سه شنبه 1 مهر 1393 | به روز شده: 10 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
سه شنبه 15 بهمن 1387 - 19:53:19 | کد مطلب: 74576 چاپ

آشنایی با موزه‌های آستان قدس رضوی - خراسان رضوی

فرهنگ و تاریخ > تاریخ ایران - همشهری آنلاین:
اولین موزه در آستان قدس رضوی در سال 1324 در ساختمانی به مساحت 1024 متر مربع در صحن امام خمینی (ره) بنا شد.

این موزه به مدت 40 سال تنها موزه آستان قدس رضوی بود اما با استقرار نظام مقدس جمهوری اسلامی و آغاز تحول بنیادین در تمامی عرصه‌ها، موزه آستان قدس رضوی نیز مسیر توسعه را پیمود و در طی سال‌های پس از انقلاب شکوهمند اسلامی ایران چندین بار دچار تغییر و دگرگونی شد.

سازمان کتابخانه‌ها [6 سند از شاهان قاجار در کتابخانه آستان قدس]، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی در زیر مجموعه معاونت امور موزه‌ها دارای 3 اداره حفاظت و مرمت آثار فرهنگی، پژوهش و معرفی اشیاء و گنجینه‌های آستان قدس رضوی است.

مجموعه موزه‌های آستان قدس رضوی متشکل از 12 گنجینه به قرار ذیل است:

گنجینه قرآن و نفایس:

اهمیت این گنجینه به صحف و قرآن‌های نفیس آن از جمله قرآن‌های منسوب به امام علی (ع)، امام حسن (ع)، امـام حسین (ع)، امـام سجاد (ع) و امـام رضا (ع) می‌باشد.

قرآن‌های این گنجینه به خط خطاطان مشهور جهان اسلام، با تذهیب و طرح‌های زیبا و ظریف و روی پوست آهو یا ورق‌های کم نظیر و ارزشمند نوشته شده اســت.

شگفتی‌های این گنجینه چنان بی‌منتهاست که خضوع و تجلیل تماشــاگران را مضــاعف می‌سازد.

گنجینه تخصصی فرش:

این مجموعه شامل 37 تخته قالی و قالیچه است که از میان نفیس‌ترین فرش‌های موجود در آستان قدس رضوی انتخاب شده است.

بافت ظریف و لطیف، طرح‌ها و نقش مایه‌های بدیع و رنگ‌های موزون قالی‌های این گنجینه بسیار چشمگیر است.

از آن جمله قالی هفت شهر عشق (که نمای هفت شهر مقدس مکه، مدینه، نجف، کربلا، کاظمین، سامرا و مشهد در آن بافته شده است) و قالی گلابتون (که در آن تارهایی از ابریشم با رشته نازک طلا یا نقره پیچیده شده است) را می توان نام برد.

گنجینه هدایای مقام معظم رهبری:

طبقه همکف ساختمان موزه قرآن به مساحت 400 متر مربع فضای نمایشی  از سال 1373 به محل نمایش هدایای مقام معظم رهبری [هدیه ارزشمند مقام معظم رهبری به کتابخانه آستان قدس] اختصاص یافته است.

اشیاء این گنجینه شامل آثار هنری (تابلوهای خط و تذهیب، نقاشی، فرش، تراش روی شیشه، معرق چوب، معرق صدف، سوزن دوزی، قلمزنی روی مس)، انواع ظروف (چینی، کریستال، نقره ...)، ماکت‌ها، مدال‌ها و ... می‌باشد که توسط شخصیت‌های ملی و خارجی به مقام معظم رهبری هدیه شده است.

گنجینه تاریخ مشهد:

آثار این بخش گذشته از امتیاز هنری و تاریخی به علت ذکر تاریخ و نام سازنده و محل ساخت از اهمیت خاصی برخوردار است.

اغلب این آثار که توسط زائران امام رضا (ع) اهدا شده را می‌توان در دو بخش تقسیم کرد؛

  • ابزار و ادواتی که در حرم مطهر کاربرد داشته نظیر ابریق، گلگیر شمع، قفل ها
  • آثار مربوط به بنای حرم مطهر، همچون ضریح قدیمی، محراب‌ها، کاشی‌ها

گنجینه سکه و مدال:

یکی از گنجینه‌های نفیس آستان قدس رضوی، مجموعه سکه‌ها و مدال‌های آن است که در حال حاضر برحسب ظرفیت مکان از بین صدها سکه و مدال خزانه آستان قدس رضوی، تعداد 407 سکه از دوره‌های سلوکی، اشکانی، ساسانی، خلفای اموی، سامانی، آل بویه، خلفای عباسی، غزنوی، سلجوقی و صفویه به همراه 99 عدد مدال به نمایش گذاشته شده است.

