سه شنبه 1 اردیبهشت 1394 | به روز شده: 55 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
جمعه 18 دی 1388 - 17:59:15 | کد مطلب: 98999 چاپ

زندگینامه‌: کارل ریموند پوپر (۱۹۰۲-۱۹۹۴)

اندیشه > حکمت‌ و فلسفه - همشهری‌آنلاین:
سِر کارل رایموند پوپر یا پاپر، ۲۸ ژوییه ۱۹۰۲ در یک خانوادهٔ از طبقه متوسط و دارای مذهب یهودی که به مسیحیت پروتستان گرویده بود، زاده شد

پوپر (Karl raimund popper) تربیت شده مکتب لوتری بود و از دانشگاه وین فارغ التحصیل شد. پدر او که از دانشگاه وین دکتری حقوق گرفته و در آنجا تدریس می‌کرد، دوستدار کتاب بود وتا ۱۴۰۰۰ کتاب در کتابخانه شخصی‌اش نگهداری می‌کرد. پوپر هم وارث این کتابخانه و هم ویژگی‌های شخصیتی پدرش شد.

او در سال ۱۹۱۹ جذب مارکسیسم شد و در نتیجه به انجمن دانشجویان مدرسه سوسیالیست پیوست. او همچنین به عضویت حزب سوسیال دموکراسی اتریش پیوست که در آن زمان به طور کامل ایدئولوژی مارکسیستی را پذیرفته بود.

پوپر به زودی بر اثر تأمل و اندیشه درباره موانع و اشکالات فلسفی تحمیل شده از ایده و تز «ماتریالیسم تاریخی» مارکس، تفکر مارکسیستی را رها کرده و به طرفدار سرسخت لیبرالیسم اجتماعی تبدیل شد.

این فیلسوف علم اتریشی - انگلیسی بعدها کرسی استادی مدرسه اموراقتصادی لندن را به دست آورد.

او یکی از فیلسوفان علم سده بیستم به حساب می‌آمد و آثار زیادی در فلسفه سیاسی و اجتماعی از خود باقی گذاشت.

پوپر به دلیل کوشش‌هایش در رد روش علمی طرفداران کلاسیک مشاهده/ استنباط (اثبات گرایان) از طریق پیشبرد روش ابطال پذیری تجربی، مخالفتش با دانش برآمده از قیاس و استدلال کلاسیک (ارسطویی-افلاطونی) و دفاع از خردگرایی انتقادی، بنیادگذاری نخستین فلسفه انتقادی غیر توجیه گرانه در تاریخ فلسفه و دفاعش از لیبرال دموکراسی واصول انتقادگرایی اجتماعی که به نظر او امکان ظهور جامعه باز را فراهم کردند، شهرت دارد.

پوپر و آثارش در ایران

پوپر از جمله اندیشمندانی است که آراء و دیدگاه‌هایش با نقد و تحسین‌های فراوانی از سوی موافقان و مخالفانش در ایران روبرو شد و به همین دلیل عمده آثارش در چهار دهه اخیر به فارسی برگردان و حتی برخی از کتاب‌هایش از سوی چند مترجم برگردان فارسی شده‌اند.

نخستین اثر مستقلی که از پوپر در ایران منتشر شد، کتاب فقر تاریخیگری بود که زنده‌یاد احمد آرام آن را ترجمه کرد و در سال ۱۳۵۰ به‌چاپ رساند. در آن زمان شاید تنها شماری بسیار اندک از روشنفکران ایرانی نام این فیلسوف اتریشی را شنیده بودند و چه بسا کمتر کسی با آثار او آشنایی داشت. تا جایی که احمد آرام در معرفی کارل رایموند پوپر، فقط ترجمة چند سطر از دانشنامة آلمانی بروکهاوس را در آغاز کتاب فقر تاریخیگری به دست می‌دهد، ولی در همانجا متذکر می‌شود که بعضی از آثار پوپر به عربی، هلندی، فرانسوی، آلمانی، ایتالیایی، ژاپنی، رومانیایی، اسپانیولی و ترکی ترجمه شده است.

بر این اساس می‌توان گفت که فارسی‌زبانان بسیار دیرتر از دیگران با آثار و اندیشه‌های فلسفی پوپر آشنا شدند. ناگفته نماند که در زمان انتشار اولین کتاب پوپر در ایران، یعنی سال ۱۳۵۰ خورشیدی، گسترش ایدئولوژی کمونیستی و اندیشه‌های کارل مارکس در میان برخی از روشنفکران ایرانی - در داخل و خارج کشور - به نقطة اوج خود رسیده بود.

