پنج شنبه 9 مرداد 1393 | به روز شده: 2 ساعت و 18 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
پنجشنبه 4 بهمن 1386 - 10:54:56 | کد مطلب: 42541 چاپ

نان؛ سنتی یا صنعتی؟

تغذیه > صنایع غذایی - دکتر ربابه شیخ الاسلام*:
متولیان و متخصصان آرد و نان در کشور دهه‌های پرنشیب و فرازی را در جهت بهبود کیفیت نان، مسئله بغرنج یارانه‌ها، ضایعات، قیمت نان، بهداشت نانوائی‌ها، آموزش نانوایان و نهایتاً تقابل بین نان صنعتی و سنتی داشته‌اند.

 مهم‌ترین نان‌های سنتی ما ایرانیان که مورد استقبال عامه مردم است سنگک، تافتون، بربری و لواش است و اکثر این نان‌ها اگرچه مورد علاقه مردمند مشکلات زیادی دارند: ضایعاتشان زیاد است؛ شرایط تولید غیربهداشتی است؛ هزینه‌های تولید بالاست؛ خمیر خوب تخمیر نمی‌شود؛ اغلب جوش شیرین به جای مخمر مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ به‌دلیل تخمیر ناکافی جذب کلسیم و آهن را در بدن مختل می‌کنند؛ ممکن است به‌دلیل شرایط نامناسب تولید مشکلاتی را به مصرف‌کننده تحمیل کند (آلودگی‌های محیط)؛‌به روش صحیح عرضه نمی‌شود و ممکن است بعد از تولید آلوده شود؛ کارگران در این مکان‌ها با الزاماتی که باید رعایت کنند آشنا نیستند و گاهی بهداشت فردی رعایت نمی‌شود و بالاخره این‌که مشتری باید وقت زیادی را برای خرید صرف کند.

علاوه بر این مشکلات شناخته شده، مشکل مهم دیگری نیز در جریان تولید نان سنتی روز به روز بیشتر شده است و آن اینکه دولت بابت آرد یارانه سنگینی می‌پردازد ولی این یارانه در دکان نانوایی نقش زیادی را در قیمت نان بازی نمی‌کند و تنها 7 تا 12 درصد هزینه تولید نان مربوط به آرد آن است. بنابراین در این معامله هم دولت ضرر می‌کند هم مردم.

امسال قرار است 27هزار  میلیارد تومان یارانه برای نان اختصاص داده شود و این درحالی است که در طول 10 سال، یارانه نان حدود 7برابر یا 600 درصد رشد داشته است! مبلغ کمی نیست. ولی جالب است بدانیم با این سرمایه‌گذاری نه مردم راضی هستند و نه نانوائی‌های سنتی. چرا که می‌گویند هزینه مغازه و دستمزدها روز به روز بالاتر رفته است و چون هدف دولت ثابت نگه داشتن قیمت نان است، بنابراین نانوا خود را در قیاس با سایر مشاغل مغبون حس می‌کند.

 از طرفی، چون آرد نانوائی‌های سنتی هر کیلو 75 ریال داده می‌شود و همین آرد برای نان‌های حجیم یا به‌اصطلاح فانتزی 450 ریال و برای مصارف غیرنانوائی‌ها قیمت 2800 ریال، بنابراین ممکن است همین اختلاف قیمت موجب شود که نانوایی راه‌های دیگری را برای کسب درآمد در پیش گیرند. مردم هم به دلایل متعدد از جمله چهره غیربهداشتی نانوائی‌ها و تمام نکاتی‌که اشاره شد و گاه‌گاهی متخصصین تغذیه نیز به آن اشاره می‌کنند از این روند راضی نیستند.

نان صنعتی چه نانی است؟

نان صنعتی اصطلاحی است که مردم را به یاد دستگاه‌های دوار تولید نان می‌اندازد که در جامعه به نام نان ماشینی مشهور شد. بعضی از افراد با توجه به اینکه تصور می‌کردند دولت برای تسریع در پخت نان آن هم با کیفیت نامطلوب این دستگاه‌ها را حمایت می‌کند لفظ «نان متری» و «فتوکپی» رابرای این‌گونه نان‌ها بکار می‌بردند و به هرحال استقبالی از آنها به‌عمل نیامد.