سکه‌های ولایتعهدی امام رضا(ع) به تاریخ 202 و203 هجری قمری از جمله سکه‌های بسیار نفیس این مجموعه است.

گنجینه ظروف:

در این گنجینه بیش از 150 عدد ظرف از دوره‌های مختلف تاریخی به نمایش درآمده است[نمایشگاه چراغ‌های قدیمی در آستان قدس رضوی].

از آن جمله دیس چینی هشت پرآبی، سفید با نقش اژدها و سیمرغ، نماد امپراطور و ملکه یا آسمان و زمین، متعلق به قرن 16 میلادی.

گنجینه تمبر و اسکناس:

در این موزه از 180 کشور جهان، حدود 50 هزار قطعه تمبر، برحسب ترتیب زمانی و دوره‌های تاریخی در دو بخش در معرض نمایش قرار گرفته است.

تمبرهای ایرانی، شامل دوره‌های قاجار، پهلوی و جمهوری اسلامی ایران و تمبرهای خارجی، متعلق به هر کشور برحسب قاره‌های پنجگانه جهان.

اولین تمبر پستی ایران معروف به تمبر شیـر و خورشید متعلق به زمـان ناصـرالــدین شـاه قاجار و تمبر نیمه ناصری (به علت گران بودن قیمت تمبر آنها را نصف می‌کردند) از جمله تمبرهای ارزشمند این مجموعه می‌باشند.

گنجینه سلاح‌های گرم و سرد:

در این گنجینه ابزار و ادوات رزمی تاریخی در معرض نمایش است.

از آن جمله شمشیر فولادی با دسته عاج مزین به نقوش و کتیبه زرکوب روی تیغه و تبرزین فولادی زرکوب قلمزنی شده با دسته چوبی و روکش چرمی.

گنجینه ابزار نجوم و ساعت:

در این مجموعه انواع اسطرلاب، تلسکوپ‌های شکستی و انعکاسی، کره‌های جغرافیایی، قطب‌نما، سمت‌یاب‌ها و ساعت‌های دیواری، پاندولی، رومیزی به نمایش گذاشته شده است.

از آن جمله می‌توان از ساعت آفتابی با صفحه سنگی و اعداد رومی ساخته شده در سال 1733 میلادی نام برد.

گنجینه صدف و حلزون‌های دریایی:

این مجموعه 1300 قطعه صدف و حلزون، عجایبی از شگفتی‌های خلقت آفریدگار را در برابر تماشاگر به نمایش می‌گذارد.

این مجموعه توسط آقای محمد سعید فواد وهبه به آستان قدس رضوی اهداء شده است.

گنجینه هنر نقاشی:

در این موزه آثار هنرمندان برجسته ایرانی و خارجی به نمایش گذاشته شده است.

از آن جمله می‌توان به آثار پنجمین روز آفرینش، عصر عاشورا، یتیم نوازی حضرت علی(ع) و اولین پیام از استاد فرشچیان، منظره شهر، و اثر ویلیام جیمز اشاره نمود.

موزه ملک:

مرحوم حاج آقا حسین ملک فرزند ارشد مرحوم حاج محمد کاظم ملک التجار در نهم ربیع الاول سال 1293 در تهران متولد شد.

مرحوم ملک از دوران جوانی به مطالعه و جمع آوری و نگهداری کتاب علاقه‌مند بود و این عشق و علاقه که تا آخر عمر ادامه داشت، سر آغاز مجموعه گرانقدری شد که امروز شهرت جهانی دارد.

مرحوم ملک در سال 1316 شمسی کتابخانه، موزه و املاک خود را وقف آستان قدس رضوی کرد. تا زمانی که وی در قید حیات بود اختیار خرید کتاب و اشیای نفیس برای موزه و نیز اداره امور کتابخانه را خود عهده دار بود. حاج حسین ملک در سال 1351 در سن 100 سالگی بدرود حیات گفت.

مرحوم ملک با امکانات مالی وسیعی که در اختیار داشت برای حفظ میراث فرهنگی تلاش‌های قابل تقدیری انجام داد.

با آشنایی گسترده‌ای که با مجموعه داران کتب و آثار نفیس ایران برقرار کرده بود آنها را به هر قیمت ممکن خریداری می کرد و به مجموعه وقفی خود می‌افزود. علاوه بر آثار فوق بر اساس وقفنامه موجود، درصدی از درآمد موقوفات صرف خرید کتاب و اشیای نفیس می شود.