با این همه، اندک زمانی پس از انتشار ترجمة کتاب فقر تاریخیگری، کتابی کم‌برگ، اما مهم در ایران ترجمه و منتشر شد که توجه بسیاری را به مباحث مطرح شده در آن جلب کرد: انقلاب یا اصلاح  عنوان کتابی است دربرگیرندة گفت‌وگوهایی جداگانه‌ با هربرت مارکوزه و کارل پوپر. این کتاب در کشورهای غربی همزمان با گسترش جنبش‌های دانشجویی در اروپا و آمریکای شمالی و نیز جنبش‌های انقلابی در آمریکای لاتین منتشر شد و در کانون مباحث محافل روشنفکری قرار گرفت. احتمالاً تصمیم به ترجمة آن به‌فارسی نیز بی‌تأثیر از این مباحث نبود؛ چرا که زنده‌یاد هوشنگ وزیری، مترجم این کتاب، در آن زمان در زمرة روشنفکران جامعة سوسیالیست‌های ایران بود.

یک دو سال پس از انقلاب سلامی در ایران و شاید با تازه شدن بحث‌های انقلاب یا اصلاح، و نیز با احساس نیاز به آشنایی بیشتر با اندیشه‌های پوپر و فلسفة عقل‌گرایی انتقادی او بود که کتابی دربارة پوپر و افکار و آثار او در ایران ترجمه و منتشر شد: پوپر، نوشتة بریان مگی  که ترجمه فارسی آن را زنده‌یاد منوچهر بزرگمهر به‌انجام رسانده بود. کتاب مگی یکی از کوتاه‌ترین و در عین حال یکی از بهترین آثاری است که برای آشنایی با پوپر و آثار او منتشر شده است.

حدسها و ابطالها  عنوان فارسی کتاب دیگری از پوپر است که احمد آرام ترجمة آن را به انجام رساند و در سال 1363 به‌چاپ رسید. این کتاب مجموعه‌ای از سخنرانی‌ها و مقاله‌های مهم پوپر است که ترجمة فارسی آنها، متأسفانه، چندان رسا و روان نیست و در شمار ترجمه‌های خوب زنده‌یاد احمد آرام محسوب نمی‌شود.

با ترجمة کتاب جامعة باز و دشمنان آن  به‌فارسی و انتشار آن در سال ۱۳۶۴ خورشیدی، در واقع برای نخستین‌بار مشهورترین، و نه الزاماً اساسی‌ترین، اثر پوپر در ایران و در میان طیفی گسترده از روشنفکران مطرح شد و از آن می‌توان به‌عنوان رویداد فرهنگی مهمی در ایران نام برد؛ به‌ویژه که دکتر عزت‌الله فولادوند، مترجم سرشناس، این اثر پوپر را ترجمه کرد.
از این کتاب ترجمه‌ای هم به قلم دکتر امیر جلا‌الدین اعلم  به بازار نشر عرضه شده است.

به‌فاصله‌ای کمتر از چهار سال سه کتاب مهم و اساسی دیگر از پوپر را مرحوم احمد آرام  به‌فارسی ترجمه کرد. منطق اکتشاف علمی، واقعیگری و هدف علم  که در اصل دربرگیرندة یادداشت‌های پوپر بر کتاب منطق اکتشاف علمی است و سرانجام کتاب شناخت عینی.

کتاب منطق اکتشاف علمی، اثر بنیادی کارل پوپر را افزون بر احمد آرام، سید حسین کمالی نیز ترجمه کرد که با مقدمه‌ای کوتاه از پوپر منتشر شد. این نخستین‌بار بود که پوپر مقدمه‌ای، هر چند کوتاه، بر ترجمة فارسی یکی از آثارش می‌نوشت. او در این مقدمه که با عنوان "مقدمه برای خوانندة ایرانی منطق اکتشاف علمی" در آغاز کتاب آمده است، به نکته‌ای جالب در معرفی کتاب خود اشاره می‌کند و از جمله می‌نویسد: این کتاب کوششی است در جهت تبیین راه درس گرفتن از تجربه. در عین حال به این نکته تأکید می‌ورزد که راه درس گرفتن از تجربه، انجام مشاهداتِ مکرّر نیست: "سهم تکرار مشاهدات در قیاس با سهم اندیشه هیچ است. همه چیز در گرو اندیشه‌ورزی فعال ما در باب جهان است. ما مدام می‌کوشیم تا تجارب خویش را تفسیر عقلی کنیم. می‌کوشیم تا آنها را بفهمیم. به عبارت دیگر، بیشترِ آنچه می‌آموزیم با کمک مغز است. چشم و گوش نیز اهمیت دارند، ولی اهمیتشان بیشتر در حذف اندیشه‌های غلطی است که مغز یا عقل پیش می‌نهند... موجودات زنده، همگی همیشه فعال‌اند؛ تلاش می‌کنند تا اتفاقات آیندة پیرامونشان را گمان بزنند، و مشکلاتی را که گمان‌های نادرستشان پیش می‌آورد حل کنند. به اعتقاد من این شیوة نگرش به زندگی و تکامل حیات، امید‌بخش و شوق‌انگیز است، و بدین شیوه می‌توان آینده را به چشم افرادی کوشا و متعهد نگریست که سعی دارند مشکلات را به‌طریقی حل کنند تا آیندة همة ابناء بشر بهتر باشد".

