدتا قرآن کریم و گاهی دیوان حافظ، شاهنامه، دیوان سعدی و سایر کتاب‌های اصیل ایرانی-‌اسلامی را در دست گرفته‌اند و برای ماندگاری کتاب‌های تاریخی تلاش کرده‌اند و آنقدر شوق و دغدغه این خدمت در زمینه نسخه‌های خطی و قدیمی را داشته‌اند که آن را نسل به نسل و سینه‌به‌سینه به دوران بعد از خود منتقل کرده‌اند.

پیکان نماینده ایران در باشگاه‌های والیبال جهان شد

همشهری آنلاین: فدراسیون جهانی والیبال (FIVB) باشگاه پیکان تهران را برای حضور در مسابقات قهرمانی باشگاه‌های جهان انتخاب کرد.

کشتی ساحلی قهرمانی کشور: قهرمانی تیم‌های تهران، مازندران و البرز

همشهری آنلاین: تیم‌های تهران، مازندران و البرز عنوان‌های قهرمانی رقابت‌های کشتی ساحلی کشور را در رده‌های سنی بزرگسالان، جوانان و نوجوانان از آن خود کردند.

ترسی برای همیشه

مریم سمائی: صدای خنده و بازی دخترک را هنوز می‌شود از لا‌به‌لای آجرهای خانه شنید.

سنگ نوردی نوجوانان جهان: کسب مدال نقره توسط مهدی علیپور

همشهری آنلاین: مهدی علیپور، قهرمان نوجوان کشورمان توانست بر سکوی دوم رقابت‌های سنگ‌نوردی قهرمانی جهان در شهر آرکو در ایتالیا بایستد.

کاراته قهرمانی آسیا: یک طلا، دو نقره و یک برنز حاصل تلاش کاراته‌کاها در روز نخست

همشهری آنلاین: تیم ملی کاراته کشورمان در نخستین روز از سیزدهمین دوره پیکارهای قهرمانی آسیا به یک مدال طلا توسط مهدی‌زاده، دو نقره توسط احمدی و کرجی و یک برنز توسط قربانعلی‌پور دست یافت.

داورزنی: از توکیو به المپیک می‌رویم

تیم ملی والیبال ایران باردیگر در مسابقاتی سخت باید حضور یابد. مسابقات قهرمانی جهان در ژاپن تنها یک رقابت بین‌المللی و جهانی نیست چه آنکه والیبالیست‌های ایرانی باید برای کسب سهمیه المپیک نیز به میدان بروند.

۳۵ تن مداد‌شمعی برای کودکان بیمار

سن‌فرانسیسکو: مردی در آمریکا از سال ۲۰۱۱‌ میلادی مشغول ذوب کردن و بازیافت مداد‌شمعی‌های دور انداخته شده است.

۱۴عکس واقعی اما باورنکردنی

پاریس: یکی از سایت‌های اینترنتی مرتبط با اخبار شگفتی‌های دنیا مجموعه‌ای از عکس‌های واقعی اما باورنکردنی را گرد هم آورده است.