مرحوم ملک، اولین مکان کتابخانه را در منزل مسکونی خود واقع در بازار بین‌الحرمین تهران قرارداد. این منزل که در دوره قاجار ساخته شده 1700 متر مربع زیر بنا، سه حیاط اندرونی و بیرونی و تعدادی اتاق و تالار دارد.

با افزایش تعداد کتاب‌ها و اشیای موزه‌ای نیاز به فضای بیشتری احساس می شد تا اینکه مرحوم ملک در سال 1338 زمین مناسبی را در محل باغ ملی برای این منظور در نظر گرفت و به وسیله وقفنامه انحصارا برای احداث کتابخانه و موزه وقف کرد و املاک فراوانی را به آستان قدس رضوی واگذار کرد تا از این رهگذر مخارج اداره و توسعه موزه و کتابخانه تامین شود.

ساختمان جدید کتابخانه و موزه در زمینی به مساحت 5120 متر مربع بر اساس وقفنامه و با پیگیری‌های خانم عزت ملک، دختر مرحوم ملک به عنوان ناظر استصوابی و همت مسئولان آستان قدس رضوی ساخته شد و آثار موجود در ساختمان قدیمی و منزل مسکونی مرحوم ملک کلا به ساختمان جدید منتقل شد.

بنای کتابخانه و موزه ملی ملک دیوار به دیوار موزه ملی ایران قرار دارد، در جایی که روزی مشهور به میدان مشق بود.

چشم انداز کلی ساختمان که بر اساس معماری اصیل ایرانی- اسلامی شکل گرفته بیننده را به یاد بارگاه ملکوتی امام رضا (ع) می‌اندازد. سردر اصلی این بنا با کاشیکاری معرق و مقرنس‌های زیبای خود ما را به درون بنا دعوت می‌کند.

مجموعه ساختمان و موزه حدود 10000 متر مربع زیر بنا دارد و شامل سه بخش کلی کتابخانه، موزه و بخش‌های خدماتی است.

ساختمان دارای دو بازو در قسمت شمال و جنوب است که با مرتفع شدن بخش میانی ساختمان، عظمت و اقتدار معماری اصیل سنتی به نمایش گذاشته شده است.

این بنا شامل 3 طبقه زیرزمین، همکف و طبقه اول است و علاوه بر آنها 3 طبقه فوقانی دارد که مخزن کتاب‌هاست و قسمت مرتفع و میانی ساختمان را تشکیل می‌دهد.

زیرزمین شامل سالن تمبر، قالی، مخزن موزه و قلعه کتاب است. طبقه همکف دارای سالن آثار هنری شامل تابلوها و مبلمان، گلدان و قلمدان هاست و در همین طبقه سالن ویژه مطالعه برادران و خواهران است.

موزه دارای تنوع موضوعی است اما به هنگام ساماندهی این موزه، سالن‌های مجزا برای آثار همسان و هماهنگ پیش بینی شده، به گونه‌ای که می‌توان موزه ملک را جزء موزه‌های موضوعی طبقه بندی کرد.

منبع مورد استفاده برای این مدخل

انتخاب سردبیر

خانه تو چقدر خانه است؟

زهیر توکلی: مسکن یعنی چه؟ جایی که کوچه و خیابان نیست، محل کار نیست، خانه مردم نیست. همین؟

اول مهر؛ خبر اول روزنامه‌های صبح ایران

همشهری‌آنلاین: نگاهی داریم به تیتر یک روزنامه‌های صبح ایران:

اول مهر؛ مهم ترین خبر روزنامه‌های ورزشی صبح ایران

همشهری‌آنلاین: تیتر یک روزنامه‌های ورزشی صبح ایران عبارت است از:

خاطرات سردار از انقلاب و جنگ

خاطرات سردار محمدجعفر اسدی از انقلاب اسلامی و دفاع مقدس به همت سیدحمید سجادی‌منش در قالب کتاب «هدایت سوم» از سوی انتشارات سوره‌مهر به بازار آمد.

جمالی و محجوب در جودو به مقام پنجم بسنده کردند

همشهری آنلاین: دست محمد جمالی و جواد محجوب از مدال برنز هم کوتاه ماند.

حضور ۴ ژیمناست ایران در فینال قهرمان قهرمانان و تک اسباب

همشهری آنلاین: ژیمناست‌های کشورمان در فینال قهرمان قهرمانان و تک اسباب بازی‌های آسیایی با حریفان خود مسابقه می دهند.