پوپر کتابی نیز در سال ۱۹۷۶ میلادی منتشر کرد با عنوان جستجوی ناتمام: زندگینامة فکری . نسخة آلمانی کتاب، سه سال بعد و با عنوانِ نقطة عزیمت: تحول فکری من منتشر شد . این کتاب به زندگینامه‌ای خودنوشت می‌ماند که پوپر در آن بیش و پیش از همه به تحولات و حیات فکری خود پرداخته است تا به زندگی شخصی‌اش. از این کتاب نیز دو ترجمه به‌فارسی در دست است .

یکی از آثار مهم پوپر که با همکاری جان اکلز، یکی از سرشناس‌ترین متخصصان مغز و فیزیولوژی اعصاب و برنده نوبل پزشکی سال ۱۹۶۳ میلادی، منتشر شد، کتاب "من" و مغز او است.  این دو اندیشمند اروپایی در این کتاب با بهره‌گیری از یافته‌های فیزیک کوانتوم، کوشش شده است تا از وجود ارادة آزاد در انسان‌ها دفاع شود. پوپر در این کتاب در کنار شرح نظریه "جهان یک"، "جهان دو" و "جهان سه" خود، به مسئلة بدن - ذهن نیز پرداخته است. نه این کتاب تاکنون به‌فارسی ترجمه شده است و نه آخرین کتاب پوپر با عنوان جهان پارمنیدس  که پس از مرگ او به کوشش یکی از شاگردانش منتشر شد. پوپر در این کتاب، پارمنیدس، فیلسوف و شاعر پیش – سقراطی یونانی را بر خلاف نظر مارتین هایدگر، فیلسوفی هستی‌شناس نمی‌داند.

 پوپر در جستارهای کتاب جهان پارمنیدس در جستجوی منشا نظریه عقل‌گرایی انتقادی خود است. او که کتاب دربارة طبیعت پارمنیدس را از زبان اصلی ترجمه کرد، معتقد است که در نظرات شعرگونة پارمنیدس می‌توان آغازه‌های نظریه عقل‌گرایی انتقادی را یافت.

ناکجا‌آباد و خشونت هم از جمله آخرین کتاب‌هایی است که در سال 1388 از پوپر ترجمه شده است. این کتاب که خسرو ناقد آن را برگردان فارسی کرده است، جمع بستی از دیدگاه‌های پوپر است که به همراه چند گفت وگو و مقاله مهم ترجمه نشده آن به بازار کتاب عرضه شده است.

البته کتاب‌های دیگری نیز او به‌فارسی ترجمه شده که اغلب مجموعه‌ای از مقاله‌های پوپر است که که او و یا شاگردانش از میان مقالاتی که پیشتر در آثار اصلی او منتشر شده بودند، برگزیده و به‌صورت کتابی منتشر کرده‌اند؛ کتاب‌هایی چون در جستجوی دنیایی بهتر، زندگی سراسر حل مسئله است و همة انسان‌ها فیلسوف‌اند از جملة آنهاست.

*در تهیه این مدخل از مقدمه آقای خسرو ناقد بر کتاب ناکجا آباد و خشونت نیز استفاده شده است

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

فهرست موسسات لغو مجوز شده اعزام دانشجو اعلام شد

همشهری آنلاین: کارگروه نظارت بر عملکرد موسسات اعزام دانشجو به خارج از کشور، فهرست موسساتی که به دلایل قانونی اجازه فعالیت ندارند را منتشر کرد.

عرضه نخود کرمانشاه در بورس کالا

در مبادلات ۴۱۹۰ تن نخود کرمانشاه در تالار کشاورزی بورس کالا به قیمت هر کیلو ۱۳۶۰ تومان به صورت نقد فروخته شد.