اما اگر واقعاً در پروسه تولید نان بخواهیم از صنعت نان کمک بگیریم به نانی باید نان صنعتی بگوییم که از ابتدای خط تولید که آرد وارد سامانه می‌شود تا انتها که بسته بندی است تقریباً بدون دخالت دست انجام شود؛ ضمن اینکه تخمیر مناسب روی خمیر انجام می‌گیرد و ارزش تغذیه‌ای نان هم حفظ می شود.

عده‌ای می‌پندارند نان‌های حجیم که درکشور ما به نام نان فانتزی شهرت دارد نان صنعتی است، اما این نان‌ها هم صنعتی نیستند و البته مشکلات خاص خودشان را دارند. اگرچه مزایای آنها نسبت به نان سنتی، رعایت نکات بهداشتی در نان، تولید و تخمیر مناسب است ولی به هر حال در تهیه خمیر و بعضی از فرآیندهای نیروی انسانی دخیل است و مهم‌تر از همه اینکه اغلب نان‌های به‌اصطلاح فانتزی از آرد سفید تولید می‌شوند که ارزش تغذیه‌ای کمی دارد و مقدار زیادی از املاح و ویتامین‌های آن در پروسه سبوس گیری از دست رفته است. ضمن اینکه ضایعات این نان‌ها به مراتب از نان‌های سنتی بیشتر است.

البته در بعضی از واحدهای پیشرفته در تولید این‌گونه نان‌ها ابتکارات و خلاقیت‌هایی به کار برده اند: استفاده از سبوس، مخلوط کردن با آرد جو، استفاده از آرد کامل گندم، اضافه کردن پروتئین سویا و حتی استفاده از انواع سبزی در تولید نان در این واحد‌ها موجب شده است با تنوعی که به وجود آورده‌اند مشتریان را راضی نگهدارند و مصرف‌کننده حق انتخاب داشته باشد. معمولاً این نان انتخاب شده توسط مشتری ضایعاتی ندارد و به‌طور کامل مصرف می‌شود.

یکی از مشکلات دیگر در عرضه نان‌های حجیم یا فانتزی مشخص نبودن هویت تولید‌کننده است. شاهد هستیم که این نان‌ها در کیسه‌ای نایلونی بدون هیچگونه شناسنامه‌ای از محل تولید به مغازه‌ها، رستوران‌ها، هتل‌ها و حتی بیمارستان‌ها می‌روند. اگرچه در 2-3 سال اخیر بعضی از این واحدها بخشی از تولید خود را با شناسنامه در مغازه‌ها و خوار بار فروشی‌ها و سوپرها عرضه می‌کنند که متأسفانه گاهی تاریخ تولید یا انقضا روی آن درج نمی‌شود.

مشخصات نان خوب

از دید مصرف کنندگان، یک نان خوب نانی است که  ماکول و خوش عطر و تازه باشد؛ خوب تخمیر شده باشد و از جوش شیرین یا سایر مواد مضر در آن استفاده نشده باشد؛ در محیطی پاکیزه و با شرایط بهداشتی تهیه شده باشد؛ ارزش تغذیه‌ای کاملی داشته باشد؛ دورریز نداشته باشد و گران نباشد.

شاید با این نگاه مصرف‌کننده معمولی تصحیح وضعیت موجود نانوائی‌های سنتی و تبدیل آنها به یک محل تمیز با کارگران آموزش دیده باشد ولی مصرف‌کنندگان نمی‌دانند دولت برای همین نانی که در نانوائی‌های غیربهداشتی فعلی تولید می‌شود مبالغ هنگفتی یارانه می‌دهد و آردی را که حدودا کیلویی 2800 ریال برای خودش قیمت دارد کیلویی 75 ریال به نانوائی می‌دهد.

 این یارانه نتوانسته است قیمت نان را پائین نگه دارد چون مزد کارگر و هزینه‌های دیگر جانبی با توجه به تورم افزایش چشمگیری داشته است. هزینه تولید نان در نانوائی‌های سنتی هم مقرون به صرفه نیست. به هر حال به‌دلیل اینکه قیمت فروش نان از طرف دولت ثابت نگه داشته شده و دستمزدها و هزینه‌های جانبی تولید نان بالا رفته است نانوائی‌ها ناچار به یافتن راه‌هایی دیگر برای کسب درآمد شده‌اند.