آغاز جشنواره مقاومت به یاد سال‌های حماسه و دفاع

سیزدهمین جشنواره فیلم مقاومت شامگاه یکشنبه با حضور و سخنرانی رئیس مجلس شورای اسلامی در تالار وحدت آغاز به‌کار کرد و در بخشی از مراسم افتتاحیه، از ۴چهره سینمایی دفاع‌مقدس و برگزیدگان ۳بخش رقابتی تقدیر شد.

تیم دختران ایران برای کسب مدال برنز به مصاف هند می‌رود

همشهری آنلاین: تیم ملی اسکیت هاکی بانوان ایران برای کسب مقام سوم شانزدهمین دوره رقابت های رولر اسکیت قهرمانی آسیا به مصاف هند می‌رود.

تراپ بانوان چهارم آسیا شد

همشهری آنلاین: در چهارمین روز از مسابقات آسیایی در تیراندازی رشته تراپ بانوان، نمایندگان کشورمان توانستند با مجموع امتیاز ۱۹۲ در جایگاه چهارم آسیا قرار گیرند.

سه برد و یک تساوی در پایان دور چهارم شطرنج نوجوانان جهان

همشهری آنلاین: سه پیروزی و یک تساوی در پایان دور چهارم مسابقات شطرنج قهرمانی نوجوانان جهان ۲۰۱۴ برای ایران رقم خورد.

کسب مقام چهارم تیمی و انفرادی در تفنگ بادی مردان

همشهری آنلاین: چهارمین روز از مسابقات بازی‌های آسیایی در رشته تفنگ ۱۰ متر مردان در حالی برگزار شد که پوریا نوروزیان توانست با حضور در فینال این رشته به مقام چهارم انفرادی دست یابد.

پاروزنان ایران در دو ماده دیگر به فینال A راه یافتند

همشهری آنلاین: در ادامه مسابقات روئینگ بازی‌های آسیایی اینچئون صبح روز سه‌شنبه اول مهر ماه نمایندگان ایران در دو ماده دیگر راهی فینال A شدند.

دبیرکل سازمان ملل در جمع تظاهرکنندگان علیه گرمایش زمین

۵ روز پس از روزجهانی حفاظت از لایه ازن(۲۵ شهریورماه برابر با ۱۶ سپتامبر) هزاران دوستدار و فعال محیط‌زیست در بیش از ۲هزار نقطه جهان با تظاهراتی که تحت عنوان «راهپیمایی مردمی برای آب و هوا» برگزار شد نسبت به ادامه روند گرمایش زمین اعتراض کرده و خواستار مهار انتشار گازهای کربنی برای مقابله با گرمایش زمین شدند.

توسعه کشاورزی پایدار درحوضه آبخیز دریاچه ارومیه

اسد الله افلاکی: یک روز پس از آنکه درخواست تحقیق و تفحص از سازمان حفاظت محیط‌زیست با امضای ۲۲ نماینده تقدیم هیأت رئیسه مجلس شد مدیر ملی طرح حفاظت از تالاب‌های ایران از مشارکت ۱۳هزار کشاورز در طرح توسعه کشاورزی پایدار درحوضه آبخیزدریاچه ارومیه خبر داد.

۱۰۰هزار متر نقاشی دیواری بر سطح مدارس تهران کشیده می‌شود

همزمان با آغاز سال تحصیلی جدید، سازمان زیباسازی شهر تهران طراحی و نوسازی جداره‌های بیرونی دیوارهای مدارس شهر تهران را انجام داد.

مدیریت محله، تجلی مشارکت شهروندان در اداره شهر

حامد فوقانی: در زندگی مدرن شهری که هیاهو و شلوغی امان شهروندان را بریده است زندگی اجتماعی انسان‌ها در بافت‌های شهری یا همان محله‌ها نیز دستخوش تغییراتی شده است.

لایحه سهام عدالت به هیأت‌ دولت رفت

وزارت اقتصاد دیروز لایحه آزاد‌سازی‌ سهام عدالت را به هیأت دولت فرستاد تا شاید بخت سهام عدالت باز شود اما تاکنون کسی درباره جزئیات این لایحه توضیح نداده است.

شاخص بورس ۱۴۰ واحد رشد کرد

شاخص کل بورس در مبادلات ۱۴۰ واحد افزایش یافت و به ۷۱‌ هزار و ۶۸۵ واحد رسید.