فنون تولید محتوای روابط عمومی برای شبکه‌های اجتماعی

همشهری‌آنلاین: یکی از مهمترین چالش های روابط عمومی تولید محتوا برای شبکه های اجتماعی است. بسیاری

نظارت بر آموزشگاه‌ها به خانه موسیقی واگذار می‌شود

همشهری آنلاین: مدیرعامل خانه موسیقی از تفاهم این نهاد با مرکز گسترش آموش‌های هنری خبر داد و گفت: نظارت بر آموزشگاه‌ها به خانه موسیقی واگذار و با تشکیل شوراهای مختلف در این نهاد نظارت بر آموزش جدی تر از گذشته دنبال می‌شود.

تهران دارای ۹ بخشداری می‌شود

همشهری آنلاین: فرماندار تهران از ارسال طرحی به وزارت کشور برای تشکیل ۹ بخشداری در شهر تهران خبر داد. وی همچنین جدایی شهر ری از تهران را به کلی منتفی اعلام کرد.

حمله پهپاد آمریکایی به محموله سلاح عربستان برای القاعده

همشهری آنلاین: روزنامه یمنی الیمن الیوم اعلام کرد که پهپاد آمریکایی دو محموله سلاح که توسط هواپیماهای عربستان برای تروریست های القاعده در شهر الصعید در استان شبوه فرستاده شده بود، بمباران کرد.

ارزیابی دکتر گلزاری از وضعیت ازدواج و طلاق

همشهری آنلاین: معاون ساماندهی امور جوانان وزارت ورزش و جوانان گفت: اگر به وضعیت جوانان بی توجهی کنیم باید نگران مسائل اجتماعی باشیم و امروز وضعیت طلاق در کشور ما خوب نیست و ۲۱ درصد ازدواج ها در کمتر از پنج سال به طلاق می‌انجامد.

چطور ایده‌های‌مان را بفروشیم؟

الیاس نقی‌پور*: یکی از چالش‌های مهمی که ذهن فعالان صنعت و کسب‌وکار را به خود مشغول کرده است، این است که ایده‌های کسب‌وکاری را چگونه بفروشیم.

عکس روز: اسب‌سواری در کابل

همشهری آنلاین: مردی سوار بر اسب روز ۱۹ آوریل (۳۰ فروردین) ۲۰۱۵ در یک میدان بازی بر روی تپه‌ای در کابل.

استقبال از هفته سلامت با شعار ایمنی غذا

ویژه برنامه‌های فرهنگی، آموزشی و ترویجی شهرداری تهران در هفته سلامت با شعار «ایمنی غذا از مزرعه تا سفره» در قالب جشنواره‌های میوه‌های قرآنی و غذای سالم، راه‌اندازی غرفه‌های خدمات سلامت، پیاده روی خانوادگی، دوره‌ها و برنامه‌های آموزشی سلامت، عیادت مدیران شهری از بیماران و برپایی تور سلامت ویژه شهروندان در سراسر پایتخت اجرا می‌شود.

اهدای چوایز تونی ۲۰۱۵ توسط بروس ویلیس و مری لوییس‌پارکر

همشهری آنلاین: بروس ویلیس و مری لوییس‌پارکر از چهره‌های شناخته شده تئاتر و سینمای جهان در روز ۲۸ ماه آوریل در مراسمی در هتل پارامونت نیویورک، نامزدهای جایزه تونی ۲۰۱۵ را معرفی می‌کنند.

آکسفام حمله عربستان به یمن را محکوم کرد

همشهری آنلاین: موسسه خیریه بین المللی (آکسفام) حمله هوایی اخیر عربستان سعودی به انبار کالاهای بشردوستانه در شمال یمن را محکوم کرد.

دهمین جشنواره ملی انتشارات روابط عمومی برگزار می‌شود

همشهری‌آنلاین: دهمین جشنواره ملی انتشارات روابط عمومی در دو سطح ملی و استانی،مردادماه سال جاری توسط انجمن متخصصان روابط عمومی برگزار می‌شود.

تایید دی ان ای جسد عزت ابراهیم الدوری

همشهری آنلاین: حزب الله عراق اعلام کرد جسد عزت ابراهیم الدوری شناسایی و کشته شدن وی تایید شد.

همکاری ایران با چین برای مرمت بافت تاریخی پکن

همشهری‌آنلاین: رایزن فرهنگی چین در دیدار با رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری خواستار همکاری پژوهشگاه با شهرداری پکن برای حفاظت و مرمت بافت تاریخی این شهر شد.

توصیه‌هایی برای مصرف گوجه سبز و چغاله بادام

همشهری آنلاین: گوجه سبز و چغاله بادام از آن دست نوبرانه‌های بهاری هستند که به رغم گرانی این روزهای قیمتشان، از خوردن آنها نمی‌توان گذشت.