ه این ترتیب، نانوائی‌ها ناراضی هستند و هیچ تلاشی برای ارتقای کیفی انجام نمی‌دهند و نارضایتی خود را با ارائه خدمات نامناسب‌تر به مشتری نشان می‌دهند.

بنابراین مصرف‌کنندگان نان سنتی باید بدانند تنها زمانی مشکل نان‌های سنتی ما که بسیار مورد پسند سلیقه همگان هستند حل خواهد شد که نانوائی‌های سنتی ما از بند قیمت گذاری‌های غیرواقعی رها شوند، آرد را به قیمت بخرند و در شرایط کاملاً بهداشتی و در رقابتی سازنده از نظر کیفی اقدام به تولید کنند.

 تنها دراین صورت است که کیفیت تولید نقش خود را ایفا خواهد کرد و البته نان گران‌تر به دست مشتری خواهد رسید. دولت هم بهتر است این یارانه را که ناعادلانه بین غنی و فقیر توزیع می‌کند، صرف بهبود وضع افراد و حمایت خانواده‌هایی کند که واقعاً نیازمندند و البته با روش‌های علمی قابل شناسایی هستند.

در مقابل این راهکار نان صنعتی نیز در کنار نان سنتی باید با قیمت ارزانتر و کیفیت مناسب در دسترس باشد و مصرف‌کننده حق انتخاب داشته باشد.

نان صنعتی یا ماشینی خوب؟

نان ماشینی یا صنعتی که در حال حاضر دولت و وزارت بازرگانی از آن حمایت می‌کنند باید از ویژگی‌هایی برخوردار باشد که اطمینان داریم مسئولین نیز به آن معتقدند. نان‌های جدید صنعتی باید در مقیاس انبوه و با ماشین‌های مدرن و در شرایط کاملاً بهداشتی  تهیه شوند و تلاش تولید‌کنندگان باید این باشد که تنوع را در تولید نان نیمه حجیم و مسطح که قطعاً بیشتر مشتری خواهد داشت رعایت کنند.

 این نان‌ها کاملاً از خمیر ورآمده و تخمیر شده تولید می‌شوند و در جذب املاح دوظرفیتی مشکلی به‌وجود نخواهند آورد. همچنین این نان‌ها به راحتی می‌توانند با سبوس، آرد جو، آرد سویا و ریز مغذی‌هایی که کمبود آنها در کشور وجود دارد مثل آهن، روی، ویتامین‌های گروه ب و کلسیم غنی شوند.

 بنابراین گروه‌های خاص، بیماران و افراد دچار کمبود بعضی از ریز مغذی‌ها می‌توانند نان مورد نیازشان را راحت‌تر تهیه کنند. به این ترتیب، مردم وقت خود را برای خرید از دست نمی‌دهند و می‌توانند از نزدیک‌ترین مغازه یا سوپر نزدیک به منزل آن را تهیه کنند. با توجه به تولید با حجم بالای تولید حتی اگر دولت یارانه‌ای برای این نوع نان نپردازد قیمت هم چندان افزایشی نخواهد داشت.

البته دستیابی به چنین نانی به عوامل متعددی بستگی دارد: اول اینکه برنامه آموزشی و فرهنگ‌سازی‌ برای معرفی این نوع نان تهیه و اجرا گردد. در این برنامه ایجاد یک مسئولیت همگانی در زمینه حمایت از سرمایه ملی، احترام به نان و به برکت و همچنین اختصاص یارانه نان برای رفاه خانوار‌های واقعاً نیازمند باید مد نظر قرار گیرد و حمایت توده مردم برای استقبال از این نوع نان با توجه به ویژگی‌های تغذیه‌ای و تنوع آن جلب گردد.

نکته مهم‌تر اینکه توجه به تولید نان‌های صنعتی با تولید انبوه در کشور نباید موجب حذف نان‌های سنتی یا بی‌توجهی به این نان‌ها گردد. نان‌های سنتی ما ایرانیان در فرهنگ تغذیه‌ای ما ریشه دارد و بهتر است تولید نان‌های سنتی خصوصاً نان سنگک، بربری و تافتون حمایت شوند تا در شرایط کاملاً بهداشتی و صحیح و با حضور کارگران دوره دیده و محیط کار پاکیزه چهره جدیدی پیدا کنند.

حتی می‌توان با ایجاد واحد‌های نمونه محاسبه کرد درصورتی‌که آرد با قیمت 450 ریال و حتی قیمت آزاد در اختیار آنان قرار گیرد قیمت واقعی نان چقدر خواهد شد. در حال حاضر نان‌های سنگک در بعضی از سوپرها در بسته بندی پلاستیکی با قیمت 400تومان به فروش می‌رسد که بسته بندی حاوی یک نان کامل هم نیست و تقریبا یک چهارم آن‌را برداشته‌اند.

بنابراین با سه عدد نان 4 بسته تهیه کرده و بفروش می‌رسانند که قیمت، تقریبا بیش از پانصد تومان می‌شود. حتی در بعضی دیگر از نانوائی‌ها که تلفنی سفارش قبول می‌کنند نان را هر عدد 500 تومان عرضه می‌کنند. بنابراین توجه به چگونگی توزیع نانهای سنتی و نظارت بر آنها نیز از اهمیت ویژه برخوردار است.

یارانه برای بهبود زندگی نیازمندان واقعی

در مورد هدفمند کردن یارانه مواد غذائی در سال 1381، پیشنهاد ایجاد سامانه اطلاعاتی و نقشه برداری آسیب پذیری و نا‌امنی تغذیه‌ای در ایران به نام سامانه اطلاعاتی نانت (نقشه آسیب پذیری و ناامنی تغذیه ای) ایران به مقامات وزارت بهداشت و اعضای محترم کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی ارائه گردید.

بستر اصلی این سامانه سیستم اطلاعات جغرافیایی موجود کشور است و با توجه به تجربه‌های جهانی می‌توان با تطبیق آمارهایی که توسط وزارتخانه‌های مختلف جمع آوری می‌شود که شامل میزان بارندگی، میزان کشت و محصولات کشاورزی، آمار بیماری‌ها و مرگ خصوصا مرگ و میر مادران و کودکان، وسایر آمارهای موجود مناطق محروم را سریعا شناسایی کرد و برنامه‌های حمایتی خاصی را برای آنان بر قرار کرد.

برای اجرایی کردن این سامانه حتی عده‌ای از کارشناسان متولی در بخش‌های مختلف از طرف دفتر بهبود تغذیه در معاونت سلامت وزارت بهداشت در سال 1382  به دوره هائی خارج از کشور فرستاده شدند و آنها نیز بعد از برگشت تلاش‌های زیادی برای اجرایی کردن آن انجام دادند که متأسفانه با تغییرات متعدد در دولت این سامانه تا کنون شکل نگرفته است.

 با ایجاد این سامانه می‌توان نیازمندان واقعی را در کشور شناسائی و یارانه‌ها را همراه با برنامه‌های توانمند‌سازی‌ به آنان اختصاص داد.

*متخصص اپیدمیولوژی تغذیه 
مدیر مؤسسه تغذیه، سلامت و توسعه

انتخاب سردبیر

فوتبال، ایران و کره‌جنوبی ۲۷ آبان در تهران

همشهری آنلاین: خبرگزاری یون‌هاپ‌ کره‌جنوبی اعلام کرد تیم‌های ایران و کره‌جنوبی روز ۱۸نوامبر در تهران به مصاف هم خواهند رفت.

عادل فردوسی‌پور و ۹۰، دوباره با لیگ برتر

همشهری آنلاین: پخش برنامه‌ی ورزشی «نود» با آغاز مسابقات لیگ برتر فوتبال از شبکه سه سیما آغاز می‌شود.

پرسپولیس و مشکل اسپانسر؛ ماجرا ادامه دارد

همشهری آنلاین: اسپانسر پرسپولیس به جای پرداخت ۶ میلیارد، فقط ۲ میلیارد تومان به این باشگاه پرداخت کرد.

سالم‌سازی فضای کار بانوان تبعیض یا تفکیک نیست؛ افزایش کرامت زن است

همشهری آنلاین: مدیرکل حوزه ریاست دیوان عدالت اداری با تأکید بر اینکه سالم‌سازی فضای کار بانوان، تبعیض جنسیتی یا تفکیک نیست، گفت: این اقدام گامی در راستای حفظ کرامت بانوان است.

آشنایی با باشگاه پدیده مشهد

همشهری آنلاین: باشگاه فرهنگی ورزشی پدیده مشهد از سال ۱۳۹۲ آغاز به کار کرد.

حمله هوایی به بازار غزه: ۱۵ شهید؛ ۱۵۰ مجروح

همشهری آنلاین: شبکه تلویزیونی پرس تی وی دقایقی پیش از شهادت شماری از مردم غزه در حملات هوایی ارتش رژیم صهیونیستی به بازار شلوغ غزه خبر داد.

زلزله ۵.۵ ریشتری در جزیره هندورابی؛ بدون خسارت

همشهری آنلاین: زمین لرزه‌ای با بزرگای ۵.۵ ریشتر در مقیاس امواج درونی زمین صبح روز چهارشنبه، جزیره هندورابی را لرزاند.

صف‌آرایی نویسندگان جهان علیه آمازون

همشهری آنلاین: حدود ۹۰۰ نویسنده بین‌المللی برای اعتراض به اقدامات زورگویانه‌ وب‌سایت معروف «آمازون» در کنار هم قرار گرفتند.

هر روز چقدر باید آب نوشید؟

همشهری آنلاین: چه مقدار در روز باید آب نوشید؟ این پرسش ساده پاسخ‌های ساده‌ای ندارد. بر اساس نتایج بررسی‌ها در طول سال‌ها مقادیر گوناگونی از دریافت آب روزانه توصیه شده است،

نظریه انتقادی از مکتب فرانکفورت تا مکتب پسامدرن در بازار کتاب

همشهری آنلاین: کتاب مجموعه‌ مقالات «نظریه انتقادی از مکتب فرانکفورت تا مکتب پسامدرن» اثر داگلاس کلنر با ترجمه محمدمهدی وحیدی توسط انتشارات سروش منتشر و راهی بازار نشر شده است.

مجموعه تصاویر پشت صحنه فصل نهم سریال ۲۴

همشهری آنلاین-مهدی تهرانی: ۴ سال پس از اتمام فصل هشتم سریال پرمخاطب ۲۴؛ فصل نهم با نام "یک روز دیگر زنده بمان" از اردیبهشت سالجاری به روی آنتن رفت و پس از ۱۲ قسمت پخش؛ در تیرماه به پایان رسید.

نیروگاه برق غزه بمباران شد

همشهری آنلاین: مسوولان نیروگاه برق غزه روز سه شنبه اعلام کردند در پی بمباران این نیروگاه توسط ارتش رژیم صهیونیستی که شب گذشته به وقوع پیوست جریان برق آن به کلی قطع شد.

پخش دیدارهای استقلال و پرسپولیس از شبکه سه

همشهری آنلاین: دیدار راه آهن - استقلال تهران ، پنجشنبه (۹ مرداد ماه) از ساعت ۱۹:۴۰ به صورت زنده به روی آنتن شبکه سه قرار می‌گیرد.

طرابلس در آتش، لیبی در بحران

همشهری آنلاین: شعله‌های آتش همچنان از انبار ذخیره نفت و گاز طرابلس زبانه می‌کشد و باعث شده است تا بسیاری از ساکنان طرابلس خانه‌هایشان را ترک کرده و از پایتخت لیبی بگریزند.

واقعی یا غیر واقعی: انتقال جسد صدام به مکان نامعلوم

همشهری آنلاین: در حالی که برخی خبرها حاکی از این است که افراد مسلح وابسته به گروه موسوم به نقشبندیه، جسد صدام را از تکریت به محل نامعلومی منتقل کرده­‌اند، یکی از نزدیکان صدام گفت در قبر اوهیچ گونه نشانی در این خصوص دیده نمی­‌شود.

تلفات موج گرمای طاقت‌ فرسا در ژاپن

همشهری آنلاین: موج گرمای طاقت‌ فرسا در ژاپن تاکنون جان ۱۵ نفر را گرفته و ۸۵۸۰ نفر را راهی بیمارستان کرده که حال ۱۹۳ نفر از آنان وخیم است.

آشنایی با روش تهیه دسر خربزه

همشهری آنلاین: دسر خربزه را برای میهمانی‌های خاص از جمله میهمانی‌های افطاری می‌توانید تهیه کنید.